Pies lub kot i małe dziecko w jednym domu - zasady, które naprawdę działają

Pies i małe dziecko w domu - jedna zasada, która obowiązuje zawsze

Dorosły jest w tym samym pomieszczeniu przez cały czas, gdy dziecko i zwierzę są razem. Nie „w zasięgu głosu", nie „w kuchni obok" - w tym samym pokoju, z oczami na obojgu. Gdy nie możesz patrzeć, rozdzielasz ich fizycznie: barierką, zamkniętymi drzwiami, kojcem.

To nie jest brak zaufania do zwierzęcia. To realizm dotyczący dziecka. Małe dziecko porusza się nagle, piszczy, przewraca się na leżącego psa, wkłada rękę w miskę i chwyta to, co ma pod ręką - łapę, ogon, ucho. Robi to bez złej woli i bez zrozumienia, że sprawia komuś ból.

Druga strona jest równie prosta: pies i kot ostrzegają, zanim zareagują mocniej - sygnałami, których dziecko nie odczyta. Dorosły w pokoju jest jedyną osobą, która widzi obie strony tej rozmowy.

Dlaczego „nasz pies nigdy by nie ugryzł" to złe założenie

Bo to zdanie nie mówi nic o psie, tylko o tym, że jeszcze nie było sytuacji, w której musiałby zareagować. Pogryzienia dzieci zdarzają się najczęściej w domu i dotyczą psa, którego dziecko zna - nie obcego psa z ulicy. Powód jest zwyczajny: przy znanym psie nikt nie pilnuje, bo „przecież go znamy". Obcego psa pilnują wszyscy.

Łagodność zwierzęcia jest cenna, ale nie jest zabezpieczeniem. Zabezpieczeniem jest układ mieszkania i nawyk dorosłych. Zwierzę zachowuje się przewidywalnie do momentu, w którym coś je zaboli, przestraszy albo obudzi - a wtedy reaguje odruchem, nie charakterem.

Dziecko a obcy pies na spacerze

Obcy pies to dla dziecka zagadka - nie zna go ani ono, ani Ty. Kilka zasad warto przećwiczyć w domu, zanim przydadzą się na spacerze:

• Najpierw pytamy opiekuna. „Czy mogę pogłaskać?” Do psa bez opiekuna albo uwiązanego przed sklepem nie podchodzimy wcale.
• Podchodzimy spokojnie i z boku, nie biegiem i nie od przodu. Dłoń trzymana nisko pozwala psu powąchać i samemu zdecydować, czy podejdzie bliżej. Głaszczemy po boku, nie po głowie z góry.
• Wycofujemy się, gdy pies odsuwa się, sztywnieje, odwraca głowę albo oblizuje - to sygnał „wystarczy”.
• Gdy obcy pies biegnie luzem w Waszą stronę, dziecko staje nieruchomo, z rękami przy sobie, i nie ucieka ani nie krzyczy, bo ucieczka zachęca do gonienia. Dorosły staje między dzieckiem a psem.

Zwierzę musi mieć dokąd odejść

Każdy pies i każdy kot w domu z dzieckiem potrzebuje miejsca, do którego może się wycofać i w którym nikt go nie dotyka - także dziecko, także gdy „tylko pogłaszcze". Zwierzę, które nie ma jak odejść, zostaje z jednym wyjściem: ostrzec mocniej.

To jedyne rozwiązanie, które działa bez udziału dziecka. W praktyce:

• Pies - legowisko w spokojnym rogu, poza ciągiem komunikacyjnym, najlepiej odgrodzone barierką albo w pokoju, do którego dziecko nie wchodzi samo.
• Kot - droga ucieczki w GÓRĘ. Półka ścienna, wysoka wieża, szafka. Kot, który może wejść wyżej, nie musi się bronić.
• Miejsce do jedzenia - poza zasięgiem dziecka i nie w przejściu, żeby nikt nie przechodził nad miską.
• Zasada domu - zwierzę w swoim miejscu jest niedostępne. Nie wyciągamy, nie budzimy, nie zaczepiamy.

