Wścieklizna u kota — objawy, szczepienie i co robić po ugryzieniu

Co to jest wścieklizna?

Wścieklizna to wirusowa choroba układu nerwowego, którą zwierzę zaraża się najczęściej przez ugryzienie przez chore zwierzę — wirus jest obecny w ślinie. Choruje na nią każdy ssak, także człowiek. Gdy pojawią się objawy, choroba praktycznie zawsze kończy się śmiercią — dlatego tak ważne są zapobieganie i szybkie działanie po pogryzieniu.

W Polsce wścieklizna należy do chorób zwalczanych z urzędu. Każde podejrzenie u zwierzęcia zgłasza się lekarzowi weterynarii, a dalsze postępowanie prowadzi Inspekcja Weterynaryjna.

Skąd kot może się zarazić wścieklizną?

W Polsce wścieklizna u zwierząt domowych zdarza się rzadko, ale nie zniknęła. Źródłem są przede wszystkim dzikie zwierzęta:

• lisy i jenoty — dzięki szczepieniu lisów szczepionką w przynętach przypadków jest dziś niewiele, najwięcej we wschodniej części kraju,
• nietoperze — przenoszą własne odmiany wirusa; kot, który poluje na nietoperze albo bawi się osłabionym nietoperzem, jest narażony,
• inne niezaszczepione zwierzęta, które zaraziły się od dzikich.

Najbardziej narażony jest więc kot wychodzący, szczególnie na wsi, przy lesie i na terenach przygranicznych. Kot niewychodzący ryzyko ma niewielkie — ale nie zerowe, jeśli do mieszkania wleci nietoperz. Jak wygląda bezpieczne życie kota w domu i ogrodzie, opisuje poradnik kot wychodzący czy domowy.

Wścieklizna u kota — objawy

Od zakażenia do pierwszych objawów mija zwykle od kilku tygodni do kilku miesięcy. Objawy dotyczą przede wszystkim zachowania i są na początku łatwe do przeoczenia:

Etap	Co możesz zauważyć
początek	nagła zmiana charakteru: łagodny kot staje się drażliwy, a płochliwy — nienaturalnie przymilny; niepokój, chowanie się, gorączka, brak apetytu
postać szałowa (u kotów częsta)	pobudzenie, atakowanie ludzi, zwierząt i przedmiotów bez powodu, gryzienie, nadwrażliwość na dotyk, światło i dźwięk, zmieniony głos
postać porażenna	ślinotok, trudności z połykaniem, opadająca żuchwa, chwiejny chód, niedowład łap, apatia

Chore zwierzę zaraża przez ugryzienie albo wtedy, gdy jego ślina trafi na ranę, zadrapanie lub błonę śluzową — oczy, nos, usta. Samo głaskanie zdrowego kota, korzystanie z tej samej kuwety czy miski nie niesie ryzyka. Zagrożeniem jest dopiero kontakt ze śliną zwierzęcia, które może być chore — dlatego przy nagłej zmianie zachowania kota zachowaj ostrożność, zanim lekarz go zbada.

Żaden z tych objawów nie przesądza o wściekliźnie — podobnie wyglądają zatrucia, urazy głowy i inne choroby układu nerwowego. Rozpoznanie należy wyłącznie do lekarza weterynarii i badań urzędowych.

Szczepienie kota przeciw wściekliźnie — czy jest obowiązkowe?

W Polsce ustawowy obowiązek szczepienia przeciw wściekliźnie dotyczy psów. Dla kotów takiego ogólnego obowiązku nie ma — może się pojawić lokalnie, gdy władze wprowadzą go na danym terenie z powodu zagrożenia. Szczepienie kota jest natomiast wymagane przy wyjeździe za granicę, razem z czipem i paszportem.

Lekarze weterynarii zwykle zalecają szczepienie kotom wychodzącym, mieszkającym na wsi, przy lesie i na wschodzie kraju. O tym, czy i kiedy zaszczepić Twojego kota, decyduje lekarz po rozmowie o trybie jego życia. Jak wygląda kalendarz szczepień i po co się je powtarza, opisuje poradnik szczepienia psa i kota.

Wpis o szczepieniu w książeczce zdrowia albo paszporcie jest ważny, gdy dojdzie do pogryzienia — to pierwsza rzecz, o którą zapyta lekarz. Warto, żeby kot miał też czip zarejestrowany w bazie, o czym przeczytasz w tekście chip i adresówka dla psa i kota. Przed wyjazdem za granicę sprawdź też poradnik podróż z kotem.

Wyjazd z kotem za granicę a szczepienie przeciw wściekliźnie

W podróży po Unii Europejskiej kot potrzebuje tego samego co pies: czipa, paszportu wydanego przez lekarza weterynarii i ważnego szczepienia przeciw wściekliźnie, wykonanego po wszczepieniu czipu. Po pierwszym szczepieniu ochrona nie zaczyna się od razu — zwykle trzeba odczekać około trzech tygodni, zanim kot może przekroczyć granicę. Dlatego wyjazd planuj z wyprzedzeniem.

