Jak oswoić szczura i nauczyć go sztuczek

Ten poradnik rozpisuje oswajanie i naukę sztuczek krok po kroku. Wszystko inne — klatkę, żywienie, zdrowie i koszty — zbiera szczur domowy — kompletny poradnik opieki.

Jak oswoić szczura — zasady, zanim zaczniesz

Oswajanie to uczenie szczura, że Twoja dłoń oznacza jedzenie, zabawę i bezpieczeństwo. Szczury są ciekawskie i szukają kontaktu z człowiekiem, więc zwykle oswajają się szybciej niż inne gryzonie — pod warunkiem, że nikt ich nie pospiesza. Cały plan stoi na kilku zasadach:

• To szczur przychodzi do Ciebie. Nie łapiesz, nie gonisz po klatce i nie wyciągasz z hamaka.
• Wieczorem. Szczury są najbardziej aktywne wieczorem i w nocy — wtedy chętnie wychodzą na spotkanie. W dzień pozwól im drzemać.
• Czyste ręce bez zapachu jedzenia. Szczur, który czuje na palcach jedzenie, może je skubnąć zębami. Umyj ręce mydłem bez intensywnego zapachu.
• Para, nie pojedynczy szczur. Szczury trzyma się co najmniej we dwa — w parze oswajają się z człowiekiem równie dobrze, a towarzysz daje im odwagę (więcej w poradniku samotnie czy w parze).

Spokojne oswajanie zaczyna się od dobrego domu: szczur, który ma wysoką klatkę z hamakami i kryjówkami, szybciej czuje się bezpiecznie. Wymiary i wyposażenie opisuje poradnik klatka dla szczura.

Ile trwa oswajanie szczura?

Oswajanie szczura trwa zwykle od kilku dni do kilku tygodni. U młodych szczurów z dobrej hodowli, przyzwyczajanych do rąk od początku, bywa to kwestia kilku dni. Szczury z trudną przeszłością — z przypadkowego źródła, długo trzymane bez kontaktu albo po złych doświadczeniach — potrzebują zwykle kilku tygodni.

Tempo zależy też od charakteru i płci. Samice są zwykle ruchliwsze i bardziej ciekawskie — chętnie eksplorują, ale nie usiedzą długo na rękach. Samce są zwykle spokojniejsze i chętniej leżą na kolanach. Porównanie samców i samic znajdziesz w poradniku samiec czy samica szczura. Do następnego kroku przechodzisz dopiero wtedy, gdy szczur przez kilka wieczorów z rzędu spokojnie zniósł poprzedni.

Oswajanie szczura krok po kroku

1. Daj kilka dni spokoju. Po przyjeździe szczury mają poznać klatkę, zapachy i dźwięki domu. Karm, sprzątaj i mów do nich spokojnym głosem, ale ich nie wyciągaj.
2. Pachnij znajomo. Włóż do klatki kawałek bawełnianej ściereczki, którą nosiłeś przy sobie. Szczury poznają Cię najpierw nosem — po kilku dniach Twój zapach kojarzy im się z domem.
3. Karm z ręki. Podawaj mały kawałek warzywa przez otwarte drzwiczki, na płaskiej dłoni. Niech szczur sam po niego podejdzie; jeśli się waha, połóż kąsek na brzegu dłoni.
4. Włóż dłoń do klatki. Połóż ją nieruchomo na półce albo przy podłodze i pozwól się obwąchać i obejść. Ciekawski szczur zacznie po niej wchodzić — nie łap go wtedy.
5. Podnoś pewnie i nisko. Gdy szczur sam wchodzi na dłoń, podnieś go siedząc, kilka centymetrów nad kolanami: jedna dłoń pod klatką piersiową, druga pod zadem, szczur przytulony do Twojego ciała. Po chwili odłóż go z powrotem.
6. Wydłużaj wspólny czas. Siedząc na podłodze, pozwól szczurom chodzić po kolanach i ramionach albo po zabezpieczonym wybiegu, zawsze pod Twoim okiem. Kończ, zanim zaczną się wyrywać.

Jak bezpiecznie podnosić i nosić szczura?

Szczur podniesiony pewnie, oburącz, czuje się bezpiecznie. Szczur złapany od góry albo w pośpiechu — jak zdobycz. Dlatego:

• Nigdy nie podnoś szczura za ogon. Skóra ogona łatwo się zsuwa, a to bolesny uraz.
• Zawsze oburącz. Jedna dłoń pod klatką piersiową, druga podpiera zad i tylne łapy.
• Nisko, zwłaszcza na początku. Siedząc na podłodze albo nad kolanami — wyrywający się szczur nie spadnie wtedy z wysokości.
• Ramię dopiero później. Oswojony szczur chętnie jeździ na ramieniu, ale zacznij od siedzenia, nie od spaceru po mieszkaniu.

Po czym poznać, że szczur się boi, a po czym, że Ci ufa?