Do rozdzielenia stref najprościej użyć bramki: barierka trzyczęściowa zamyka wejście do pokoju albo odgradza sam kąt z legowiskiem i nie odcina zwierzęcia od domu - pies dalej widzi i słyszy, co się dzieje. Gdy potrzebujesz zamkniętej strefy na środku pokoju, sprawdza się metalowy kojec składany z elementów, któremu nadasz dowolny kształt. Więcej rozwiązań: bramki, siatki i ogrodzenia oraz klatki i kojce dla psa.

U kota liczy się pion, nie metraż. Mostek montowany na ścianie daje mu punkt, do którego dziecko fizycznie nie sięgnie, i zajmuje zero miejsca na podłodze; podobnie półki ścienne i wieże dla kota. Sprawdź też, czy legowisko dla psa nie stoi tam, gdzie dziecko przebiega najczęściej.

Sygnały ostrzegawcze, których nie wolno przegapić

Zwierzę prawie zawsze uprzedza. Kolejność jest podobna u psa i u kota: najpierw sygnały ciche, potem wyraźniejsze, na końcu reakcja. Przerywasz kontakt na pierwszym, nie na ostatnim.

• Oblizywanie nosa i ziewanie, gdy zwierzę nie jest ani głodne, ani senne.
• Odwracanie głowy albo całego ciała od dziecka, odchodzenie.
• Zastyganie i sztywnienie - zwierzę nagle przestaje się ruszać. To sygnał poważny, choć wygląda jak spokój.
• „Wieloryb" - pies odwraca głowę, ale patrzy na dziecko kątem oka i widać białka oczu.
• Przyciśnięte uszy, u kota dodatkowo drganie skóry na grzbiecie i uderzanie ogonem o podłogę.
• Warczenie i syczenie - ostatni stopień, zanim dojdzie do kontaktu.

Każdy z tych sygnałów znaczy to samo: przerwij i rozdziel. Nie „uspokój psa" i nie „powiedz dziecku, żeby przestało" - zabierz dziecko albo wypuść zwierzę do jego miejsca, a rozmowy zostaw na później.

Rozpisanie tych sygnałów po kolei, razem z tym, co dorosłym najczęściej myli się ze spokojem, znajdziesz w osobnych poradnikach: mowa ciała psa i mowa ciała kota. W domu z dzieckiem to lektura obowiązkowa dla wszystkich dorosłych, nie tylko dla właściciela zwierzęcia.

Czego uczyć dziecko - i jak, zależnie od wieku

Zasady są krótkie i takie same dla psa i kota:

• nie przytulamy za szyję i nie kładziemy się na zwierzęciu,
• nie całujemy w pysk i nie zbliżamy twarzy do pyska,
• nie zabieramy jedzenia, kości ani zabawek,
• nie budzimy śpiącego zwierzęcia,
• nie ciągniemy za ogon, uszy ani łapy,
• nie gonimy kota i nie wyciągamy go z kryjówki,
• głaszczemy po boku albo po grzbiecie, spokojną ręką - nie po głowie z góry.

Sposób nauki zależy od wieku i to jest najczęściej mylona część. Dziecko, które dopiero raczkuje albo chodzi, nie uczy się przez tłumaczenie. Uczy się przez to, że dorosły jest obok i konsekwentnie nie dopuszcza do sytuacji - odsuwa rękę, zabiera dziecko, przenosi zabawę. Zakaz wypowiedziany dziesięć razy nie zastąpi jednego pilnowania.

Starsze dziecko rozumie już zasady i można je włączyć w opiekę: nasypanie karmy pod okiem dorosłego, napełnienie miski z wodą, rzucanie zabawki z dystansu. Zrozumienie zasady nie znosi jednak nadzoru - znosi tylko konieczność powtarzania jej co pięć minut.

Dobra zabawa to taka, w której dziecko i zwierzę nie stykają się bezpośrednio: przeciąganie zabawki na sznurku dla kota, toczenie piłki dla psa, chowanie przysmaków do wyszukania. Szarpanie i mocowanie się rękami odpada, bo uczy zwierzę, że ręka jest częścią zabawy.

Jak przygotować dziecko, zanim zwierzę przyjedzie

Jeśli pies albo kot dopiero ma do Was dołączyć, zasady łatwiej wprowadzić przed jego przyjazdem - w spokoju, a nie przy podekscytowanym szczeniaku.

