Czapla przy oczku wodnym: jak chronić ryby zgodnie z prawem

Czapla przy oczku wodnym to najczęstszy powód, dla którego ryby znikają z ogrodu, a jedyną drogą do ich ochrony jest takie urządzenie oczka, żeby czapla nie mogła w nim łowić. Czapla siwa jest w Polsce pod częściową ochroną gatunkową, więc nie wolno jej łapać, ranić ani zabijać, a zniechęcać ją można tylko sposobami, które jej nie szkodzą. Najlepiej działają siatka albo sznurek nad wodą i przy brzegu, głęboka strefa oraz kryjówki na dnie.

Jak czapla łowi ryby w oczku?

Czapla siwa poluje z zasadzki: stoi nieruchomo na brzegu albo w płytkiej wodzie i czeka, aż ryba podpłynie, a potem uderza dziobem. Do ogrodowych oczek przylatuje często o świcie i o zmierzchu, gdy wokół jest cicho, choć może łowić o każdej porze dnia. Jeśli raz znajdzie łatwe łowisko, wraca regularnie i potrafi w kilka porannych wizyt wyłowić większość ryb z płytkiego oczka.

Najbardziej narażone są jaskrawe, pomarańczowe złote rybki i małe koi pływające przy powierzchni oraz oczka płytkie, z łagodnym brzegiem i bez roślin. Ślady wizyty to ryby, które nagle przestały podpływać do karmienia, rany na grzbiecie u tych, które uciekły, i odciski dużych łap z długimi, cienkimi palcami w błocie przy brzegu.

Czy czapla jest pod ochroną?

Tak. Czapla siwa jest w Polsce objęta ochroną częściową, zgodnie z rozporządzeniem w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt. Nie wolno jej umyślnie zabijać, okaleczać ani chwytać, przetrzymywać w domu ani niszczyć jej gniazd i jaj. W miejscach noclegu i lęgów oraz tam, gdzie żerują stada ptaków w czasie przelotów i zimą, nie wolno jej też umyślnie płoszyć ani niepokoić. Dlatego przy oczku przydomowym nie wchodzą w grę pułapki, wnyki, trutki, strzelanie z wiatrówki ani szczucie psem. Przepisy nie zabraniają natomiast takiego urządzenia przydomowego oczka, żeby czapla nie mogła w nim łowić, ani zniechęcania jej sposobami, które nie robią jej krzywdy, jak siatka, sznurek czy zraszacz. Wtedy zwykle sama przestaje przylatywać.

Przepisy i listy gatunków się zmieniają, dlatego w razie wątpliwości zapytaj w regionalnej dyrekcji ochrony środowiska (RDOŚ). Ranną albo zaplątaną w siatkę czaplę traktuj jak każde dzikie zwierzę w potrzebie: ranny albo bezradny ptak trafia do ośrodka rehabilitacji dzikich zwierząt albo do lekarza weterynarii, a nie do klatki w domu. Gdzie szukać pomocy, opisuje poradnik o ośrodkach rehabilitacji dzikich zwierząt.

Jak chronić ryby w oczku przed czaplą?

