Sikorka bogatka i modraszka - jak wygląda, co jedzą sikorki i jak im pomóc

Sikorka - kto to jest i czy jest groźna?

Sikorka to potoczna nazwa sikor, małych, ruchliwych ptaków, które w ogrodach najczęściej reprezentują dwa gatunki: sikora bogatka i modraszka. Bogatka ma czarną głowę z białymi policzkami i żółty brzuch z czarnym pasem, modraszka - niebieską czapeczkę. Sikorki nie są groźne dla ludzi, psów ani kotów, a w ogrodzie zjadają ogromne ilości gąsienic i mszyc. W Polsce obie są pod ochroną gatunkową ścisłą.

Jak wygląda sikorka - bogatka a modraszka

Najprościej spojrzeć na głowę. Bogatka jest większa, ma lśniąco czarną głowę i duże białe policzki, a przez środek żółtego brzucha biegnie czarny pas - u samca szeroki i długi, u samicy węższy. Modraszka jest wyraźnie mniejsza, ma niebieską czapeczkę, niebieskie skrzydła i ogon, białą twarz przeciętą czarnym paskiem przez oko. Obie zawisają głową w dół na cienkich gałązkach.

Sosnówkę, czubatkę i raniuszka, czyli rzadsze sikory w ogrodzie, porównuje tabela w poradniku ptaki przy karmniku - jak rozpoznać gatunki.

Co jedzą sikorki - latem i zimą

Od wiosny do jesieni sikorki są owadożerne. Przeszukują liście, pąki i korę, zjadając gąsienice, mszyce, pająki i jaja owadów. Kiedy w gnieździe są pisklęta, para lata z jedzeniem od świtu do zmroku - dlatego sikory w ogrodzie to naturalna ochrona drzew owocowych przed gąsienicami.

Jesienią i zimą owadów brakuje, więc sikorki przestawiają się na nasiona bogate w tłuszcz. W karmniku najchętniej jedzą słonecznik, niesolone orzechy i surowy, niesolony tłuszcz - jak go podawać, opisuje poradnik kule tłuszczowe dla ptaków - jak wybrać i dlaczego bez siatki. Pełna lista tego, czego nie wolno dawać (chleb, solone, resztki), jest w tekście czym karmić ptaki zimą.

Jak śpiewa sikorka?

Bogatka to jeden z pierwszych ptaków, które słychać pod koniec zimy: już w słoneczne dni stycznia i lutego samiec powtarza dźwięczne, dwu- albo trzysylabowe „ci-ci-be”, przypominające skrzypienie pompki rowerowej. Ma przy tym bardzo bogaty repertuar innych głosów, więc łatwo wziąć go za kilka różnych ptaków. Modraszka śpiewa wyżej i ciszej: kilka cienkich nut zakończonych krótkim trylem.

Ostre, terkoczące „cerrr” to głos niepokoju - sikorki wydają go, gdy widzą kota, sowę albo srokę przy budce. Jeśli słyszysz go długo z jednego miejsca, sprawdź, czy kot nie czai się pod drzewem.

Czy sikorki odlatują na zimę i gdzie nocują?

Nie, bogatki i modraszki w większości zostają w Polsce przez cały rok. Jesienią część ptaków, zwłaszcza młodych, wędruje i zmienia okolicę, a zimą sikory łączą się w luźne stadka, często z innymi gatunkami. Noc spędzają pojedynczo w osłoniętych miejscach: w dziuplach, szczelinach budynków, gęstych iglakach i w budkach lęgowych. Dlatego budka zawieszona jesienią przydaje się już zimą, jako sypialnia.

Kiedy sikorki zakładają gniazda?

Sikorki oglądają budki już pod koniec zimy, a gniazdo budują zwykle od końca marca do kwietnia: na dnie mech, na wierzchu miękka wyściółka z sierści i piór. Samica składa kilka do kilkunastu jaj i wysiaduje je około dwóch tygodni. Młode siedzą w budce mniej więcej trzy tygodnie, a potem całą rodziną krążą po okolicy. Bogatka czasem wyprowadza drugi lęg.

Sikorka	Otwór budki (orientacyjnie)	Uwagi
modraszka	około 26–28 mm	mały otwór chroni ją przed bogatką i wróblem
sikora bogatka	około 32 mm	najczęstszy lokator budek w ogrodach

Budkę wieszasz jesienią albo zimą, najpóźniej do końca lutego, dla sikor zwykle 2–4 m nad ziemią, otworem na wschód albo południowy wschód - szczegóły w poradniku budka lęgowa dla ptaków. Jesienią, po sezonie, budkę trzeba wyczyścić: jak czyścić budki lęgowe.

