Wrzody żołądka u konia: dlaczego przerwy bez siana szkodzą

Wrzody żołądka u konia to nadżerki i owrzodzenia błony śluzowej żołądka, które powstają, gdy kwas żołądkowy działa na pusty żołądek. Koń wydziela kwas przez całą dobę, a ślinę, która go łagodzi, wytwarza tylko podczas żucia, dlatego długie przerwy bez siana, duże porcje paszy treściwej, jazda na pusty żołądek i stres to główne przyczyny wrzodów. Objawy bywają niewyraźne, a rozpoznanie stawia lekarz weterynarii w badaniu endoskopem.

Dlaczego koń tak łatwo dostaje wrzodów żołądka?

Koń jest stworzony do skubania małych porcji przez większą część doby. Jego żołądek jest niewielki w stosunku do ciała i wydziela kwas cały czas, także wtedy, gdy nic do niego nie trafia. Przy każdym przeżuciu siana koń połyka ślinę, która ten kwas częściowo zobojętnia, a siano tworzy w żołądku warstwę chroniącą przed chlapaniem kwasu.

Górna część żołądka konia nie ma gruczołów i jest słabo chroniona. Gdy żołądek jest pusty, a koń kłusuje albo galopuje, kwas dociera właśnie tam. Dlatego wrzody są bardzo częste u koni sportowych i wyścigowych, ale zdarzają się też u koni rekreacyjnych i u źrebiąt.

Z tego wynika podstawowa zasada żywienia: przerwy bez paszy objętościowej nie powinny przekraczać około 4–6 godzin, a siano dostaje się przez cały dzień, nie „na posiłki”. Jak ułożyć dawkę, opisuje poradnik czym karmić konia.

Wrzody żołądka u konia: objawy

Objawy wrzodów są niespecyficzne: każdy z nich może mieć inną przyczynę, a część koni z wrzodami nie pokazuje niczego. Zwróć uwagę, gdy kilka z nich pojawia się naraz:

• Gorszy apetyt i wybredność: koń zostawia paszę treściwą, je wolniej, odchodzi od żłobu.
• Chudnięcie i matowa sierść: mimo tej samej dawki paszy.
• Nawracające lekkie kolki: zwłaszcza po jedzeniu.
• Drażliwość przy siodłaniu: kładzenie uszu, odwracanie głowy, próby gryzienia przy dopinaniu popręgu.
• Spadek formy: niechęć do pracy, wcześniejsze zmęczenie, opór pod siodłem.
• Zgrzytanie zębami i ziewanie: częstsze niż zwykle.
• U źrebiąt: zgrzytanie zębami, ślinienie się, przerywanie ssania, leżenie na grzbiecie.

Co sprzyja wrzodom żołądka u koni?

Czynnik ryzyka	Dlaczego szkodzi	Co zmienić
długie przerwy bez siana	kwas wydziela się cały czas, a bez żucia nie ma śliny, która go łagodzi	przerwy nie dłuższe niż około 4–6 godzin, siatka na noc
duże porcje paszy treściwej	skrobia ze zbóż szybko fermentuje i zakwasza żołądek	mniejsze porcje kilka razy dziennie, dieta ustalona z żywieniowcem
jazda na pusty żołądek	w kłusie i galopie kwas chlapie na słabo chronioną górną część żołądka	garść siana albo sieczki przed jazdą
stres	transport, zawody, zmiana stajni, samotność, częste zmiany stada	stały rytm dnia, towarzystwo, siano w podróży
całe dnie w boksie	mniej skubania, mniej ruchu, więcej nudy i stresu	padok albo pastwisko codziennie, z innymi końmi
długie podawanie niektórych leków przeciwbólowych	część z nich osłabia ochronę błony śluzowej żołądka	tylko z lekarzem; leku nie przerywaj ani nie zmieniaj sam

Odchudzanie grubego konia przez zabieranie siana to częsta pułapka: koń nie chudnie bezpiecznie, a ryzykuje wrzody i kolkę. Jak odchudzać bez głodzenia, opisuje kondycja konia. Siano liczy się od masy ciała: orientacyjnie co najmniej ok. 1,5% masy ciała dziennie w suchej masie paszy objętościowej.

Jak lekarz rozpoznaje wrzody żołądka u konia?

Pewne rozpoznanie daje gastroskopia: lekarz wprowadza przez nos do żołądka giętki endoskop i ogląda błonę śluzową. Przed badaniem koń musi mieć pusty żołądek, dlatego lekarz powie, na ile godzin wcześniej zabrać paszę i wodę. Badanie odbywa się po lekkim uspokojeniu konia, w klinice dla koni albo w stajni, jeśli lekarz ma przenośny sprzęt.

