Rośliny trujące dla koni — co usunąć z pastwiska i okolic stajni

Które rośliny są trujące dla koni?

Najgroźniejsze rośliny trujące dla koni w Polsce to starzec jakubek, klon jawor (nasiona i siewki), cis, a także rośliny z podmokłych miejsc — szczwół plamisty, szalej jadowity i skrzyp błotny. Groźne bywają również ścinki z żywopłotów: tuja, bukszpan, laurowiśnia, ligustr. Najwięcej zatruć zdarza się nie na dobrym pastwisku, tylko gdy trawy brakuje albo trujące rośliny trafiają do siana. To część kompletnego poradnika opieki nad koniem.

Rośliny trujące dla koni — tabela

Tabela zbiera rośliny najczęściej spotykane na pastwiskach, w żywopłotach i przy stajniach w Polsce. Skutki opisujemy ogólnie — przebieg zatrucia zależy od ilości i od konia, a ocenia go lekarz.

Roślina	Gdzie rośnie	Co jest groźne	Na co uważać
Starzec jakubek	pastwiska, nieużytki, pobocza	cała roślina; uszkadza wątrobę	trujący także w sianie i sianokiszonce; skutki kumulują się
Klon jawor	parki, aleje, skraje pastwisk	nasiona (skrzydlaki) i siewki; uszkadzają mięśnie	jesień (opadłe nasiona) i wiosna (siewki)
Cis	żywopłoty, ogrody, cmentarze	igły, kora, nasiona; działa na serce	już niewielka ilość może zabić; także zwiędłe gałęzie
Tuja (żywotnik)	żywopłoty	gałązki	ścinki wyrzucane na pastwisko
Bukszpan	ogrody, obwódki	liście i gałązki	ścinki po strzyżeniu
Laurowiśnia, ligustr	żywopłoty	liście, owoce	ścinki, krzewy przy ogrodzeniu
Robinia akacjowa	zadrzewienia, skraje pól	kora, liście, nasiona	konie obgryzają korę drzew przy ogrodzeniu
Dąb	skraje pastwisk	żołędzie i młode liście w dużej ilości	jesień po urodzaju żołędzi, wiosna
Szczwół plamisty, szalej jadowity	rowy, brzegi wód, podmokłe łąki	cała roślina, szczególnie korzenie; działają na układ nerwowy	podmokłe rogi pastwisk, oczyszczanie rowów
Skrzyp błotny	podmokłe łąki	cała roślina	trujący także w sianie z wilgotnych łąk
Jaskry	wilgotne pastwiska	świeża roślina drażni pysk i przewód pokarmowy	po wysuszeniu w sianie tracą szkodliwość
Zimowit jesienny	wilgotne łąki	cała roślina	kwitnie jesienią, liście wiosną; trujący też w sianie
Naparstnica, konwalia, tojad	ogrody, skraje lasu	cała roślina; działają na serce	rośliny ogrodowe przy stajni
Psianki (np. psianka słodkogórz), bieluń, lulek	przydroża, nieużytki, zarośla	cała roślina	zarośnięte rogi pastwisk
Paprocie (np. orlica)	skraje lasu, zarośla	cała roślina	skutki narastają po dłuższym zjadaniu, także w sianie

Produkty z kuchni i przysmaki, których nie podaje się koniom (cebula, czekolada, awokado i inne), omawiamy osobno w poradniku co mogą jeść konie. Rośliny doniczkowe groźne dla psów i kotów, które mieszkają z Tobą w domu, opisuje tekst rośliny trujące dla zwierząt domowych.

Starzec jakubek — dlaczego jest tak groźny?

Starzec jakubek to roślina o wyprostowanej łodydze, żółtych koszyczkach kwiatowych zebranych w gęste baldachy i pierzastych, głęboko wcinanych liściach. Kwitnie zwykle od lipca do jesieni i szybko się rozsiewa.

Jest groźny z trzech powodów. Po pierwsze, uszkadza wątrobę, a skutki sumują się — objawy mogą pojawić się dopiero po tygodniach lub miesiącach, gdy szkody są już duże. Po drugie, nie traci szkodliwości po wysuszeniu: w sianie i sianokiszonce koń nie odróżnia go od trawy. Po trzecie, rośnie chętnie na przegryzionych, przepasionych pastwiskach.

• Usuwaj roślinę z korzeniem, w rękawicach, najlepiej przed kwitnieniem.
• Wyrwanych roślin nie zostawiaj na pastwisku — zwiędłe są dla konia smaczniejsze, a nadal trujące.
• Kupując siano, zapytaj, z jakich łąk pochodzi, i przeglądaj kostki.

Klon jawor i atypowa miopatia — na co uważać jesienią i wiosną?

Klon jawor zrzuca jesienią mnóstwo skrzydlatych nasion, które wiatr niesie na pastwiska, a wiosną z tych nasion wyrastają siewki. Jedno i drugie zawiera substancje, które u koni mogą wywołać atypową miopatię — ciężkie uszkodzenie mięśni. Zachorowania zdarzają się zwykle właśnie jesienią i wiosną, często na wypasionych pastwiskach z małą ilością trawy.

• Sprawdź, czy przy pastwisku albo w odległości, z której wiatr może przynieść nasiona, rosną klony jawory.
• Jesienią i wiosną ogranicz wypas tam, gdzie leżą nasiona lub rosną siewki, albo odgrodź ten fragment.
• Dokarmiaj sianem, gdy trawy jest mało — głodny koń zjada to, czego najedzony by nie ruszył.

