Ornitoza u papug — co powinien wiedzieć opiekun

Ornitoza (chlamydioza ptaków, u papug nazywana też papuzicą) to choroba bakteryjna, którą ptak może przekazać człowiekowi. Wywołuje ją bakteria Chlamydia psittaci. Zdarza się rzadko i dobrze się ją leczy — zarówno u ptaka, jak i u człowieka. Najważniejsze dla opiekuna są trzy rzeczy: nowy ptak przechodzi kwarantannę i badanie, klatkę sprząta się na wilgotno, a przy objawach grypy u domownika mówisz swojemu lekarzowi, że masz ptaka.

Co to jest ornitoza i które ptaki ją przenoszą?

Ornitoza to choroba zakaźna ptaków, która może przejść na ludzi — czyli zoonoza. Najczęściej mówi się o niej przy papugach (papużkach falistych, nimfach, nierozłączkach i dużych papugach) oraz gołębiach, ale bakterię mogą nosić także inne ptaki, w tym dzikie.

Najważniejsza cecha tej choroby: ptak może być nosicielem i wyglądać na zdrowego. Bakterie wydala wtedy z odchodami i wydzieliną z nosa i oczu — zwykle więcej w sytuacji stresu, np. po transporcie, przeprowadzce, w nowym stadzie albo przy innej chorobie. Dlatego nowy ptak to najczęstszy moment, w którym warto zachować ostrożność. Ogólne zasady opieki zebraliśmy w poradniku papużka falista — kompletny poradnik opieki.

Jak człowiek może się zarazić ornitozą?

• Przez wdychanie pyłu z zaschniętych odchodów, piór i wydzieliny — to główna droga. Najwięcej pyłu unosi się przy zamiataniu na sucho i wytrzepywaniu wkładek z klatki.
• Przez bliski kontakt z ptakiem — np. przy „całowaniu” papugi w dziób, karmieniu z ust czy dziobnięciu.
• Przy sprzątaniu odchodów dzikich ptaków — z balkonu, parapetu, strychu albo karmnika.

Z człowieka na człowieka ornitoza przenosi się bardzo rzadko. Jak bezpiecznie usunąć odchody gołębi z balkonu, opisuje gołębie na balkonie, a jak dokarmiać je bez ryzyka — karmienie gołębi w mieście.

Ornitoza u papugi — jakie objawy powinny zaniepokoić?

Objawy ornitozy u ptaka nie są charakterystyczne — wyglądają jak wiele innych chorób. Rozpoznania nie da się postawić „na oko”, w domu ani na podstawie zdjęcia. Niepokoić powinny m.in.:

• napuszenie, senność w ciągu dnia, siedzenie nisko albo na dnie klatki,
• brak apetytu i chudnięcie,
• wydzielina z nosa i oczu, zlepione pióra wokół oczu i nad dziobem,
• zmienione odchody — wodniste, o innym kolorze niż zwykle,
• świszczący oddech, oddychanie z otwartym dziobem.

Pełną tabelę objawów z progiem pilności („od razu”, „tego samego dnia”) znajdziesz w poradniku chora papuga — objawy. Przy takich objawach jedziesz do lekarza weterynarii, który leczy ptaki — to on zdecyduje, jakie badania zrobić. Jak go znaleźć i jak przewieźć ptaka, opisuje weterynarz dla ptaków.

Ornitoza u człowieka — kiedy iść do lekarza?

U człowieka ornitoza najczęściej przypomina grypę: gorączka, dreszcze, ból głowy i mięśni, suchy kaszel, czasem przechodzi w zapalenie płuc. U wielu osób przebieg jest łagodny. Ostrożniej powinny być osoby starsze, z obniżoną odpornością i kobiety w ciąży.

Jeśli Ty albo domownik macie objawy przypominające grypę albo zapalenie płuc, a w domu jest ptak — zwłaszcza chory albo nowo kupiony — powiedz swojemu lekarzowi, że masz ptaka. Ta jedna informacja pomaga lekarzowi szybciej zlecić właściwe badania. Leczenie dobiera lekarz.

Kaszel, duszność i „grypa”, która wraca w domu z ptakiem, bywają też objawem alergii albo choroby płuc związanej z pyłem z piór — o tym piszemy w tekście alergia na ptaki.

