Koty wolno żyjące zimą — budka, karmienie i jak pomagać mądrze

Kim są koty wolno żyjące?

Koty wolno żyjące to koty bez właściciela, które na stałe mieszkają na osiedlach, działkach, w piwnicach i przy zakładach. Mają swoje terytorium i zwykle unikają ludzi, ale często korzystają z pomocy stałych opiekunów, którzy je dokarmiają. Nie są to „bezdomne koty do wyłapania” — w Polsce są pod ochroną prawa, a gmina ma obowiązek zapewnić im opiekę.

Nie każdy kot na podwórku jest wolno żyjący. Kot oswojony, czysty, z obrożą albo taki, który sam przychodzi do ludzi, może być zgubionym kotem wychodzącym. Lekarz weterynarii bezpłatnie sprawdzi, czy ma czip — co zrobić dalej, opisuje poradnik znalezione zwierzę krok po kroku.

Czy można dokarmiać koty wolno żyjące?

Tak. Ustawa o ochronie zwierząt nakazuje gminom uwzględnić w corocznym programie opieki nad zwierzętami także opiekę nad kotami wolno żyjącymi, w tym ich dokarmianie. W praktyce wiele gmin wydaje społecznym opiekunom karmę i finansuje kastrację — zapytaj w urzędzie gminy albo w lokalnej fundacji.

Budkę i miejsce karmienia na terenie wspólnoty czy spółdzielni uzgodnij z zarządcą — to zapobiega konfliktom z sąsiadami, a te najczęściej kończą się usunięciem budki. Najlepszym argumentem jest porządek: miski stoją w jednym miejscu, a resztki znikają po posiłku.

Jak zrobić budkę dla kota na zimę — krok po kroku

Dobra budka dla kota wolno żyjącego nie musi być duża ani ładna. Ma być szczelna, sucha i mała — tak, żeby ciepło ciała jednego lub dwóch kotów ogrzało jej wnętrze.

1. Weź ocieplone pudło. Sprawdza się pudło ze styropianu (np. skrzynka termoizolacyjna) albo plastikowy pojemnik z wkładką ze styropianu. Wnętrze orientacyjnie 40–60 cm długości — większa budka trudniej się nagrzewa.
2. Wytnij małe wejście z boku. Otwór ok. 15 cm średnicy przepuści kota, ale nie psa ani lisa. Umieść go kilka centymetrów nad dnem, żeby słoma nie wypadała, i z boku ściany, nie na środku — wiatr nie wieje wtedy prosto na śpiącego kota.
3. Wyściel budkę słomą. Słoma (nie siano) zostaje sucha i pozwala kotu się w niej zakopać. Koce, ręczniki i poduszki chłoną wilgoć i zamarzają — w budce na dworze robią więcej szkody niż pożytku.
4. Podnieś budkę nad ziemię. Postaw ją na palecie albo cegłach, żeby nie ciągnęła zimna i wilgoci od gruntu.
5. Osłoń i obciąż. Wejście ustaw od strony osłoniętej od wiatru, a daszek obciąż, żeby nie zerwał go wiatr.
6. Zaglądaj do środka. Co kilka tygodni sprawdź, czy słoma jest sucha, i wymień mokrą. Nie podgrzewaj budki elektrycznie — kabel na dworze i gryzący zwierzęta to ryzyko pożaru i porażenia.

Jedzenia nie stawiaj w budce — zapach przyciągnie inne zwierzęta, a rozsypana karma zawilgoci słomę. Miski postaw obok, pod osobnym daszkiem.

Gdzie postawić budkę dla kota?

Najlepsze miejsce to takie, które koty już znają i którędy chodzą: przy krzakach, za garażem, pod wiatą albo przy ścianie budynku od strony osłoniętej od wiatru. Budka powinna stać z dala od chodnika, placu zabaw i miejsc, gdzie biegają psy — kot zajrzy do niej tylko wtedy, gdy czuje się tam bezpiecznie.

• Nie stawiaj budki tam, gdzie zimą zalega woda albo spływa śnieg z dachu.
• Wejście nie powinno patrzeć na ruchliwe przejście — kot chce widzieć, kto nadchodzi, ale nie być na widoku.
• Przy większej grupie kotów lepiej sprawdzają się dwie–trzy małe budki niż jedna duża.

Jeśli koty zimowały dotąd w piwnicy bloku, zapytaj zarządcę, czy jedno okienko piwniczne może zostać uchylone albo mieć małe przejście. W wielu budynkach to najprostsze i najcieplejsze schronienie, jakie koty mogą dostać.

Skąd wiesz, że koty korzystają z budki? Zdradzą to ślady łap na śniegu przy wejściu, wgniecenie w słomie i kocia sierść na krawędzi otworu. Jeśli po dwóch–trzech tygodniach nikt do niej nie zagląda, przestaw ją bliżej kociej ścieżki albo miejsca karmienia — koty potrzebują czasu, żeby zaufać nowemu przedmiotowi na swoim terenie.

