FIP u kota — zakaźne zapalenie otrzewnej: objawy, leczenie i profilaktyka

FIP u kota, czyli zakaźne zapalenie otrzewnej kotów, to groźna choroba wywołana przez zmutowaną postać bardzo powszechnego koronawirusa kociego. Najczęściej dotyka młode koty z domów, w których mieszka kilka kotów. Jeszcze kilka lat temu rozpoznanie oznaczało wyrok — dziś istnieje leczenie, o którym decyduje lekarz weterynarii.

Co to jest FIP u kota?

FIP (od ang. feline infectious peritonitis) to choroba ogólnoustrojowa, w której układ odpornościowy kota przegrywa walkę ze zmutowanym wirusem, a w narządach rozwija się zapalenie. Wbrew polskiej nazwie nie dotyczy tylko otrzewnej — może objąć jamę brzuszną, klatkę piersiową, oczy, nerki, wątrobę czy układ nerwowy.

Wszystko zaczyna się od koronawirusa kociego — wirusa jelitowego, z którym styka się większość kotów żyjących w grupie. Zwykle nie daje on żadnych objawów albo tylko łagodną biegunkę. Problem pojawia się, gdy u konkretnego kota wirus zmutuje: zmieniona postać zaczyna namnażać się w komórkach odpornościowych i rozchodzi się po organizmie. To zdarza się u niewielkiej części zakażonych kotów.

To nie jest ten sam koronawirus, który wywołuje COVID-19 u ludzi. FIP nie przechodzi na człowieka ani na psa.

Czy FIP jest zaraźliwy dla innych kotów?

Zaraźliwy jest zwykły koronawirus kotów — przenosi się z kałem, najczęściej przez wspólne kuwety. Sam FIP, czyli zmutowana postać wirusa, praktycznie nie przechodzi z kota na kota. Dlatego zachorowanie jednego kota nie oznacza, że zachoruje drugi — ale skoro koty dzieliły kuwety, drugi kot najpewniej miał kontakt ze zwykłym koronawirusem.

Najwięcej zachorowań dotyczy kotów:

• młodych — zwykle do ok. 2. roku życia,
• z hodowli, schronisk i domów tymczasowych, gdzie wiele kotów korzysta z tych samych kuwet,
• po dużym stresie — przeprowadzce, zmianie domu, pojawieniu się nowego zwierzęcia,
• z osłabioną odpornością, np. zakażonych wirusem białaczki kotów.

Objawy FIP u kota

Objawy FIP są niespecyficzne i rozwijają się zwykle przez kilka dni do kilku tygodni. Lekarze opisują dwie główne postaci choroby, choć u jednego kota mogą się mieszać:

Postać	Co może zauważyć opiekun
Wysiękowa (mokra)	powiększający się, „gruszkowaty” brzuch przy chudnącym grzbiecie; przyspieszony albo utrudniony oddech, gdy płyn zbiera się w klatce piersiowej
Niewysiękowa (sucha)	zmiany w oczach (zmętnienie, krew w oku, różne źrenice), chwiejny chód, drgawki, zmiany zachowania; objawy zależą od zajętego narządu

Do tego często dochodzą objawy ogólne: nawracająca gorączka, która nie ustępuje, osowiałość, brak apetytu, chudnięcie, u kociąt zahamowanie wzrostu, czasem żółte zabarwienie dziąseł i białek oczu.

Żaden z tych objawów nie oznacza FIP sam w sobie — tak samo mogą wyglądać inne choroby. Rozpoznanie stawia lekarz weterynarii. Kot długo ukrywa ból i chorobę. Gdy objawy są już widoczne, choroba zwykle trwa od jakiegoś czasu — dlatego u kota nie czeka się „do jutra”, czy przejdzie.

Jak sprawdzić, czy kot ma gorączkę?

Nawracająca gorączka to jeden z pierwszych sygnałów, z którymi opiekunowie przychodzą do lekarza. Prawidłowa temperatura kota mierzona w odbycie to orientacyjnie 38,0–39,2 °C, a wynik powyżej 39,5 °C oznacza gorączkę — wtedy dzwonisz do lecznicy jeszcze tego samego dnia. Jeśli kot nie daje sobie zmierzyć temperatury, nie walcz z nim: ciepłe uszy i nos niewiele mówią, liczy się zachowanie — osowiałość, chowanie się, brak apetytu.

Przed wizytą zapisz, od kiedy kot jest osowiały, ile je, czy chudnie, jak oddycha i czy pojawiły się inne zmiany. Taki dzienniczek bardzo pomaga lekarzowi, bo przy FIP liczy się przebieg choroby, a nie pojedynczy objaw. Na co jeszcze zwracać uwagę, gdy kot cierpi, ale tego nie pokazuje, piszemy w tekście pozycja bólowa u kota.

Jak lekarz rozpoznaje FIP?