1. Rozepnij siatkę nad oczkiem. Siatka na palikach albo ramie, napięta kilkanaście centymetrów nad taflą, to najskuteczniejsza ochrona. Musi być napięta i dobrze widoczna: luźna, zwisająca siatka to pułapka, w którą wplątują się ptaki, jeże i żaby. Zostaw w niej przejście dla płazów przy brzegu i sprawdzaj ją co kilka dni.
2. Poprowadź sznurek wzdłuż brzegu. Czapla zwykle ląduje obok oczka i wchodzi do wody pieszo. Dwa rzędy jasnego, dobrze widocznego sznurka na niskich palikach wzdłuż płytkich brzegów utrudniają jej wejście. Nie używaj cienkiej, przezroczystej żyłki wędkarskiej, bo ptak jej nie widzi i może się zranić.
3. Zrób głęboką strefę i strome brzegi. Czapla brodzi tylko w płytkiej wodzie. Najgłębsze miejsce oczka powinno mieć co najmniej ok. 80 cm, bezpieczniej ok. 1 m (to także warunek zimowania ryb), a część brzegów może opadać stromo, tak żeby ptak nie miał gdzie stanąć.
4. Daj rybom kryjówki. Odcinek szerokiej rury na dnie, daszek z płaskich kamieni, lilie wodne i gęste rośliny podwodne to miejsca, do których ryby uciekają, gdy na brzegu pojawi się cień ptaka.
5. Karm ryby rozsądnie. Ryby przyzwyczajone do ludzi podpływają do każdego cienia na brzegu, także do czapli. Karm w jednym miejscu, przy kryjówce, i nie przesadzaj z ilością.

Głębokość, strefy i rośliny warto zaplanować już przy budowie. Opisuje to oczko wodne, kompletny poradnik. Które ryby są w oczku najmniej widoczne i ile ich wpuścić, podpowiada poradnik o rybach do oczka wodnego.

Atrapa czapli, zraszacz i inne odstraszacze: czy działają?

• Atrapa czapli: popularna, ale jej skuteczność jest niepewna. Jeśli ją stawiasz, przestawiaj ją co kilka dni; nieruchoma figura szybko przestaje robić wrażenie.
• Zraszacz z czujnikiem ruchu: krótki strumień wody zniechęca ptaka do lądowania przy brzegu i go nie rani. Działa tylko w zasięgu strumienia i w ciepłej porze roku.
• Błyszczące taśmy, wiatraczki, płyty: działają krótko, bo ptaki szybko się do nich przyzwyczajają.

Odstraszacze traktuj jako dodatek do siatki, sznurka i kryjówek, a nie zamiast nich. Nie stosuj urządzeń, które mogą zranić ptaka albo inne zwierzęta.

Kot, kuna i inni goście przy oczku

Ryby z brzegu łowią też koty i kuny. Przed nimi chronią te same środki: głęboka woda, strome brzegi w części oczka, kryjówki i siatka. Jeśli to Twój kot poluje na ryby, pomaga też siatka nad płytką strefą i zajęcie go zabawą w domu. Zimorodek, który czasem odwiedza większe oczka, łowi tylko małe rybki i jest pod ochroną, więc jego wizyta to raczej powód do radości niż do zmartwień. Żaby, traszki i ważki to mile widziani mieszkańcy, więc zabezpieczenia projektuj tak, żeby płazy mogły swobodnie wychodzić z wody. Jak to zrobić, opisuje oczko wodne przyjazne przyrodzie.

Ryby, które przeżyły atak, mogą mieć rany i otarcia. Obserwuj je przez kolejne dni: białe naloty, postrzępione płetwy albo osowiałość to sygnał, żeby skonsultować rybę z lekarzem weterynarii zajmującym się rybami. Objawy chorób ryb opisuje poradnik o chorobach ryb. Gdy z ryb został tylko narybek, sprawdź, jak mu pomóc: narybek w oczku wodnym.

Czapla przy oczku: co zapamiętać

• Czapla siwa jest pod ochroną częściową: żadnych pułapek, trutek ani ranienia, tylko zniechęcanie, które jej nie szkodzi.
• Najskuteczniejsza jest napięta siatka nad oczkiem albo sznurek wzdłuż płytkich brzegów.
• Głęboka strefa, strome brzegi i kryjówki na dnie dają rybom szansę ucieczki.
• Atrapa i zraszacz to tylko dodatek.
• Luźna siatka i przezroczysta żyłka są groźne dla ptaków, jeży i żab.

Następny krok: obejrzyj oczko o świcie i sprawdź, gdzie brzeg jest płytki i łagodny: tam najpierw poprowadź sznurek albo rozepnij siatkę.