Przed wizytą zapisz, co lekarza zainteresuje: jak wygląda dzień konia (godziny w boksie i na padoku), ile i kiedy dostaje siana i paszy treściwej, jak długa jest nocna przerwa w jedzeniu, kiedy zaczęły się zmiany w apetycie i zachowaniu, czy koń niedawno podróżował, zmieniał stajnię albo dostawał leki. Taka notatka często mówi lekarzowi więcej niż pojedynczy objaw.

Leczenie dobiera lekarz weterynarii: leki, ich czas i kontrolę po leczeniu. Część leczenia zawsze stanowią zmiany w żywieniu i trybie życia, bo bez nich wrzody wracają. Leków na wrzody nie podaje się „na próbę”: maskują objawy i utrudniają rozpoznanie.

Dodatki paszowe reklamowane jako wsparcie żołądka nie zastępują badania ani leczenia; kiedy suplement ma w ogóle sens, opisuje tekst suplementy dla konia.

Jak zapobiegać wrzodom żołądka u konia: krok po kroku

1. Daj siano przez całą dobę. Siatka na siano albo paśnik wolnego podawania wydłuża jedzenie, a porcja starcza na noc.
2. Dziel paszę treściwą. Kilka mniejszych porcji zamiast dwóch dużych; ile i jakiej paszy, ustal z żywieniowcem. Jak wybrać paszę, opisuje pasza dla konia.
3. Nie jedź na pusty żołądek. Na kilkanaście, kilkadziesiąt minut przed jazdą daj koniowi garść siana albo sieczki.
4. Zapewnij padok i towarzystwo. Codziennie kilka godzin ruchu i skubania, z innymi końmi, w stałym stadzie.
5. Zmiany wprowadzaj powoli. Nową paszę, siano albo pastwisko przez co najmniej 1–2 tygodnie.
6. Planuj stres. W transporcie i na zawodach siano w siatce, stały rytm karmienia, znany towarzysz. O podróży pisze transport konia przyczepą.

Pasze dla koni, w tym takie z mniejszą ilością skrobi, pojawią się w dziale pasze dla konia, który kompletujemy.

Które konie są najbardziej narażone na wrzody?

• Konie sportowe i wyścigowe: intensywny trening, dużo paszy treściwej, częste transporty i zawody.
• Konie stojące większość doby w boksie: z sianem podawanym dwa razy dziennie i krótkim padokiem.
• Konie po zmianie stajni albo stada: stres nowego miejsca i przepychanie się przy paszy.
• Konie leczone długo z powodu bólu: na przykład przy kulawiźnie albo po urazie.
• Źrebięta: zwłaszcza w okresie odsadzania, chorób i transportu.

Koń rekreacyjny, który większość dnia spędza na padoku w stałym stadzie i ma siano bez długich przerw, choruje rzadziej. To nie znaczy, że jest bezpieczny: nocne przerwy w jedzeniu, jazda na pusty żołądek i stresujące wyjazdy dotyczą także jego.

Jak karmić konia z wrzodami po leczeniu?

Plan żywienia po leczeniu ustala lekarz razem z żywieniowcem, ale zwykle opiera się na tych samych zasadach co profilaktyka. Siano jest podstawą i jest dostępne przez cały dzień. Pasza treściwa, jeśli w ogóle jest potrzebna, trafia do żłobu w małych porcjach, a część energii lekarz albo żywieniowiec może zaproponować z innych źródeł niż zboża.

Ważny jest też rytm dnia: stałe pory karmienia, stały padok i stałe towarzystwo. Kontrolę po leczeniu i to, czy powtórzyć badanie, ustala lekarz. Jeśli koń wymaga wyjazdów na zawody, zaplanuj z nim, jak chronić żołądek w czasie podróży i startów.

Kiedy z podejrzeniem wrzodów do lekarza?

• Natychmiast: objawy kolki, czyli koń ogląda się na brzuch, grzebie nogą, kładzie się i wstaje, próbuje się tarzać albo nie oddaje odchodów. Postępowanie opisuje kolka u konia.
• W ciągu kilku dni: koń chudnie, gorzej je, zgrzyta zębami, jest drażliwy przy siodłaniu albo wyraźnie stracił formę.
• Przed długim podawaniem leków przeciwbólowych: zapytaj lekarza, jak chronić żołądek konia w tym czasie.

Całą profilaktykę zdrowia konia zbiera kompletny poradnik opieki nad koniem.

Wrzody żołądka u konia: co zapamiętać

• Koń wydziela kwas żołądkowy cały czas, a ślinę tylko podczas żucia.
• Przerwy bez siana nie powinny przekraczać około 4–6 godzin.
• Objawy są niewyraźne: apetyt, chudnięcie, drażliwość przy popręgu, nawracające kolki.
• Rozpoznanie daje gastroskopia, a leczenie dobiera lekarz.
• Siano przez całą dobę, mniejsze porcje paszy treściwej, padok i towarzystwo to najlepsza ochrona.

Następny krok: policz, ile godzin Twój koń stoi bez siana, zwłaszcza w nocy, i jeśli wychodzi więcej niż kilka, zacznij od siatki na siano.