Szczur się boi — zwolnij	Szczur nabiera zaufania — możesz iść dalej
ucieka do domku na widok ręki	wychodzi do drzwiczek, gdy podchodzisz do klatki
zamiera w miejscu albo przywiera do podłogi	obwąchuje dłoń, wchodzi na nią i zostaje
nastroszona sierść, ustawia się bokiem	wylizuje i iska Twoje palce
głośny pisk przy dotyku	cicho zgrzyta zębami przy głaskaniu — to odprężenie

Delikatne „skubanie” palców zębami bez bólu to zwykle znak sympatii, a nie atak. Więcej o tym, co mówią postawa i dźwięki szczura, przeczytasz w sekcji o mowie ciała w poradniku o opiece nad szczurem domowym.

Jak nauczyć szczura sztuczek?

Szczury uczą się szybko, a nauka to dla nich zabawa i ważna porcja „pracy dla głowy”. Ćwicz z oswojonym szczurem, który już spokojnie bierze jedzenie z ręki. Zasada jest prosta: krótka sesja, jedna umiejętność, nagroda za każdy dobry ruch.

1. Wybierz nagrodę. Bardzo mały kąsek, który szczur zje w sekundę — okruch suszonego warzywa albo pojedynczy mącznik. Duże kawałki szczur odnosi do kryjówki i sesja się kończy.
2. Ćwicz krótko. Kilka minut wieczorem, w spokojnym miejscu — na wybiegu albo na stole wyłożonym ręcznikiem, z którego szczur nie spadnie.
3. Zacznij od imienia. Wypowiedz imię i od razu podaj nagrodę. Po kilku dniach zawołaj, gdy szczur jest kawałek dalej — kiedy przybiegnie, nagradzaj.
4. Naucz wchodzenia na dłoń. Połóż dłoń płasko przed szczurem, a nagrodę trzymaj na jej środku. Gdy wejdzie, nagradzaj; potem dodaj słowo, np. „hop”.
5. Dodaj obrót i „słupek”. Prowadź nos szczura kąskiem po okręgu — gdy obróci się w kółko, dostaje nagrodę. Kąsek trzymany tuż nad głową uczy stawania na tylnych łapach.
6. Zbuduj tor przeszkód. Tunel, karton z otworami, niska pochylnia — szczur przechodzi trasę do Twojej dłoni i dostaje nagrodę na mecie.

Wiele osób uczy szczury z klikerem — małym urządzeniem, które wydaje krótki dźwięk. Klikasz dokładnie w chwili dobrego ruchu i od razu podajesz nagrodę, dzięki czemu szczur szybciej rozumie, za co ją dostał. Kliker nie jest obowiązkowy: krótkie słowo, np. „tak”, działa podobnie, jeśli zawsze brzmi tak samo.

Nagrody i pomoce do oswajania — co przygotować?

Do oswajania i nauki nie potrzeba wiele — wystarczą drobne nagrody i kilka rzeczy, które zachęcają do zabawy. Nagrody mają być małe i bez cukru, a ich ilość odejmuj od codziennej porcji jedzenia.

• Herbal Pets Marchewka suszona — suszona marchew bez dodatku cukru. Dla kogo: jako podstawowa nagroda przy oswajaniu i nauce; łatwo połamać ją na okruchy. Na co uważać: to przysmak, nie posiłek — kilka okruchów na sesję.
• Trixie Suszone mączniki dla gryzoni — suszone larwy mącznika. Dla kogo: na „wielką nagrodę” za nową sztuczkę; szczury są wszystkożerne i chętnie je jedzą. Na co uważać: to dodatek białkowy — pojedyncze sztuki, nie garść.
• Trixie Kliker Sporting — kliker z działu treningu psów, ze spiralną linką na nadgarstek, więc obie dłonie masz wolne do nagród. Dla kogo: dla opiekunów, którzy chcą uczyć kilku sztuczek po kolei. Na co uważać: pierwsze kliknięcia rób z dala od uszu szczura — dźwięk bywa dla niego za głośny z bliska.
• Trixie Snack Cups — drewniana łamigłówka z kubeczkami, pod którymi chowasz kąski. Dla kogo: na samodzielną „pracę dla głowy”, gdy nie ma Cię w pokoju. Na co uważać: szczury szybko łapią, o co chodzi — zmieniaj kryjówki i dokładaj kartony.
• Trixie Tunel dla szczura i fretki — elastyczny tunel z plastiku. Dla kogo: jako pierwszy element toru przeszkód i bezpieczne przejście na wybiegu. Na co uważać: nadgryziony tunel wymień, żeby szczur nie połykał kawałków plastiku.

Więcej pomysłów znajdziesz w dziale zabawki dla szczura i wśród przysmaków dla szczura — omijaj te z miodem, cukrem i owocami kandyzowanymi. Co szczur może jeść na co dzień, opisuje poradnik czym karmić szczura. Jak zbudować tor przeszkód i co zrobić samemu z kartonu, opisujemy w poradniku zabawki dla szczura.

