
Rak w akwarium - które gatunki wolno trzymać
Rak w akwarium jest legalny tylko wtedy, gdy jego gatunek nie jest objęty zakazami dla gatunków inwazyjnych. Rak marmurkowy i rak luizjański są na liście unijnej: nie wolno ich kupować, sprzedawać, rozmnażać ani wypuszczać, a oddać je można tylko podmiotowi z zezwoleniem. Listy „dozwolonych” raków nie ma - przed zakupem sprawdź nazwę łacińską i aktualny status gatunku, a w razie wątpliwości zapytaj w regionalnej dyrekcji ochrony środowiska.
Rak w akwarium to przede wszystkim pytanie o prawo, a dopiero potem o sprzęt. Część raków dawniej sprzedawanych do akwariów i oczek jest dziś na liście gatunków inwazyjnych - nie wolno ich kupować, sprzedawać, rozmnażać ani wypuszczać. Ten tekst należy do serii o bezkręgowcach w akwarium, którą otwiera filar krewetki akwariowe - kompletny poradnik.
Czy rak w akwarium jest legalny w Polsce?
To zależy od gatunku. Podstawą są przepisy unijne o inwazyjnych gatunkach obcych (rozporządzenie nr 1143/2014 z listą gatunków) i polska ustawa z 11 sierpnia 2021 r. o gatunkach obcych. Gatunki z tych list objęte są zakazami - m.in. sprzedaży, rozmnażania i wypuszczania - a trzymać je można tylko na warunkach z przepisów i zezwolenia. Listy są co jakiś czas uzupełniane, dlatego status raka sprawdzaj w chwili zakupu, a nie według starych ogłoszeń czy forów.
Nie istnieje lista raków „dozwolonych do akwarium”. Są listy gatunków zakazanych - wszystko, czego na nich nie ma, wolno trzymać na ogólnych zasadach. To dlatego przed zakupem tak ważna jest dokładna nazwa gatunku.
Rak marmurkowy i rak luizjański - dlaczego są zakazane?
- Rak marmurkowy - popularny kiedyś „rak do akwarium”. Wszystkie osobniki to samice, które rozmnażają się bez samców, więc jeden rak wypuszczony do stawu może dać początek całej populacji.
- Rak luizjański - duży, często intensywnie czerwony rak, sprzedawany do akwariów i oczek. W przyrodzie kopie nory w brzegach i zjada rośliny oraz drobne zwierzęta.
Oba gatunki są na unijnej liście inwazyjnych gatunków obcych. Raki północnoamerykańskie mogą też przenosić dżumę raczą - chorobę, która jest śmiertelna dla rodzimych raków.
Od 2025 r. na unijnej liście są też rak australijski yabby (Cherax destructor) i Faxonius immunis - obu dotyczą te same zakazy co raka marmurkowego i luizjańskiego. Jeśli już masz takiego raka, nie rozmnażaj go i nie oddawaj dalej, tylko zapytaj w regionalnej dyrekcji ochrony środowiska, co możesz zrobić. Raki, ślimaki, ryby i rośliny z listy zbiera poradnik gatunki inwazyjne w akwarystyce.
| Rak z listy gatunków inwazyjnych | Czy wolno? |
|---|---|
| Kupić, sprzedać, wymienić | nie |
| Rozmnażać | nie |
| Trzymać w domu | tylko na warunkach z przepisów i zezwolenia |
| Oddać lub podarować | tylko podmiotowi z zezwoleniem albo do azylu |
| Wypuścić do stawu, rzeki, oczka | nigdy |
Te same zasady obowiązują przy innych gatunkach z listy, np. przy żółwiu czerwonolicym - szczegółowo opisuje je poradnik żółw czerwonolicy - co mówią przepisy.
Mam raka marmurkowego albo luizjańskiego - co teraz?
Wiele osób kupiło takiego raka, zanim trafił na listę. Najgorsze, co możesz zrobić, to wypuścić go albo „pozbyć się” przez ogłoszenie. Rozsądna kolejność:
- Nie wypuszczaj, nie sprzedawaj i nie oddawaj go znajomym. Przekazanie osobie bez zezwolenia jest zabronione dla obu stron.
- Zabezpiecz akwarium przed ucieczką. Szczelna pokrywa, zatkane otwory na kable i węże.
- Nie dopuść do rozmnażania. U raka marmurkowego młode pojawiają się bez samca - ich też nie wolno nikomu oddawać.
- Skontaktuj się z regionalną dyrekcją ochrony środowiska. Zapytaj, jakie masz możliwości w swojej sytuacji.
- Gdy nie możesz go dalej trzymać - zapytaj o azyl z wykazu Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska. Przepisy przewidują też uśmiercenie zwierzęcia przez lekarza weterynarii, ale to ostateczność.
To nie jest porada prawna. Ten tekst nie jest poradą prawną - w sprawie konkretnego zwierzęcia wiążąca jest odpowiedź urzędu. Gatunki obce na listach to sprawa regionalnej dyrekcji ochrony środowiska, a zezwolenia dla gatunków z listy unijnej wydaje Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska.
Jakie raki spotyka się w akwarystyce i jak sprawdzić, czy wolno?