1. Przećwiczcie zasady na pluszowej zabawce. Głaskanie po boku, nie budzimy śpiącego, nie zabieramy miski - przedszkolak zapamięta to lepiej z zabawy niż z wykładu.
2. Pokażcie strefę zwierzęcia. Legowisko albo kryjówka to miejsce, do którego dziecko nie wchodzi i z którego nikt zwierzęcia nie wyciąga.
3. Ułóżcie plan dnia. Kto i kiedy wychodzi na spacer, kto sypie karmę pod okiem dorosłego - rysunek na lodówce pomaga młodszym dzieciom.
4. Dobierzcie zadania do wieku. Młodsze dziecko napełnia z dorosłym miskę z wodą, starsze pomaga przy szczotkowaniu albo idzie obok dorosłego, który trzyma smycz. Odpowiedzialność za zwierzę zostaje po stronie dorosłych.
5. Uprzedźcie o pierwszych dniach. Nowy pies albo kot może się chować i nie chcieć zabawy - dziecko powinno wiedzieć, że to normalne i że zwierzę potrzebuje czasu.

Sytuacje wysokiego ryzyka - kiedy pilnować szczególnie uważnie

Większość trudnych zdarzeń nie bierze się z „agresji", tylko z kilku powtarzalnych układów:

Sytuacja	Dlaczego jest ryzykowna
Pies przy misce, kości lub gryzaku	Wiele psów pilnuje jedzenia odruchowo; dziecko podchodzące do miski nie czyta ostrzeżenia
Zwierzę śpiące	Obudzone dotykiem reaguje, zanim się zorientuje, kto je dotknął
Zwierzę chore, po zabiegu lub w bólu	Ból obniża próg reakcji nawet u bardzo spokojnego zwierzęcia
Kot osaczony w kącie lub pod meblem	Bez drogi ucieczki zostaje mu tylko obrona
Dziecko raczkujące	Twarz jest na wysokości pyska, a ruch przypomina zaczepkę
Bieganie i piszczenie	Podnosi pobudzenie zwierzęcia i u części psów uruchamia chęć gonienia
Wizyta gości i inne dzieci	Hałas, tłok i brak zasad naraz; zwierzę traci swoje spokojne miejsce

Osobno traktuj psa, który trudno znosi hałas albo obce psy na spacerze. Nie znaczy to, że jest niebezpieczny dla dziecka - znaczy, że łatwiej się pobudza, więc w domu potrzebuje więcej ciszy i wyraźniejszych granic. Ten wątek rozwija poradnik o psie, który reaguje szczekaniem na inne psy. Duży pies, który skacze z radości, potrafi przewrócić dziecko - jak go tego oduczyć, opisuje poradnik pies skacze na ludzi.

Zanim dziecko pojawi się w domu - co zmienić wcześniej

Zwierzę nie łączy zmian z przyjazdem dziecka. Łączy je z tym, że nagle wszystko stało się inne. Dlatego zmiany wprowadza się przed, a nie w dniu powrotu ze szpitala.

1. Przestaw meble i miejsca zawczasu. Jeśli legowisko albo kuweta muszą się przenieść, zrób to kilka tygodni wcześniej, nie w tygodniu porodu.
2. Zmień rutynę stopniowo. Nowe godziny spacerów i karmienia wprowadzaj powoli, żeby zwierzę zdążyło się przyzwyczaić.
3. Oswój z dźwiękami. Płacz niemowlęcia, grzechotka, odgłos wózka - puszczaj je cicho i w tle, przy zwykłych domowych czynnościach.
4. Wprowadź nowe zapachy. Kosmetyki dziecięce i pranie w nowym proszku niech pojawią się w domu wcześniej niż dziecko.
5. Przećwicz strefy. Zamontuj barierki i naucz zwierzę, że pokój dziecka jest dostępny tylko z dorosłym.
6. Utrzymaj uwagę po powrocie. Nagłe odsunięcie psa w dniu przyjazdu wiąże dziecko z utratą wszystkiego, co dobre. Krótki wspólny czas każdego dnia wystarczy.

Sam przegląd mieszkania - kable, chemia, drobiazgi z podłogi, okna - opisuje osobny poradnik: jak przygotować dom na zwierzaka. Przy dziecku jest jedna różnica: obchód podłogi powtarza się codziennie, bo klocki wracają na nią szybciej, niż znikają. Jeśli dopiero wybieracie psa do rodziny, zacznij od tekstu pies dla dzieci - jakie rasy wybrać. Kota do domu z dziećmi pomoże wybrać poradnik jaki kot dla dziecka.