Najczęstsze błędy przy oswajaniu szczura

• Łapanie od góry i gonienie po klatce. Każda taka próba uczy szczura, że dłoń oznacza zagrożenie.
• Jeden szczur „żeby szybciej się oswoił”. Samotny szczur nie oswaja się lepiej, za to żyje w stresie i nudzie.
• Za szybkie tempo. Przeskakiwanie etapów, bo „wczoraj już jadł z ręki”, zwykle kończy się ucieczką albo ugryzieniem.
• Za duże i za słodkie nagrody. Szczury łatwo przekarmić — nagrody są okruchami, a nie przekąską.
• Za mało ruchu. Znudzony szczur w pustej klatce jest pobudzony i nieuważny. Codzienny wybieg, około godziny, to podstawa spokojnej nauki.

Co zrobić, gdy szczur ugryzie?

Oswojony szczur gryzie rzadko. Ugryzienie zdarza się zwykle przy strachu, bólu albo wtedy, gdy palce pachną jedzeniem.

1. Nie szarp ręką. Opuść dłoń powoli i pozwól szczurowi odejść — gwałtowny ruch może go zrzucić.
2. Nie krzycz i nie karz. Kara potwierdza szczurowi, że dłoń jest groźna.
3. Przemyj ranę. Umyj miejsce ugryzienia wodą z mydłem i zdezynfekuj.
4. Znajdź przyczynę. Sprawdź, czy ręce nie pachniały jedzeniem i czy szczur nie był przestraszony. Przez kilka wieczorów wróć do karmienia z płaskiej dłoni.

Inna sytuacja to szczur już oswojony, który nagle zaczyna gryźć, piszczy przy dotyku albo unika ruchu. Taka zmiana bywa sygnałem bólu albo choroby — wtedy nie oswajaj dalej, tylko pokaż szczura lekarzowi weterynarii, który leczy małe zwierzęta.

Szczur z adopcji — jak oswoić dorosłego szczura z trudną przeszłością?

Dorosły szczur z fundacji, z interwencji albo od poprzedniego opiekuna często ma za sobą złe doświadczenia z rękami: łapanie, długie miesiące bez kontaktu, ciasną klatkę. Plan oswajania jest ten sam co u młodego, ale każdy etap trwa dłużej, a cofnięcie się o krok jest tu normą. Jak wygląda adopcja i o co pytać fundację, opisuje poradnik adopcja małego zwierzęcia.

1. Zapytaj o historię. Czego szczur się boi (ręki z góry, głośnych dźwięków, podnoszenia), co lubi jeść i czy kiedyś ugryzł. To wyznacza, od którego kroku zaczynasz.
2. Daj mu więcej czasu na start. Zamiast kilku dni nawet tydzień lub dwa samego karmienia, sprzątania i mówienia przy klatce. Jak urządzić pierwsze dni, opisuje poradnik pierwsze dni małego zwierzęcia.
3. Zostaw mu drogę ucieczki. Kryjówka i hamak, z których nikt go nie wyciąga. Szczur, który wie, że może się schować, szybciej sam wychodzi.
4. Pracuj przy drzwiczkach, nie w środku klatki. Dłoń wsunięta do klatki bywa dla takiego szczura atakiem na jego jedyne bezpieczne miejsce. Zacznij od kąska podawanego przez otwarte drzwiczki albo na wybiegu.
5. Licz się z regresem. Po przeprowadzce, wizycie u lekarza czy głośnym wieczorze szczur może wrócić do starego lęku. Wracasz wtedy o etap i powtarzasz go spokojnie.

Dużo daje spokojny towarzysz: szczur z adopcji często uczy się zaufania, patrząc, jak drugi szczur bez lęku podchodzi do Twojej dłoni. Szczur, który mimo tygodni pracy gryzie przy każdym dotyku konkretnego miejsca, chudnie albo kuleje, powinien najpierw trafić do lekarza weterynarii — lęk bywa skutkiem bólu, a nie charakteru.

Podsumowanie: co zapamiętać

• Szczur oswaja się zwykle w kilka dni do kilku tygodni — młody z dobrej hodowli najszybciej.
• Kolejność: kilka dni spokoju → zapach → karmienie z dłoni → dłoń w klatce → podnoszenie oburącz, nisko.
• Nigdy nie podnoś szczura za ogon.
• Sztuczek ucz krótko, po kilka minut, z małą nagrodą za każdy dobry ruch.
• Oswojony szczur, który nagle gryzie albo piszczy przy dotyku, wymaga wizyty u weterynarza.

Następny krok: dziś wieczorem połóż w klatce ściereczkę z Twoim zapachem i podaj każdemu szczurowi kawałek warzywa na płaskiej dłoni — od tego zaczyna się każdy kolejny etap.