Choroby odzwierzęce (zoonozy) w domu z ptakiem, gryzoniem i gadem: przegląd i higiena

Co to są choroby odzwierzęce (zoonozy)?

Choroba odzwierzęca, czyli zoonoza, to choroba, która może przejść ze zwierzęcia na człowieka. Wywołują je bakterie, wirusy, grzyby i pasożyty. Zwierzę bywa przy tym nosicielem bez objawów, więc zdrowy wygląd papugi czy żółwia nie oznacza, że ryzyko nie istnieje. W domu z ptakiem, gryzoniem czy gadem jest ono jednak zwykle niewielkie, a większości zakażeń zapobiegają proste nawyki higieny.

Najczęstsze drogi zakażenia w domu:

• ręce: dotykasz zwierzęcia, jego wody albo podłoża, a potem ust lub jedzenia,
• pył: wdychany przy suchym zamiataniu klatki z zaschniętymi odchodami,
• skóra: kontakt ze zmianami na skórze zwierzęcia, ugryzienie, zadrapanie,
• pasożyty zewnętrzne: pchły i roztocza, które mogą pogryźć także człowieka.

Alergia to co innego niż zakażenie: kichanie, katar albo łzawienie przy ptaku czy sianie to zwykle reakcja na pył, a nie choroba odzwierzęca. Opisują to poradniki alergia na ptaki i alergia na świnkę morską, królika i siano.

Ptak w domu: ornitoza i pył z odchodów

Najbardziej znaną chorobą odzwierzęcą ptaków jest ornitoza (chlamydioza ptaków, papuzica), którą papuga, gołąb lub inny ptak może przekazać człowiekowi, najczęściej przez pył z zaschniętych odchodów. Zdarza się rzadko i dobrze się ją leczy. Nowy ptak przechodzi kwarantannę i wizytę u lekarza od ptaków, klatkę sprzątasz na wilgotno, a przy objawach grypy u domownika mówisz lekarzowi, że masz ptaka. Szczegóły opisuje poradnik ornitoza u papug.

Przy ptaku najwięcej daje codzienna wymiana papieru na tacy i czysta woda. Wygodnie jest mieć dwa komplety naczyń: jedno poidło dla ptaków wisi w klatce, drugie schnie po umyciu. Gładkie poidło ze stali nierdzewnej, jak Trixie Poidło dla ptaków ze stali nierdzewnej, łatwo wyszorować i wyparzyć. Jak myć klatkę bezpiecznie dla ptaka, bez aerozoli i zapachowej chemii, opisuje poradnik sprzątanie klatki ptaka, a jak przeprowadzić kwarantannę, opisuje poradnik kwarantanna nowego ptaka.

Gady i płazy: Salmonella

Żółwie, jaszczurki, węże i płazy często noszą w jelitach bakterie Salmonella, choć same wyglądają na zupełnie zdrowe. Bakterie trafiają do odchodów, a stamtąd do wody, podłoża, misek i sprzętu. Człowiek zakaża się najczęściej przez ręce. Najbardziej narażone na ciężki przebieg są dzieci do 5 lat, kobiety w ciąży, osoby starsze i z obniżoną odpornością. Co to oznacza w domu z dzieckiem, opisuje poradnik żółw dla dziecka i salmonella.

• myj ręce wodą z mydłem po każdym kontakcie z gadem, wodą, podłożem i sprzętem,
• sprzęt z terrarium i akwaterrarium myj z dala od kuchni: nie w zlewie kuchennym i nie w wannie, w której kąpią się dzieci,
• owady karmowe i mrożony pokarm trzymaj w zamkniętym pojemniku, z dala od jedzenia dla ludzi,
• gada nie całuj, nie trzymaj przy twarzy i nie wypuszczaj na stół, przy którym się je.

Nowy gad mieszka najpierw osobno, a długość kwarantanny ustala lekarz; plan opisuje poradnik kwarantanna nowego gada. Ta sama zasada dotyczy wody z akwarium: przy pracach w zbiorniku zabezpiecz ranki na dłoniach, a zmianę na skórze dłoni, która długo się nie goi, pokaż lekarzowi i powiedz, że masz akwarium.

Gryzonie, króliki i fretki: skóra, pasożyty i ugryzienia

Wśród chorób skóry małych zwierząt na ludzi mogą przejść np. grzybica skóry i część świerzbowców, a pchły mogą pogryźć także człowieka. Łyse placki, strupy albo intensywne drapanie u królika, świnki czy szczura to wizyta u lekarza weterynarii, a do czasu rozpoznania myjesz ręce po każdym kontakcie i sprzątasz w rękawiczkach. Zasady krok po kroku opisuje poradnik choroby skóry małych zwierząt a domownicy.

Na czas większego sprzątania gryzonia najlepiej przełożyć do transportera dla szczura albo klatki zapasowej, a nowe zwierzę przed dołączeniem do stada przechodzi kwarantannę i wizytę u lekarza, co opisuje poradnik kwarantanna nowego gryzonia.