Kraje spoza Unii, a także niektóre wyspy, mają własne, często ostrzejsze zasady — na przykład badanie poziomu przeciwciał we krwi. Przed rezerwacją sprawdź przepisy kraju docelowego i porozmawiaj z lekarzem. Jak wygląda paszport i co do niego wpisuje lekarz, opisuje poradnik paszport dla psa — dla kota w Unii zasady są takie same.

Kota ugryzło dzikie zwierzę albo bawił się nietoperzem — co robić?

1. Nie dotykaj ran ani śliny gołymi rękami. Załóż grube rękawice.
2. Zamknij kota w transporterze albo osobnym pokoju. Bez kontaktu z innymi zwierzętami i dziećmi.
3. Nie dotykaj dzikiego zwierzęcia ani nietoperza. Jeśli leży martwe, nie wyrzucaj go — przykryj pojemnikiem i poinformuj lekarza; może być potrzebne do badania.
4. Zadzwoń do lecznicy jeszcze tego samego dnia. Powiedz, co się stało, i czy kot był szczepiony przeciw wściekliźnie.
5. Zabierz książeczkę zdrowia albo paszport kota. Lekarz ustali dalsze postępowanie zgodnie z przepisami — zależy ono od tego, czy kot jest zaszczepiony.

Do lecznicy przewieź kota w zamkniętym transporterze dla kota — nigdy na rękach. Przyda się model, który łatwo umyć po powrocie:

• Trixie Transporter Capri 1 — lekki plastikowy transporter z kratką. Dla kogo: do szybkiego, bezpiecznego wyjazdu do lecznicy. Na co uważać: sprawdź na karcie dopuszczalną wagę zwierzęcia.
• Trixie Transporter Skudo — solidny transporter w kilku rozmiarach. Dla kogo: dla większego kota i na dłuższe podróże. Na co uważać: dobierz rozmiar tak, żeby kot mógł się w nim obrócić.

Pogryzienie przez innego kota to częstsza sytuacja niż spotkanie z lisem. Wtedy największym ryzykiem są ropnie i choroby przenoszone przy walkach, takie jak FIV u kota — ranę i tak powinien obejrzeć lekarz.

Kot pogryzł człowieka — co zrobić?

Każde ugryzienie przez kota, także własnego, trzeba traktować poważnie — koci ząb robi głęboką, wąską ranę, która łatwo się zakaża.

1. Umyj ranę od razu i dokładnie. Bieżącą wodą z mydłem przez kilkanaście minut.
2. Zgłoś się do lekarza tego samego dnia. Lekarz oceni ranę i zdecyduje, czy potrzebne jest postępowanie przeciw wściekliźnie oraz zakażeniom bakteryjnym. Powiedz, czy kot jest szczepiony.
3. Ustal, czyj to kot. Własny lub sąsiada — przygotuj dokument szczepienia; obcego — zapamiętaj, gdzie go widziałeś.
4. Pamiętaj o obserwacji kota. Zwierzę, które pogryzło człowieka, w Polsce podlega obserwacji weterynaryjnej. Lekarz weterynarii poinformuje, jak ona wygląda.

Jak chronić kota przed wścieklizną?

• Porozmawiaj z lekarzem o szczepieniu — szczególnie, jeśli kot wychodzi albo mieszkasz na wsi lub przy lesie.
• Kota wychodzącego oznakuj czipem i adresówką, a wpis o szczepieniu trzymaj w książeczce.
• Ogranicz wychodzenie po zmroku, gdy aktywne są lisy, jenoty i nietoperze.
• Rozważ zabezpieczony balkon zamiast swobodnego wychodzenia — siatki znajdziesz w dziale zabezpieczenie okien i balkonu dla kota.
• Nie dokarmiaj lisów i nie zbliżaj się do dzikiego zwierzęcia, które jest nienaturalnie oswojone albo zdezorientowane — zgłoś je do gminy albo powiatowego lekarza weterynarii.

Jeśli kot wychodzący nie wrócił na noc i boisz się, że wdał się w walkę, przeczytaj zaginął kot — co robić w pierwszych godzinach.

Wścieklizna u kota — co zapamiętać

• Wścieklizna przenosi się głównie przez ugryzienie; po wystąpieniu objawów jest śmiertelna.
• Źródłem są głównie lisy, jenoty i nietoperze — najbardziej narażony jest kot wychodzący.
• U kotów szczepienie nie jest ogólnie obowiązkowe, ale jest wymagane za granicą — decyzję podejmij z lekarzem.
• Kot po kontakcie z dzikim zwierzęciem: rękawice, transporter, telefon do lecznicy tego samego dnia.
• Ugryzienie człowieka: mycie rany i lekarz tego samego dnia.

Następny krok: sprawdź w książeczce, czy i kiedy Twój kot był szczepiony przeciw wściekliźnie — i zapytaj o to lekarza przy najbliższej wizycie.