Czyszczenie budek lęgowych — kiedy wolno i jak to zrobić

Czyszczenie budek lęgowych — po co?

Po sezonie w budce zostaje zbite gniazdo z mchu, sierści i piór, a w nim odchody, resztki skorupek i pasożyty — ptasie pchły, roztocza i wszoły. Wiele ptaków, w tym sikory, niechętnie zakłada nowe gniazdo na starym, a stare zajmuje miejsce, przez co nowe leży bliżej otworu i łatwiej sięgnie do niego kot czy sroka. Jak wybrać i powiesić budkę, opisuje poradnik budka lęgowa dla ptaków — tu zajmujemy się tylko jej sprzątaniem.

Kiedy wolno czyścić budki lęgowe?

Budki czyścisz raz w roku, jesienią albo zimą — w okresie od 16 października do końca lutego. Tak stanowi rozporządzenie w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt: zakaz usuwania gniazd nie obejmuje w tym czasie gniazd z budek dla ptaków i ssaków. Poza tym terminem gniazda w budkach są chronione — także wtedy, gdy wydaje Ci się, że lęg już się skończył, bo wiele ptaków wyprowadza w sezonie drugi lęg.

Najlepiej zrobić to w październiku albo listopadzie. Czysta budka służy ptakom zimą jako nocleg, a pod koniec zimy jest gotowa, gdy sikory zaczynają szukać miejsca na gniazdo. Zostawianie sprzątania na luty to ryzyko, że trafisz na ptaki, które już ją oglądają.

Jak wyczyścić budkę lęgową krok po kroku

1. Wybierz ciepłe południe. W środku dnia budka najpewniej jest pusta — ptaki, które w niej nocują, są wtedy na żerowaniu.
2. Zapukaj i poczekaj. Postukaj w ściankę i odczekaj chwilę, zanim otworzysz daszek.
3. Załóż rękawice i maseczkę. W starym gnieździe jest kurz z odchodów i pasożyty — nie wdychaj go.
4. Wyjmij całe gniazdo. Wynieś je na kompost albo zakop, z dala od budki; nie zostawiaj pod drzewem.
5. Wymieć resztki i niewyklute jaja. Twardą szczotką albo szpachelką wyczyść kąty i dno.
6. Przelej wnętrze gorącą wodą. Wrzątek z czajnika wystarczy na pasożyty. Bez detergentów, chloru, środków owadobójczych i preparatów zapachowych.
7. Zostaw do wyschnięcia z otwartym daszkiem. Mokra budka zamknięta na zimę butwieje i pleśnieje.
8. Umyj ręce po zdjęciu rękawic, a ubranie wypierz.

Do czystej budki niczego nie wkładasz — ani trocin, ani siana, ani waty. Ptaki same przyniosą materiał, który im odpowiada.

Co można znaleźć w budce — i co wtedy zrobić?

• Śpiącego ptaka. Zamknij budkę i wróć innego dnia, w południe.
• Małego ssaka — popielicę, orzesznicę albo nietoperza. W budkach zimują gatunki chronione; zamknij daszek i zostaw je w spokoju do wiosny, a sprzątanie odłóż na kolejną jesień.
• Puste gniazdo os albo szerszeni. Jesienią i zimą jest zwykle opuszczone — wyjmij je w rękawicach. Czynnego gniazda latem nie ruszaj; jeśli przeszkadza, wezwij specjalistę.
• Niewyklute jaja albo martwe pisklę. To się zdarza i nie musi znaczyć, że coś zrobiłeś źle. Usuń je razem z gniazdem, w rękawicach.

Przegląd i naprawa budki po sezonie

Przy czyszczeniu obejrzyj budkę z każdej strony. Sprawdź, czy daszek jest szczelny, czy dno nie przegniło, czy otwór nie został poszerzony przez dzięcioła albo wiewiórkę — wtedy pomoże metalowa obejma przykręcona wokół otworu. Poluzuj pas albo drut mocujący, żeby nie wrastał w rosnące drzewo, i sprawdź, czy budka wisi stabilnie i lekko pochylona do przodu.

Jeśli budka jest pęknięta albo zbutwiała, wymień ją jeszcze przed końcem lutego. W sklepie dostępna jest Trixie Budka lęgowa dla ptaków gniazdujących w dziuplach z surowego drewna sosnowego, z otworem o średnicy 3,2 cm i dachem otwieranym na zawiasach, który ułatwia coroczne czyszczenie. Jest wysyłana od dostawcy, więc zamów ją z wyprzedzeniem. Znajdziesz ją w dziale gniazda i lęgówki, a karmy dla ptaków ogrodowych — w dziale dzikie ptaki.

Budki na balkonie i na ścianie budynku

Budkę na balkonie albo nisko na ścianie domu czyścisz tak samo, ale łatwiej ją zdjąć i umyć nad wiadrem. Budki zawieszone wysoko na budynkach — wielokomorowe dla wróbli albo płaskie dla jerzyków — czyści się rzadziej, a do pracy na wysokości potrzebna jest stabilna drabina i druga osoba. Jeśli budki wisiały na bloku z inicjatywy spółdzielni albo organizacji przyrodniczej, zapytaj, kto i kiedy je przegląda — często robią to sami, z podnośnika.

Na balkonie nie odkładaj sprzątania na koniec lutego: pod koniec zimy ptaki zaczynają oglądać budki, a otwieranie budki tuż przy drzwiach balkonowych płoszy je bardziej niż w ogrodzie.

Czy trzeba czyścić budkę, w której nikt nie gniazdował?

Warto ją przynajmniej otworzyć i zajrzeć. Pusta budka bywa zajęta przez ptaki na noclegi, a w środku zbierają się liście, pajęczyny i odchody. Jeśli przez dwa sezony nikt jej nie zajął, przewieś ją jesienią w spokojniejsze miejsce — z dala od karmnika, otworem na wschód albo południowy wschód.

Co zapamiętać

• Budki czyścisz raz w roku, od 16 października do końca lutego — najlepiej w październiku lub listopadzie.
• W rękawicach i maseczce, w ciepłe południe, po zapukaniu w ściankę.
• Całe stare gniazdo wyjmujesz, wnętrze przelewasz gorącą wodą — bez chemii.
• Śpiącego ptaka, popielicę czy nietoperza zostawiasz w spokoju.
• Przy okazji naprawiasz daszek, otwór i mocowanie.

Następny krok: zapisz w kalendarzu datę jesiennego przeglądu budek. Zimą, gdy budki są gotowe, pomóż ptakom karmnikiem w innej części ogrodu — jak go urządzić, opisuje poradnik karmnik dla ptaków, a cały sezon — dokarmianie ptaków zimą.