Atypowa miopatia u konia: objawy i nasiona klonu jaworu

Atypowa miopatia u konia to ciężkie, nagłe uszkodzenie mięśni wywołane przez substancję z nasion i siewek klonu jaworu, które koń zjada na pastwisku. Zachorowania zdarzają się głównie jesienią i wiosną. Objawy to sztywny chód, drżenie mięśni, pocenie się, niechęć do ruchu, ciemny mocz, leżenie, a przy każdym z nich dzwonisz do lekarza weterynarii natychmiast, bo choroba postępuje w ciągu godzin.

Czym jest atypowa miopatia u koni?

Atypowa miopatia to zatrucie, a nie choroba zakaźna. Nasiona i siewki klonu jaworu zawierają hipoglicynę A, substancję, która w organizmie konia blokuje wytwarzanie energii w komórkach mięśni. Uszkodzone są nie tylko mięśnie nóg i tułowia, ale też mięśnie oddechowe i mięsień sercowy, dlatego choroba jest tak groźna.

Nazwa „atypowa” odróżnia ją od zwykłego zakwaszenia mięśni po wysiłku: koń choruje na pastwisku, często bez żadnej pracy. Mimo leczenia wiele chorych koni nie przeżywa, a o szansach decyduje między innymi to, jak szybko lekarz zacznie działać. Jakie jeszcze rośliny są groźne na pastwisku, opisuje poradnik rośliny trujące dla koni.

Kiedy i gdzie konie chorują?

• Jesienią: gdy jawor zrzuca skrzydlate nasiona, a wiatr i burze niosą je na pastwisko, często po pierwszych przymrozkach.
• Wiosną: gdy z nasion, które przeleżały zimę, wyrastają siewki.
• Na wypasionych pastwiskach: z małą ilością trawy, bez dokarmiania sianem; głodny koń zjada to, czego najedzony by nie ruszył.
• U koni, które spędzają na pastwisku całą dobę: w tym często u młodych koni.

Jawor nie musi rosnąć na samym pastwisku: wystarczy, że stoi przy ogrodzeniu, przy drodze albo na sąsiedniej działce, z której wiatr przynosi nasiona. Często chorują też inne konie z tego samego pastwiska, dlatego zachorowanie jednego konia to sygnał dla całej stajni.

Atypowa miopatia u konia: objawy

Co widzisz	Na co zwrócić uwagę
sztywny chód, niechęć do ruchu	koń stoi w miejscu, idzie krótkim, sztywnym krokiem albo nie chce ruszyć
drżenie mięśni, pocenie się	bez wysiłku, często na szyi, łopatkach i udach
ciemny mocz	brązowy albo czerwonobrązowy, kolor mocnej herbaty lub coli
leżenie, kłopot ze wstaniem	koń kładzie się częściej niż zwykle albo próbuje wstać i nie może
szybki, utrudniony oddech	nozdrza rozszerzone, boki mocno pracują
objawy podobne do kolki	niepokój, oglądanie się na brzuch; koń często nadal je

Część objawów przypomina kolkę, a lekarz rozstrzyga, co dolega koniowi, między innymi na podstawie badania krwi i moczu. Jak wygląda kolka i co robić do przyjazdu lekarza, opisuje kolka u konia.

Co robić do przyjazdu lekarza?

1. Zadzwoń do lekarza natychmiast. Powiedz, jakie objawy widzisz, od kiedy, czy koń oddaje mocz i jakiego koloru, i że przy pastwisku rosną jawory.
2. Nie zmuszaj konia do ruchu. Każdy wysiłek pogłębia uszkodzenie mięśni. Nie prowadź go daleko do stajni; jeśli trzeba, przeprowadź go tylko kilka kroków w osłonięte miejsce.
3. Zapewnij spokój i ciepło. Gdy jest zimno albo koń jest spocony, okryj go derką. Postaw obok wodę.
4. Zabierz pozostałe konie z pastwiska. Zamknij je w boksach albo na padoku bez drzew, z sianem, i przez co najmniej trzy doby obserwuj, czy któryś nie pokazuje podobnych objawów.
5. Zbierz informacje dla lekarza. Zrób zdjęcie drzew przy pastwisku i zbierz kilka nasion. Zapisz, ile godzin koń był na pastwisku i czy dostawał siano.

Derka, latarka i numer do lekarza powinny być w stajni pod ręką przez cały sezon; co jeszcze się przydaje, zbiera apteczka dla konia.

Jak rozpoznać klon jawor przy pastwisku?

W Polsce rośnie kilka gatunków klonu, a najgroźniejszy dla koni jest jawor. Po czym go poznać:

• Nasiona: pary skrzydlaków złożone w kształt litery V, pod kątem ostrym albo zbliżonym do prostego. U klonu pospolitego skrzydełka rozchodzą się szeroko, prawie w linii prostej, a u klonu polnego poziomo.
• Liście: duże, pięcioklapowe, z tępymi ząbkami na brzegach, od spodu jaśniejsze.
• Kora: u starszych drzew łuszczy się płatami.

Hipoglicynę A wykryto też w klonie jesionolistnym, który rośnie w Polsce przy drogach i nad rzekami. Gdy nie masz pewności, jakie drzewo rośnie przy pastwisku, zrób zdjęcia liści, nasion i kory i pokaż je lekarzowi albo doradcy rolnemu.

Jak zapobiegać atypowej miopatii?

1. Sprawdź drzewa w okolicy. Na pastwisku, przy ogrodzeniu i w odległości, z której wiatr może przynieść nasiona.
2. Odgradzaj miejsca pod jaworami. Jesienią, gdy spadają nasiona, i wiosną, gdy rosną siewki, taśmą pastucha albo stałym ogrodzeniem.
3. Dokarmiaj sianem. Gdy trawy jest mało, koń dostaje siano na pastwisku, najlepiej w paśniku z dala od drzew.
4. Skracaj wypas w sezonie. Jesienią i wiosną, zwłaszcza po silnym wietrze i burzach, konie spędzają mniej godzin na ryzykownym pastwisku albo zostają na padoku bez drzew.
5. Zbieraj nasiona i siewki. Na małych padokach grabienie nasion jesienią i koszenie siewek wiosną zmniejsza ryzyko, choć go nie usuwa.

Siano to w sezonie najprostsza ochrona przed zjadaniem nasion z trawy. Pasze dla koni pojawią się w dziale pasze dla konia, który kompletujemy. Jak urządzić pastwisko i podzielić je na kwatery, opisuje tekst pastwisko dla konia, a zdrowie konia w całości kompletny poradnik opieki nad koniem.

Atypowa miopatia: co zapamiętać

• Atypowa miopatia to zatrucie nasionami i siewkami klonu jaworu, głównie jesienią i wiosną.
• Objawy: sztywny chód, drżenie mięśni, pocenie się, niechęć do ruchu, ciemny mocz, leżenie.
• Przy objawach dzwoń do lekarza natychmiast i nie zmuszaj konia do ruchu.
• Pozostałe konie zabierz z pastwiska i obserwuj.
• Odgradzaj miejsca pod jaworami i dokarmiaj sianem, gdy trawy jest mało.

Następny krok: jeszcze w tym tygodniu obejdź pastwisko i jego okolice i sprawdź, czy w zasięgu wiatru rosną jawory.