W sklepach akwarystycznych najczęściej oferowane są dziś małe raki karłowate (rodzaj Cambarellus) - to nie jest zapewnienie, że każdy z nich wolno trzymać, tylko informacja, czego szukają akwaryści. Zanim kupisz jakiegokolwiek raka:
- Zapytaj o nazwę łacińską gatunku. Nazwy handlowe („rak niebieski”, „rak pomarańczowy”, „rak akwariowy”) nic nie mówią o gatunku.
- Porównaj ją z aktualną listą. Listę unijną i polską publikują Komisja Europejska i Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska.
- Poproś o dowód zakupu ze sklepu albo od hodowcy i zachowaj go.
- W razie wątpliwości nie kupuj i zapytaj w regionalnej dyrekcji ochrony środowiska.
Nie zabieraj do akwarium raków z rzek i jezior. Część rodzimych raków jest pod ochroną, a w polskich wodach żyją też obce, inwazyjne gatunki, których nie wolno przenosić. Ta sama zasada dotyczy ryb i ślimaków z dzikich wód - więcej w filarze oczko wodne.
Raki karłowate (Cambarellus): wymagania i status gatunku
Rak karłowaty to potoczna nazwa małych raków z rodzaju Cambarellus, które dorastają zwykle do kilku centymetrów. Najczęściej spotkasz pomarańczową odmianę Cambarellus patzcuarensis, rzadziej inne gatunki tego rodzaju. Status sprawdzasz tak samo jak przy każdym raku: dla konkretnej nazwy łacińskiej, na aktualnej liście, w dniu zakupu. Popularność raków karłowatych w sklepach akwarystycznych nie zastępuje tego sprawdzenia, bo listy gatunków inwazyjnych są uzupełniane.
Jeśli gatunek wolno trzymać, wymagania są skromniejsze niż u dużych raków, ale zasady z sekcji niżej obowiązują w całości:
- Szerokie dno i szczelna pokrywa. Orientacyjnie od ok. 30 litrów. Mały rak przeciśnie się przez jeszcze węższą szparę niż duży.
- Kryjówki dla każdego raka. Rurki, szczeliny w kamieniach, gęste rośliny, zwłaszcza na czas linienia.
- Woda bez skrajności. Raki karłowate zwykle dobrze znoszą uzdatnioną kranówkę i temperaturę pokojową. Do budowy pancerza potrzebują minerałów, więc bardzo miękka woda im nie służy.
- Towarzystwo. Rak karłowaty jest mniej groźny dla ryb niż duże raki, ale młode krewetki i ślimaki nadal zjada, a w czasie linienia sam bywa skubany przez ryby. Zasada „rak bez krewetek i ślimaków” dotyczy także jego.
Rak karłowaty żyje krótko, zwykle do kilku lat. Nadmiaru młodych nie wypuszczaj do oczka ani do przyrody, także wtedy, gdy gatunek nie jest na liście.
Rak w akwarium - wymagania, o których mało kto mówi
- Ucieka przez każdą szczelinę. Rak wspina się po wężach i kablach; bez szczelnej pokrywy prędzej czy później znajdziesz go na podłodze.
- Potrzebuje kryjówek. Po jednej na raka i kilka zapasowych - jamy w kamieniach, korzeń, rurki. Raki są terytorialne i w ciasnocie walczą.
- Linieje i jest wtedy bezbronny. Przez kilka dni po zrzuceniu pancerza chowa się; wylinkę zostaw, bo rak ją zjada.
- Je wszystko. Rośliny, ślimaki, krewetki, a śpiącą albo chorą rybę też potrafi złapać szczypcami.
- Jest wrażliwy na miedź i chemię tak jak krewetki - zasady opisuje poradnik krewetki umierają - co sprawdzić.


Raków nie łączy się z krewetkami ani ze ślimakami akwariowymi, a z rybami tylko ostrożnie - dlaczego, wyjaśnia poradnik krewetki z rybami. Zbiorniki z pokrywą znajdziesz w dziale akwaria i zestawy akwariowe; sklep nie sprzedaje raków ani innych żywych zwierząt.
Rak w akwarium - co zapamiętać
- Rak marmurkowy i rak luizjański są na liście gatunków inwazyjnych - nie kupuj ich i nie bierz „za darmo”. Od 2025 r. dotyczy to też raka yabby i Faxonius immunis.
- Listy „dozwolonych” raków nie ma - przed zakupem sprawdź nazwę łacińską i aktualny status gatunku.
- Raka z listy nie oddawaj znajomym ani do sklepu - pytaj w regionalnej dyrekcji ochrony środowiska.
- Nigdy nie wypuszczaj raka do stawu, rzeki ani oczka.
- Rak potrzebuje szczelnej pokrywy i kryjówek, a krewetki i ślimaki są dla niego pokarmem.
Następny krok: jeśli masz już raka i nie znasz jego gatunku, zrób mu wyraźne zdjęcie z góry i z boku i zapytaj doświadczonego akwarystę albo regionalną dyrekcję ochrony środowiska.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Powiązane kategorie w sklepie
Czy ten poradnik był pomocny?
Twoja opinia pomaga tworzyć lepsze i bardziej wartościowe treści.