Jak karmić koty wolno żyjące zimą?

Zimą kot zużywa więcej energii na utrzymanie ciepła, a o jedzenie jest trudniej. Najwięcej daje regularność: ta sama pora i to samo miejsce. Koty szybko się tego uczą i przychodzą na posiłek, zamiast szukać jedzenia w śmietnikach.

• Sucha karma nie zamarza, więc to podstawa zimowego karmienia. Przy kilku kotach opłaca się duży worek z suchych karm dla kota, np. Cat Chow Adult 15 kg, albo Happy Cat Culinary Adult w największym opakowaniu.
• Mokra karma to dodatkowa woda i energia, ale na mrozie szybko twardnieje. Podawaj ją w porcji do zjedzenia od razu, w temperaturze pokojowej — karmy mokre w saszetkach, jak Felix Fantastic, łatwo podzielić.
• Woda zamarza — wymieniaj ją dwa razy dziennie i dolewaj letnią. Głęboka miska dla kota ze stali, np. Trixie miska ze stali nierdzewnej, łatwo się myje i nie pęka na mrozie jak ceramika.
• Nie dawaj mleka — dorosłym kotom często szkodzi (czy kot może pić mleko), podobnie jak resztki ze stołu, przyprawione mięso, kości i chleb.
• Sprzątaj po posiłku. Resztki przyciągają szczury, gołębie i skargi sąsiadów. Czyste miejsce karmienia to miejsce, które przetrwa.

Ile karmy dać? Dorosły kot wolno żyjący je zwykle więcej niż kot domowy tej samej wagi, zwłaszcza w mrozy. Punktem wyjścia jest porcja z opakowania — jak ją liczyć, wyjaśnia tekst ile karmy dla kota — a dobrą miarą jest to, czy po 15–20 minutach w misce coś zostaje.

Kastracja kotów wolno żyjących — najważniejsza pomoc

Dokarmianie pomaga tym kotom, które już są. Kastracja sprawia, że za rok nie będzie ich dwa razy więcej. Kotka może mieć młode nawet kilka razy w roku, a większość kociąt urodzonych na dworze nie przeżywa pierwszej zimy. Program „złap — wykastruj — wypuść” to dziś podstawowa, humanitarna metoda ograniczania liczby kotów bez właściciela.

Zapytaj w gminie, czy finansuje kastrację kotów wolno żyjących, a w fundacji — czy pożycza klatki-łapki. Do lecznicy kota przewieziesz w zamykanym transporterze dla kota, np. Trixie Capri 1 z metalowymi drzwiczkami. Po zabiegu kot wraca na swoje terytorium, gdy lekarz uzna, że jest gotowy. Co daje zabieg, opisują poradniki kastracja kota i sterylizacja kotki.

Kot pod maską samochodu — sprawdź, zanim ruszysz

W mrozy koty chowają się w ciepłej komorze silnika zaparkowanych aut. Zanim przekręcisz kluczyk, zapukaj kilka razy w maskę albo trzaśnij drzwiami i odczekaj chwilę. To kilka sekund, które ratują życie kotom z Twojego osiedla.

Kocię albo chory kot na dworze — co robić?

Kociąt, które wyglądają na zdrowe i siedzą w jednym miejscu, nie zabieraj od razu — matka często wraca po kilku godzinach. Pomocy potrzebuje kocię zmarznięte, mokre, płaczące długo bez przerwy albo samo przez większą część dnia. Skontaktuj się wtedy z fundacją albo lekarzem. Małego kociaka nie karm krowim mlekiem — jak karmić osierocone kocię, wyjaśnia mleko dla kociąt.

Kot ranny, kulejący, z zaropiałymi oczami albo kichający (koci katar) potrzebuje lekarza — nie lecz go na własną rękę i nie podawaj ludzkich leków. Zadzwoń do gminy, straży miejskiej albo schroniska: gmina ma obowiązek zapewnić pomoc weterynaryjną zwierzętom poszkodowanym w wypadkach drogowych.

Koty wolno żyjące zimą — co zapamiętać

• Budka: mała, ze styropianu, na palecie, z wejściem z boku i słomą zamiast koców.
• Karmienie: o stałej porze, sucha karma jako podstawa, woda wymieniana dwa razy dziennie, bez mleka i resztek.
• Porządek przy misce i zgoda zarządcy chronią miejsce karmienia przed konfliktem.
• Kastracja to najważniejsza pomoc — zapytaj w gminie o program.
• Zimą zapukaj w maskę samochodu przed odpaleniem silnika.

Następny krok: zanim spadnie pierwszy śnieg, zbierz styropianowe pudło i worek słomy, a w urzędzie gminy zapytaj o program opieki nad kotami wolno żyjącymi.