Pierzenie u papugi i kanarka — co jest normalne, a co nie

Co to jest pierzenie u ptaków?

Pierzenie to naturalna wymiana piór: stare, zużyte pióro wypada, a w jego miejscu wyrasta nowe. Ptaki pierzą się stopniowo, tak żeby nie stracić naraz zdolności lotu ani ochrony przed zimnem — dlatego w klatce widać pojedyncze piórka, a nie łyse miejsca.

Pióra chronią ptaka przed zimnem i wilgocią i pozwalają mu latać, ale z czasem się zużywają: łamią, strzępią i blakną. Wymiana jest więc konieczna, a jej przebieg wiele mówi o zdrowiu ptaka i o tym, jak jest karmiony.

Nowe pióro rośnie w osłonce, która wygląda jak cienka, biaława szpilka. Ptak zdejmuje ją dziobem, a drobinki osłonek sypią się jak łupież — to też normalne. Na głowie ptak nie dosięga dziobem, dlatego „szpilki” na głowie widać najdłużej; w parze ptaki często pomagają sobie nawzajem.

Kiedy pierzy się kanarek, a kiedy papuga?

Rytm pierzenia zależy od gatunku, wieku, długości dnia i temperatury w domu. Poniższe terminy są orientacyjne:

Ptak	Kiedy	Jak wygląda
Kanarek	zwykle raz w roku, późnym latem	wyraźne pierzenie, orientacyjnie 6–8 tygodni; samiec w tym czasie zwykle nie śpiewa
Papużka falista	kilka razy w roku, stopniowo	lżejsze, rozłożone w czasie; bywa mniej widoczne
Nimfa	zwykle raz lub dwa razy w roku, stopniowo	dużo drobnych piórek i puchu w klatce
Nierozłączki	zwykle raz lub dwa razy w roku	stopniowo; ptaki w parze pomagają sobie zdejmować osłonki
Młode papużki faliste	pierwsze pierzenie w wieku kilku miesięcy	znikają prążki na czole, zmienia się wygląd oka i woskówki

Więcej o gatunkach przeczytasz w poradnikach: papużka falista, nimfa i kanarek.

Pierwsze pierzenie młodej papużki falistej — jak zmienia się wygląd?

Młoda papużka falista wygląda inaczej niż dorosła. Do ok. 4 miesięcy ma prążki schodzące na czoło aż do woskówki i całe ciemne oczy. Orientacyjnie między 4. a 12. miesiącem przechodzi pierwsze pierzenie: czoło jaśnieje, w oku pojawia się jasna obwódka, a woskówka zaczyna zmieniać kolor. Ptak po tym okresie wygląda już jak dorosły.

W czasie pierwszego pierzenia młoda papużka bywa bardziej senna, czyści się częściej i ma na głowie dużo „szpilek”. To normalne, o ile je, lata i interesuje się otoczeniem. Dlatego płeć młodego ptaka trudno ocenić przed tym okresem — barwa woskówki ustala się dopiero później (jak rozpoznać płeć papużki falistej), a wiek po wyglądzie odróżnisz tylko u młodych ptaków. Młoda papużka, która gubi lotki i sterówki i nie może latać, wymaga badania u lekarza — patrz sygnały alarmowe niżej.

Objawy pierzenia — co jest normalne?

• pojedyncze pióra i puch na dnie klatki, czasem dłuższe pióra z ogona lub skrzydeł — ale nie kilka naraz z jednego skrzydła,
• „szpilki” na głowie i szyi oraz białe drobinki osłonek,
• częstsze czyszczenie piór i drapanie łapką,
• więcej puchu i pyłu z piór w pokoju — szczególnie u nimf, więc częściej odkurzaj okolice klatki,
• ptak jest spokojniejszy, więcej odpoczywa, bywa drażliwy przy dotyku,
• kanarek milknie lub śpiewa mniej (więcej w poradniku kanarek nie śpiewa).

Ptak w czasie pierzenia dalej je, pije, lata i interesuje się otoczeniem. Jeśli przestaje jeść, siedzi napuszony albo na dnie klatki — to nie jest „zwykłe pierzenie”.

Łupież i sucha skóra u papugi — co jest normalne?