Nie ma jednego prostego testu na FIP. Lekarz łączy kilka elementów: wiek i historię kota, badanie kliniczne, badania krwi, a przy postaci mokrej — badanie płynu z brzucha lub klatki piersiowej, do tego badania obrazowe. Czasem rozpoznanie wymaga kilku wizyt.

Ważne, żeby nie panikować po samym wyniku na koronawirusa. Dodatni test na koronawirusa kociego nie oznacza FIP — mówi tylko, że kot miał z wirusem kontakt, a tak jest u wielu zdrowych kotów z domów wielokocich.

Czy FIP jest uleczalny?

Dziś często tak. Od kilku lat istnieją leki przeciwwirusowe, po których wiele kotów z FIP wraca do zdrowia — także koty, które jeszcze niedawno nie miałyby szans. Leczenie trwa zwykle kilka tygodni, wymaga regularnych kontroli i dopasowania do postaci choroby i stanu kota, a o jego rozpoczęciu, przebiegu i zakończeniu decyduje lekarz weterynarii.

Nie kupuj preparatów „na FIP” z internetu, grup dyskusyjnych czy od innych opiekunów. Nie wiesz, co naprawdę jest w środku, a źle prowadzone leczenie może się nie udać i dać nawrót choroby. Żadnych leków dla ludzi na własną rękę — dla psa, a zwłaszcza dla kota, część z nich jest trująca.

Jak zmniejszyć ryzyko FIP w domu z kilkoma kotami?

Na mutację wirusa u konkretnego kota nie masz wpływu. Możesz za to ograniczyć krążenie koronawirusa i stres — dwie rzeczy, które sprzyjają chorobie:

1. Postaw o jedną kuwetę więcej, niż masz kotów. Każda w innym miejscu, z dala od misek — mniej kotów korzysta z jednej kuwety, mniej wirusa krąży. Jak dobrać typ i rozmiar, podpowiada poradnik jak wybrać kuwetę dla kota.
2. Sprzątaj kuwety codziennie, a co jakiś czas wymieniaj cały żwirek i myj kuwetę.
3. Nie trzymaj zbyt wielu kotów na małej przestrzeni. Im więcej kotów, tym więcej wirusa w otoczeniu i tym więcej stresu.
4. Nowego kota wprowadzaj stopniowo. Najpierw osobny pokój, potem zapoznawanie krok po kroku — plan znajdziesz w tekście drugi kot w domu.
5. Daj każdemu kotu kryjówkę i wysokie miejsca. Spokojne miejsce do odpoczynku ogranicza stres — jak urządzić mieszkanie, piszemy w poradniku lękliwy kot.
6. Kociaka bierz z miejsca, które dba o higienę — zapytaj hodowcę albo schronisko, ile kotów korzysta z jednej kuwety i czy były przypadki FIP.

Do takiego układu przydaje się kilka prostych rzeczy:

• Barry King Kuweta dla kota 42 × 33 × 14 cm — prosta, otwarta, łatwa do umycia. Dla kogo: gdy dokładasz drugą lub trzecią kuwetę w domu z kilkoma kotami. Na co uważać: część kotów woli kuwetę zakrytą — sprawdź, z której Twoje korzystają chętniej.
• Barry King Łopatka do kuwety — z sitkiem do żwirku zbrylającego, do codziennego sprzątania. Dla kogo: do każdej kuwety osobna albo jedna myta po użyciu. Na co uważać: do grubego granulatu potrzebne są większe oczka.
• Trixie Legowisko zamknięte Alois — zamknięte, 38 × 40 × 38 cm, daje kotu kryjówkę. Dla kogo: dla kota, który potrzebuje się schować przed resztą stada. Na co uważać: postaw je w spokojnym miejscu, nie w przejściu.

Więcej modeli znajdziesz w działach kuweta dla kota i legowisko dla kota.

Kot chorował na FIP — co z pozostałymi kotami?

Pozostałe koty nie muszą zachorować — sam FIP rzadko przechodzi z kota na kota. Obserwuj je jednak uważniej przez kolejne tygodnie: apetyt, masę ciała, oddech, zachowanie. Przed przyjęciem nowego kota, zwłaszcza kociaka, zapytaj lekarza, czy i ile czasu odczekać i jak przygotować dom. Kuwety i miski po chorym kocie dokładnie umyj.

FIP u kota — co zapamiętać

• FIP to zmutowana postać powszechnego koronawirusa kociego; większość kotów z koronawirusem nigdy nie zachoruje.
• FIP nie przechodzi na ludzi ani psy, a między kotami przenosi się głównie zwykły koronawirus — przez kuwety.
• Nawracająca gorączka, powiększony brzuch, kłopoty z oddechem, zmiany w oczach u młodego kota — do lekarza.
• FIP jest dziś często uleczalny, ale leczenie prowadzi wyłącznie lekarz weterynarii.
• Więcej kuwet, codzienne sprzątanie i mniej stresu to najlepsza profilaktyka w domu z kilkoma kotami.

Następny krok: policz koty i kuwety w domu — jeśli kuwet nie jest o jedną więcej, dołóż brakującą jeszcze w tym tygodniu.