Sztywny chód, drżenie mięśni, pocenie się, niechęć do ruchu, ciemny mocz, leżenie — to objawy, przy których wzywasz lekarza natychmiast. Część z nich przypomina kolkę; jej objawy opisuje poradnik kolka u konia.

Żywopłoty i ogród przy stajni — co usunąć?

Cis to najbardziej znana roślina śmiertelnie trująca dla koni — niebezpieczna nawet w małej ilości i także jako zwiędłe gałęzie. Nie może rosnąć tam, gdzie koń sięgnie przez ogrodzenie, ani trafiać na pastwisko ze ścinkami.

Najczęstszym źródłem zatruć ogrodowymi roślinami są ścinki wyrzucane przez sąsiadów „koniom za płot”: tuja, bukszpan, laurowiśnia, ligustr, a także trawa z kosiarki. Powieś przy ogrodzeniu od strony drogi i domów prośbę o niekarmienie koni i niewyrzucanie odpadów zielonych.

Konie chętnie obgryzają też korę drzew rosnących przy ogrodzeniu. Jeśli to robinia akacjowa, dąb albo inne drzewo z tabeli — odsuń ogrodzenie albo osłoń pień.

Jak sprawdzić pastwisko pod kątem roślin trujących — krok po kroku

1. Obejdź całe pastwisko wiosną i późnym latem. Wzdłuż ogrodzenia, w rogach, przy rowach i pod drzewami — tam rośnie najwięcej roślin niepożądanych.
2. Sprawdź, co rośnie za ogrodzeniem. Koń sięga szyją dalej, niż się wydaje. Żywopłoty i drzewa w zasięgu pyska to część pastwiska.
3. Zidentyfikuj rośliny, których nie znasz. Zrób zdjęcie liści, kwiatów i całej rośliny i skonsultuj je z lekarzem weterynarii, doradcą rolnym albo botanikiem.
4. Usuwaj z korzeniem, w rękawicach. Wyrwane rośliny wywoź z pastwiska — nie zostawiaj ich w pryzmie przy ogrodzeniu.
5. Odgradzaj miejsca, których nie oczyścisz. Podmokłe rogi, rowy i fragmenty pod klonami — taśmą pastucha albo stałym ogrodzeniem.
6. Nie dopuszczaj do przepasienia. Na wypasionym pastwisku konie zjadają rośliny, których zwykle unikają. Gdy trawy brakuje — dokarmiaj sianem.
7. Kontroluj siano. Starzec jakubek, skrzyp błotny i zimowit pozostają trujące także po wysuszeniu.

Wiosenny powrót na pastwisko to także ryzyko ochwatu przy młodej trawie — opisujemy je w poradniku ochwat u konia. Ogólne zasady żywienia znajdziesz w tekście czym karmić konia.

Rośliny trujące w sianie — jak kupować siano bezpiecznie?

Pastwisko widzisz codziennie, a siano przyjeżdża z cudzych łąk. Dlatego przy zmianie dostawcy albo nowej partii warto poświęcić kilka minut na kontrolę:

• Zapytaj o łąkę. Czy była podmokła, czy rośnie na niej starzec jakubek, kiedy była koszona. Rzetelny dostawca wie, skąd pochodzi siano.
• Rozłóż kilka kostek. Szukaj zeschniętych żółtych koszyczków kwiatowych, pierzastych liści, łodyg skrzypu i grubych, pustych w środku łodyg roślin baldachowatych.
• Nie mieszaj od razu. Nową partię wprowadzaj stopniowo — także ze względu na trawienie.
• W razie wątpliwości — nie podawaj. Pokaż próbkę lekarzowi weterynarii albo doradcy rolnemu.

Po czym poznać, że koń mógł się zatruć?

Objawy zatrucia zależą od rośliny i bywają mylące: od ślinienia się, biegunki i objawów kolki, przez osłabienie, chwiejny chód, drżenie mięśni i zmiany zachowania, po kłopoty z oddychaniem i sercem. Przy roślinach działających powoli (starzec jakubek, paprocie) pierwsze objawy mogą pojawić się po tygodniach: spadek kondycji, brak apetytu, żółtawe błony śluzowe, nietypowe zachowanie.

Nie próbuj rozpoznawać zatrucia na własną rękę i nie podawaj koniowi niczego „na odtrucie”. Wezwij lekarza weterynarii, powiedz, jakie rośliny rosną na pastwisku i w zasięgu konia, i przygotuj zdjęcie albo fragment podejrzanej rośliny.

Co zapamiętać

• Największe zagrożenia: starzec jakubek, klon jawor, cis, rośliny z podmokłych miejsc i ścinki z żywopłotów.
• Niektóre rośliny są trujące także w sianie — kontroluj paszę, nie tylko pastwisko.
• Głodny koń zjada to, czego najedzony nie ruszy — nie dopuszczaj do przepasienia.
• Podejrzenie zatrucia = lekarz weterynarii natychmiast, ze zdjęciem rośliny.

Następny krok: jeszcze w tym tygodniu obejdź pastwisko i jego ogrodzenie z tą tabelą w telefonie. Więcej tematów o opiece nad koniem znajdziesz w dziale dla koni.