Higiena, gdy dziecko i zwierzę mieszkają razem

Podstawa jest nudna i skuteczna: mycie rąk po kontakcie ze zwierzęciem, zwłaszcza przed jedzeniem. Ta jedna zasada robi więcej niż wszystkie pozostałe razem.

• Kuweta i miski poza zasięgiem dziecka - najlepiej w pomieszczeniu, do którego dziecko nie wchodzi samo.
• Piaskownica w ogrodzie zakryta, gdy nikt się nie bawi.
• Zabawki zwierzęcia i zabawki dziecka trzymane osobno.
• Legowiska i koce prane regularnie, w wysokiej temperaturze.
• Bez lizania po twarzy i po rękach - to nie kwestia obrzydzenia, tylko drogi przenoszenia.

Do tego regularne odrobaczanie w rytmie ustalonym z lekarzem weterynarii - w domu z małym dzieckiem nie warto go odkładać; szczegóły w poradniku o odrobaczaniu psa i kota.

Jeśli u dziecka pojawiają się objawy, które przypominają alergię, albo dziecko ma astmę, to osobna sprawa i nie rozstrzyga się jej domowymi sposobami - plan ustala lekarz prowadzący, a co da się zmienić w mieszkaniu, opisuje poradnik o alergii na psa lub kota.

Kiedy poprosić o pomoc behawiorystę

Nie czekaj, aż „samo przejdzie", i nie oceniaj sam, co zwierzę miało na myśli. Umów konsultację, jeśli widzisz którąkolwiek z tych rzeczy:

• pies sztywnieje albo zastyga, gdy dziecko się zbliża,
• warczy, syczy albo kłapie - nawet raz, nawet „bez powodu",
• unika dziecka, wychodzi z pokoju, chowa się częściej niż wcześniej,
• kot atakuje przechodzące dziecko albo przestał schodzić z wysokich miejsc,
• zwierzę pilnuje kanapy, przejścia albo swojego miejsca wobec dziecka,
• doszło do kontaktu zębami, choćby bez przerwania skóry.

Prośba o pomoc nie oznacza, że zwierzę ma odejść z domu. Oznacza, że ktoś zobaczy sytuację na miejscu i ustawi zasady, zanim zdarzy się coś, czego nie da się cofnąć - im wcześniej, tym mniejszym kosztem.

Jeśli zmiana zachowania pojawiła się nagle u zwierzęcia, które wcześniej nie miało z dzieckiem żadnego problemu, zacznij od weterynarza. Ból jest częstą przyczyną drażliwości i nie widać go z zewnątrz.

Co dziecko zyskuje, dorastając ze zwierzęciem

Dorastanie z psem lub kotem uczy rzeczy, których trudno nauczyć rozmową: że żywa istota ma własne granice, że opieka to codzienna rutyna, a nie nastrój, i że „nie chcę teraz" wolno powiedzieć bez słów.

Warto jednak nie idealizować. Zwierzę nie wychowa dziecka za dorosłych, a dom, w którym „pies i dziecko dogadują się sami", to zwykle dom, w którym nikt niczego nie pilnuje. Korzyści pojawiają się tam, gdzie dorosły wykonuje robotę: ustawia granice i tłumaczy, dlaczego zwierzę właśnie odeszło.

Co zapamiętać

• Nadzór dorosłego albo rozdzielenie - nie ma wieku, od którego przestaje to obowiązywać.
• Zwierzę musi mieć miejsce, z którego nikt go nie wyciąga; kot potrzebuje drogi w górę.
• Ciche sygnały - oblizywanie nosa, ziewanie, odwracanie głowy, zastyganie - znaczą „przerwij".
• Warczenie jest ostrzeżeniem; karząc za nie, usuwasz ostrzeżenie, nie problem.
• Najmłodsze dziecko uczy się przez pilnowanie dorosłego, nie przez tłumaczenie.

Następny krok: przejdź się dziś po mieszkaniu i wskaż palcem miejsce, w którym Twój pies albo kot może się położyć tak, że dziecko go nie dosięgnie. Jeśli takiego miejsca nie ma, to jest jedyna rzecz, którą trzeba zrobić w tym tygodniu.