Ugryzienie albo zadrapanie przez szczura, fretkę, papugę czy gada umyj od razu wodą z mydłem. Ugryzienie, które przebiło skórę, najlepiej pokaż lekarzowi, a nie zwlekaj, gdy rana jest głęboka, mocno krwawi, robi się czerwona, gorąca, obrzęknięta albo w ciągu kilku dni czy tygodni pojawia się gorączka. Powiedz wtedy, jakie zwierzę ugryzło.

Domowy szczur czy mysz z hodowli to co innego niż dzikie gryzonie z piwnicy, strychu czy kompostownika. Dzikie gryzonie mogą przenosić choroby, które groźne są także dla ludzi i psów, na przykład leptospirozę. Ich odchodów nie zamiataj na sucho i nie dotykaj gołymi rękami; o ryzyku dla psa pisze poradnik leptospiroza u psa.

A pies i kot?

Psy i koty też mogą przenosić choroby odzwierzęce, ale to osobne tematy. Kot w domu nie jest powodem do rozstania, także w ciąży: wystarczy codziennie sprzątać kuwetę w rękawiczkach, najlepiej przez kogoś innego, co wyjaśnia poradnik toksoplazmoza u kota. Okrągłe, łuszczące się placki bez sierści u kota albo psa mogą oznaczać grzybicę, która przechodzi na ludzi; opisuje ją poradnik grzybica u kota.

Kto powinien szczególnie uważać?

W domu z niemowlęciem, małym dzieckiem, kobietą w ciąży, osobą starszą albo z obniżoną odpornością zasady higieny przy zwierzęciu warto zaostrzyć, także wtedy, gdy zwierzę jest zdrowe. Jak daleko, ustal z lekarzem, który prowadzi tę osobę. Oto rozwiązania, o które warto go zapytać:

• sprząta ktoś inny: klatkę, terrarium i wybieg czyści domownik spoza tej grupy; jeśli nie ma kto, w rękawiczkach, z myciem rąk zaraz po sprzątaniu,
• zwierzę poza sypialnią: klatka i terrarium nie stoją w pokoju niemowlęcia ani osoby chorej,
• małe dziecko patrzy, nie dotyka: przy gadach i płazach dzieci do 5 lat nie dotykają zwierzęcia ani niczego z jego otoczenia,
• rzeczy zwierzęcia osobno: jego ręczniki, koce i miski nie trafiają do łóżeczka, na matę do zabawy ani do kuchennego zlewu.

Higiena w domu ze zwierzęciem krok po kroku

1. Myj ręce po każdym kontakcie. Wodą z mydłem, po głaskaniu, karmieniu, sprzątaniu i dotykaniu wody czy podłoża. Żel do rąk nie zastąpi mycia, gdy dłonie są brudne.
2. Sprzątaj na wilgotno. Zaschnięte odchody i podłoże zbieraj wilgotną ściereczką albo zwilżonym papierem, a nie suchą miotełką, która wzbija pył.
3. Używaj rękawiczek. Przy dużym sprzątaniu, przy zwierzęciu ze zmianami na skórze i przy terrarium. Po zdjęciu rękawiczek i tak umyj ręce.
4. Trzymaj sprzęt zwierzęcia z dala od kuchni. Osobna gąbka, osobna miska albo wiadro, mycie poza zlewem kuchennym.
5. Nowe zwierzę na kwarantannę. Osobny pokój, osobne naczynia i wizyta u lekarza weterynarii, zanim spotka resztę zwierząt.
6. Chore zwierzę do lekarza. Biegunka, zmiany na skórze, kichanie czy apatia u zwierzęcia to wizyta u weterynarza. Leczenie zwierzęcia chroni też domowników.

Domownik ma objawy: co zrobić?

Nie zgaduj sam, czy to choroba od zwierzęcia. Idź do lekarza i powiedz, jakie zwierzę masz w domu: to jedno zdanie potrafi skrócić drogę do rozpoznania. Szczególnie wtedy, gdy:

Objaw u domownika	Co powiedzieć lekarzowi
gorączka, kaszel, objawy jak przy grypie	że w domu jest ptak, a zwłaszcza nowy albo chory ptak
biegunka, bóle brzucha, zwłaszcza u małego dziecka	że w domu jest gad, płaz albo akwaterrarium
okrągłe, swędzące zmiany na skórze	że zwierzę ma łyse placki, strupy albo się drapie
zaczerwieniona, bolesna rana po ugryzieniu lub zadrapaniu	jakie zwierzę ugryzło i kiedy

Choroby odzwierzęce: co zapamiętać

• Choroba odzwierzęca to choroba, która może przejść ze zwierzęcia na człowieka; zwierzę bywa nosicielem bez objawów.
• Ptak: pył z zaschniętych odchodów, więc sprzątanie na wilgotno i kwarantanna nowego ptaka.
• Gad i płaz: Salmonella, więc mycie rąk, sprzęt poza kuchnią, a dzieci do 5 lat patrzą, nie dotykają.
• Gryzoń i królik: zmiany na skórze to wizyta u weterynarza i rękawiczki do czasu rozpoznania.
• Domownik z objawami mówi lekarzowi, jakie zwierzę ma w domu.

Następny krok: ustal w domu, kto sprząta klatkę albo terrarium, i powieś przy nim kartkę z jedną zasadą: po sprzątaniu najpierw mycie rąk, potem wszystko inne.