Jak chronić siebie i ptaka przed ornitozą — krok po kroku

1. Kupuj ptaki z pewnego źródła. Z hodowli albo azylu, który powie, skąd ptak pochodzi i czy był badany. Ptak z targu, od przypadkowej osoby albo „z ogłoszenia na już” to większa niewiadoma.
2. Zrób kwarantannę każdemu nowemu ptakowi. Osobna klatka, najlepiej w osobnym pokoju, osobne miski i obserwacja przez kilka tygodni. Jak ją zorganizować, opisuje kwarantanna nowego ptaka.
3. Pokaż nowego ptaka lekarzowi od ptaków. Wizyta kontrolna w pierwszych dniach to dobry moment, żeby zapytać, czy w przypadku tego ptaka warto zrobić badanie w kierunku ornitozy.
4. Sprzątaj na wilgotno. Dno klatki wyłóż papierem, który zwijasz razem z odchodami, a tacę i pręty przecieraj wilgotną ściereczką albo zwilż je spryskiwaczem — bez zamiatania i wytrzepywania na sucho. Plan sprzątania i bezpieczne środki: jak sprzątać klatkę ptaka.
5. Myj ręce. Po sprzątaniu klatki, karmieniu i zabawie z ptakiem — wodą z mydłem. Przy dużym sprzątaniu (woliera, balkon z odchodami gołębi) załóż rękawiczki, a pomieszczenie wywietrz.
6. Nie całuj ptaka w dziób i nie karm go z ust. To najprostszy sposób, żeby ograniczyć bliski kontakt z wydzieliną.
7. Dbaj o kondycję ptaka. Zbilansowana dieta, sen, stała temperatura i spokój zmniejszają stres — a stres sprzyja wydalaniu bakterii przez nosiciela. Mieszkających razem ptaków nie łącz z nowymi przed końcem kwarantanny.

W codziennej higienie pomagają metalowe miski i poidła, które łatwo umyć gorącą wodą — dwa komplety na zmianę znajdziesz w dziale poidła i miski dla ptaków. Na czas kwarantanny albo leczenia przyda się też druga, prosta klatka z działu klatki dla ptaków.

Ptak ma ornitozę — co dalej?

Rozpoznanie u ptaka nie oznacza, że trzeba się go pozbyć. Ornitoza u ptaków jest leczona — schemat leczenia, czas izolacji i badania kontrolne ustala lekarz weterynarii. Twoje zadanie to dokładnie trzymać się zaleceń: podawać leki tak, jak zlecił lekarz, trzymać chorego ptaka osobno od innych, sprzątać na wilgotno w rękawiczkach i obserwować domowników.

Jeśli w stadzie jest kilka ptaków, lekarz zwykle zdecyduje, czy zbadać lub leczyć wszystkie. Czy rozpoznanie wiąże się z jakimiś formalnościami, powie Ci lekarz weterynarii; u człowieka — lekarz prowadzący.

Co przyda się w domu z ptakiem?

• Panama Pet Miska dla ptaków z uchwytem zaciskowym — metalowa, łatwa do umycia gorącą wodą. Dla kogo: na zapasowy komplet misek albo do klatki na kwarantannę. Na co uważać: dobierz rozmiar do wielkości ptaka.
• Trixie Poidło dla ptaków ze stali nierdzewnej — zawieszane, bez zakamarków trudnych do czyszczenia. Dla kogo: dla małych ptaków, jako drugie poidło na zmianę. Na co uważać: wodę wymieniaj codziennie.
• Panama Pet Klatka dla ptaków 47 × 36 × 55,5 cm — prosta klatka zapasowa. Dla kogo: na kwarantannę nowego ptaka, na czas leczenia albo sprzątania dużej klatki. Na co uważać: na stałe dla pary papużek to za mało miejsca.

Ornitoza — co zapamiętać

• Ornitoza to rzadka, uleczalna choroba bakteryjna ptaków, która może przejść na człowieka.
• Ptak może ją nosić bez objawów — dlatego nowy ptak przechodzi kwarantannę i wizytę u lekarza od ptaków.
• Człowiek zaraża się głównie przez pył z zaschniętych odchodów: sprzątaj na wilgotno i myj ręce.
• Chory ptak → lekarz weterynarii od ptaków; objawy grypy u domownika → lekarz z informacją „mam ptaka”.
• Żadnych leków na własną rękę — ani dla ptaka, ani dla siebie.

Następny krok: zapisz numer do najbliższego lekarza weterynarii, który leczy ptaki, i przejdź na sprzątanie klatki na wilgotno — od dziś.