Biały „łupież” w klatce i na meblach to zwykle nie choroba skóry. Składają się na niego drobinki osłonek nowych piór, łuski naskórka i pył z piór — nimfy i duże papugi mają pióra pudrowe, które stale wytwarzają drobny, biały pył, więc u nich jest go najwięcej. W czasie pierzenia pyłu i łusek przybywa.

Skórę ptaka wysusza przede wszystkim suche powietrze zimą, przy działających kaloryferach. Ptakom służy wilgotność orientacyjnie 50–70 % — zmierzysz ją higrometrem pokojowym. Pomagają: klatka z dala od kaloryfera, nawilżacz bez olejków zapachowych i regularna kąpiel albo zraszanie wodą. Nie smaruj skóry ani piór ptaka kremami, oliwką ani olejkami — sklejone pióra przestają chronić przed zimnem.

Do lekarza weterynarii, który leczy ptaki, jedź, gdy łuszczy się skóra w jednym miejscu, pojawiają się strupy, zaczerwienienie albo rany, ptak drapie się do krwi, a na woskówce, wokół oczu, na dziobie lub nogach rosną szare, chropowate narośle. Takie zmiany dają m.in. pasożyty — o tym, jak je rozpoznać, pisze poradnik roztocza u ptaków, ale przyczynę ustala lekarz.

Jak pomóc ptakowi w czasie pierzenia?

1. Dbaj o pełnowartościową dietę. Pióra to głównie białko. Podstawą jest dobra karma pełnoporcjowa i świeża zielenina (co jedzą papugi); kanarkom w tym czasie często podaje się karmę jajeczną (karma dla kanarka). Właściciele kanarków czerwonych planują na ten czas karmę wybarwiającą — szczegóły w tekście wybarwianie kanarka.
2. Daj wodę do kąpieli częściej. Kąpiel pomaga zmiękczyć osłonki nowych piór — jak ją przygotować, opisuje pielęgnacja piór i pazurów ptaka.
3. Pilnuj stałego rytmu dnia i nocy. Orientacyjnie 10–12 godzin ciemności i ciszy na dobę, o stałej porze; bez lampy i telewizora do późna przy klatce.
4. Utrzymuj stałą temperaturę. Orientacyjnie 18–24 °C, bez przeciągów i bez stawiania klatki przy kaloryferze — ptak w trakcie wymiany piór łatwiej marznie. Zimą, gdy kaloryfery wysuszają powietrze, pomaga nawilżacz.
5. Zapewnij spokój. Odłóż przeprowadzkę, nowe ptaki i zmianę klatki na czas po pierzeniu.
6. Nie dotykaj rosnących piór. Pióro w osłonce jest ukrwione i wrażliwe — ogranicz branie ptaka na ręce.
7. Sprzątaj częściej. Pióra i puch zbierają kurz i resztki karmy.

W sklepie są dodatki do diety przygotowane z myślą o tym okresie — to uzupełnienie karmy, a nie lekarstwo:

• Vitapol Vitaline Gęste Piórka dla papużki falistej — według karty mieszanka nasion oleistych z suszoną lucerną i pokrzywą. Na co uważać: podawaj tak, jak opisuje karta, jako dodatek do zwykłej karmy.
• Vitapol Smakers na pierzenie dla papużki falistej — kolba na okres pierzenia. Na co uważać: to wciąż przysmak — orientacyjnie 1–2 razy w tygodniu, w małej porcji (kolby dla papug).
• Vitapol Smakers na pierzenie dla kanarka — według karty z prosem, amarantusem i siemieniem lnianym. Dla kogo: kanarki w czasie pierzenia.

Czego unikać w diecie? Nie dosypuj „na wzmocnienie” słonecznika, orzechów ani dodatkowych kolb — to głównie tłuszcz i cukier, a nie budulec piór. Nie zmieniaj też karmy nagle w trakcie pierzenia: nowa mieszanka to dla ptaka dodatkowy stres i bywa, że przez kilka dni je mniej. Jeśli chcesz przejść na inną karmę, zrób to stopniowo, przed pierzeniem albo po nim.

Nie podawaj na własną rękę witamin w płynie „na pierzenie” — nadmiar też szkodzi. Więcej o witaminach i ich nadmiarze — w poradniku witaminy dla ptaków.