Sikorki w ogrodzie i na balkonie - co robić, a czego nie?

• Sikorki w budce - zostaw je w spokoju. Nie zaglądaj do budki w sezonie lęgowym i nie przestawiaj jej. Gdy pisklęta głośno piszczą przy otworze, wylot jest blisko.
• Młode sikorki na gałęziach. Sikorki z krótkim ogonem i bladożółtymi policzkami, które piszczą w krzakach, to świeżo wylatujące młode - rodzice karmią je jeszcze przez kilka dni.
• Sikorka stuka w okno. Zwykle wydziobuje owady i pajęczyny z ram albo walczy z odbiciem. Nie robi szkody; jeśli przeszkadza, zasłoń odbicie od zewnątrz.
• Sikorka wleciała do domu. Zamknij drzwi do innych pokoi, otwórz szeroko jedno okno, zgaś światło w pokoju i wyjdź. Ptak sam poleci w stronę jasnego okna. Nie łap go ręcznikiem, chyba że nie ma innego wyjścia.
• Opryski w ogrodzie. Środki na mszyce i gąsienice zabierają sikorkom pokarm dla piskląt. W ogrodzie z sikorami często w ogóle nie są potrzebne.

Sikorka a pies i kot

Sikorki rzadziej niż wróble i kosy żerują na ziemi, więc są mniej narażone na koty - ale najbardziej zagrożone są młode, które latem opuszczają budkę i przez kilka dni słabo latają. Budka bez grzędy, wysoko, z dala od dachu altany i płotu, utrudnia kotu i kunie sięgnięcie do gniazda. Kiedy wypuszczać kota, żeby polował mniej, opisuje sekcja o ptakach w poradniku kot wychodzący czy domowy.

Psu i kotu sikorki nie zagrażają. Karmnik zawieś tak, żeby pies nie zjadał łupin i rozsypanego ziarna spod spodu - zwłaszcza tłuszczu i orzechów, które psu mogą zaszkodzić.

Jak pomóc sikorkom?

Zimą, zwykle od pierwszych mrozów i śniegu (listopad–grudzień) do marca, sikorkom najbardziej przyda się karmnik dla ptaków ze słonecznikiem i tłuszcz w metalowym koszyku. Karmnik zawieś ok. 1,5–2 m nad ziemią i ok. 2 m od gęstych krzewów, w których może zaczaić się kot.

• Karma zimowa dla sikorek Vitapol - słonecznik i proso; prosty start, gdy przy karmniku przeważają sikory.
• Zewnętrzny karmnik Trixie w kształcie latarni - wiszący, zamknięty, z przezroczystymi ściankami; sikorki łatwo się na nim uczepią, a karma nie moknie.
• Budka lęgowa Trixie z otworem 3,2 cm - według karty dla bogatki; dla modraszki powieś obok drugą budkę z mniejszym otworem.

Budkę z otworem dla bogatki chętnie zajmie też wróbel, a dziuplę na pniu - dzięcioł, który bywa też zagrożeniem dla lęgów w budkach. Latem sikorkom pomoże płytkie poidło i ogród z krzewami, w których żyją owady - pomysły w tekście ogród przyjazny ptakom.

Czy sikorki są pod ochroną?

Tak. Sikora bogatka, modraszka i inne sikory są w Polsce objęte ścisłą ochroną gatunkową (rozporządzenie w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt): nie wolno ich łapać, zabijać, przetrzymywać w domu, umyślnie płoszyć ani niepokoić, ani niszczyć zajętych gniazd, jaj i piskląt. Budkę z gniazdem wolno wyczyścić dopiero po sezonie lęgowym, gdy jest pusta. Pamiętaj też, że ranny albo bezradny ptak trafia do ośrodka rehabilitacji dzikich zwierząt albo do lekarza weterynarii, a nie do klatki w domu.

Sikorka - co zapamiętać

• Bogatka: czarna głowa, białe policzki, czarny pas na żółtym brzuchu. Modraszka: mniejsza, z niebieską czapeczką.
• Latem sikorki jedzą owady i gąsienice, zimą słonecznik, orzechy i surowy tłuszcz.
• Sikorki nie odlatują na zimę; nocują w dziuplach i budkach.
• Budka: otwór około 26–28 mm dla modraszki, około 32 mm dla bogatki, powieszona jesienią albo zimą, najpóźniej do końca lutego.
• Obie są pod ochroną ścisłą - budki z gniazdem nie ruszasz do końca lęgów.

Następny krok: jeśli w ogrodzie nie ma jeszcze budki, powieś ją przed końcem lutego - sikorka obejrzy ją jeszcze tej zimy.