Krwawiące pióro — co robić?

Rosnące pióro ma w środku naczynie krwionośne — widać to po ciemniejszym, niebieskawym albo czerwonawym środku świeżej „szpilki”. Gdy ptak je złamie, na przykład o pręty klatki albo w czasie paniki, pióro może mocno krwawić, a mały ptak traci krew bardzo szybko. Nie wyrywaj takiego pióra samodzielnie. Zadzwoń do lecznicy, która leczy ptaki, i jedź od razu, trzymając ptaka w spokoju w małej klatce lub transporterze.

Pióra na dnie klatki — pierzenie czy problem?

Przy pierzeniu na dnie klatki leżą całe, gładkie pióra z jasną nasadą, a upierzenie ptaka przerzedza się równomiernie, bez łysych plam. Pióra przegryzione, połamane albo postrzępione i przerzedzone miejsca na piersi, brzuchu czy udach to zwykle nie pierzenie, tylko wyrywanie albo skubanie piór. Ma ono wiele przyczyn, także zdrowotnych, i wymaga wizyty u lekarza — jak odróżnić jedno od drugiego krok po kroku, opisuje poradnik dlaczego papuga wyrywa sobie pióra. Gdy do tego ptak jest niespokojny w nocy albo ma narośle na woskówce, przyczyną bywają pasożyty.

Zbierz kilka piór spod grzędy i zrób zdjęcia ptaka z kilku stron — lekarzowi łatwiej będzie ocenić, co się dzieje.

Czy ptak w czasie pierzenia może latać i wychodzić z klatki?

Zwykle tak. Lotki i pióra ogona wymieniają się stopniowo, po kilka naraz i symetrycznie na obu skrzydłach, więc zdrowy ptak w czasie pierzenia dalej lata. Bywa jednak mniej zgrabny i szybciej się męczy, a świeżo rosnące pióra są wrażliwe na uderzenia.

Wypuszczaj go jak zwykle, ale w szczególnie dobrze zabezpieczonym pokoju i bez gonienia, gdy nie chce wracać do klatki. Jeśli ptak nagle traci kilka lotek z jednego skrzydła, nie może się wznieść albo spada, przerwij wyloty i skontaktuj się z lekarzem.

Pierzenie ciągłe i inne sygnały alarmowe

Do lekarza weterynarii, który leczy ptaki, jedź, gdy:

• pierzenie się nie kończy — ptak gubi pióra miesiącami; u kanarków bywa to związane z długim sztucznym oświetleniem wieczorem i zbyt wysoką temperaturą, ale przyczynę musi ustalić lekarz (jak bezpiecznie korzystać ze sztucznego światła przy klatce, wyjaśnia światło dla ptaków — lampa UV),
• pojawiają się łyse miejsca albo ptak traci naraz wiele lotek,
• nowe pióra są zniekształcone, połamane, przebarwione albo z ciemną krwią w osłonce,
• młoda papużka falista gubi lotki i sterówki i nie może latać,
• ptak jest napuszony, senny, mniej je lub siedzi na dnie klatki.

Ptaki długo ukrywają chorobę, więc przy takich objawach nie czekaj, aż pierzenie „samo przejdzie”. Listę objawów, przy których trzeba jechać od razu, znajdziesz w poradniku chora papuga — objawy.

Pierzenie u ptaków — co zapamiętać

• Pierzenie to naturalna, stopniowa wymiana piór — pojedyncze pióra na dnie klatki są normalne.
• Kanarek pierzy się zwykle raz w roku, późnym latem, przez 6–8 tygodni; papugi częściej i łagodniej.
• Pomagają: dobra dieta, częstsza kąpiel, stały rytm dnia i nocy, spokój i ciepło bez przeciągów.
• Krwawiące pióro, łyse miejsca i pierzenie bez końca to sprawa dla lekarza.
• Pióra przegryzione i łysiny na piersi to nie pierzenie, lecz wyrywanie — także sprawa dla lekarza.

Następny krok: zapisz dziś w kalendarzu, kiedy zaczęło się pierzenie. Za rok będziesz wiedzieć, czego się spodziewać — a jeśli potrwa dłużej niż zwykle, od razu to zauważysz.