Zerwane więzadło krzyżowe u psa: objawy, leczenie i życie po operacji

Czym jest więzadło krzyżowe u psa i co się dzieje, gdy pęknie?

Zerwane więzadło krzyżowe u psa to uszkodzenie jednego z więzadeł wewnątrz kolana, które trzyma kość udową i piszczelową we właściwym położeniu. Gdy więzadło pęka, kolano przy każdym kroku staje się niestabilne: kości przesuwają się względem siebie, staw boli i puchnie, a z czasem rozwija się w nim zwyrodnienie.

U ludzi więzadło krzyżowe zrywa się zwykle przy urazie sportowym. U psów częściej słabnie stopniowo, przez miesiące albo lata, a ostatecznie pęka przy zwykłym ruchu: wyskoku z bagażnika, ostrym zakręcie za piłką, poślizgu na panelach. Dlatego zerwanie bywa poprzedzone okresową, lekką kulawizną, którą łatwo przeoczyć.

Którym psom grozi zerwanie więzadła krzyżowego?

Problem może dotknąć każdego psa, ale częściej zdarza się u:

• psów dużych i ciężkich, bardzo aktywnych, które gwałtownie startują i hamują,
• psów z nadwagą: każdy kilogram więcej to dodatkowe obciążenie kolana; jak ocenić sylwetkę, opisuje poradnik ile powinien ważyć pies,
• małych psów z przemieszczającą się rzepką: u nich więzadło pracuje w gorszych warunkach (zwichnięcie rzepki u psa),
• psów, które mają już zerwane więzadło w jednym kolanie: drugie kolano jest wtedy bardziej narażone.

Na co dzień kolanom pomaga szczupła sylwetka, regularny, umiarkowany ruch zamiast weekendowych zrywów i pewny grunt w domu. Jak zabezpieczyć panele i płytki, opisuje tekst pies na śliskiej podłodze.

Objawy zerwanego więzadła krzyżowego u psa

Objawy zależą od tego, czy więzadło pękło całkowicie, czy jest naderwane:

Sytuacja	Co widzisz
Całkowite zerwanie	nagła kulawizna tylnej łapy, często po skoku albo zabawie; pies nie opiera łapy albo dotyka podłogi samymi palcami
Kilka dni po zerwaniu	pies zaczyna opierać łapę i wydaje się, że jest lepiej, ale po dłuższym spacerze kulawizna wraca
Naderwanie	okresowa, lekka kulawizna, sztywność po odpoczynku, gorzej po wysiłku
Po kilku tygodniach	pogrubiałe kolano, chudsze udo chorej łapy, pies siada z łapą odsuniętą w bok zamiast podkurczonej pod siebie

Do czasu wizyty ogranicz ruch: wyjścia tylko na smyczy, bez skakania do auta i na kanapę. Przy wsiadaniu i na schodach pomoże uprząż rehabilitacyjna nosidło Trixie: szeroki pas pod brzuch, którym podtrzymujesz tył psa. Jak odróżnić tę kulawiznę od innych, opisuje poradnik pies kuleje.

Kiedy do weterynarza i jak lekarz rozpoznaje uszkodzenie?

Gdy pies nagle nie opiera łapy, piszczy przy dotyku kolana, jedź do lekarza tego samego dnia. Gdy kuleje dłużej niż dzień albo kulawizna wraca, umów wizytę w ciągu kilku dni. Gdy pies nie może wstać albo ciągnie tylne łapy, jedź od razu, bo to może być kręgosłup, a nie kolano.

Lekarz bada kolano rękami: sprawdza, czy kości dają się przesunąć względem siebie, czy staw jest pogrubiały i bolesny. U spiętego, dużego psa bywa to możliwe dopiero w uspokojeniu farmakologicznym. Zwykle zleca też zdjęcie rentgenowskie, które pokazuje obrzęk w stawie i zmiany zwyrodnieniowe. W gabinecie pies często chodzi lepiej niż w domu, bo stres maskuje ból. Krótki film, jak pies wstaje i siada, ułatwi ocenę.

Leczenie: operacja czy oszczędzanie łapy?

O metodzie leczenia decyduje lekarz po badaniu: liczy się waga i wiek psa, jego aktywność, stan drugiego kolana i to, czy uszkodzona jest łąkotka. Najczęściej spotkasz się z trzema rozwiązaniami:

Metoda	Na czym polega	Dla kogo zwykle
TPLO	lekarz przecina kość piszczelową, zmienia kąt jej górnej powierzchni i stabilizuje ją płytką; kolano przestaje się przesuwać przy obciążeniu	psy średnie i duże, aktywne
TTA i podobne	przesunięcie fragmentu kości piszczelowej, który zmienia działanie sił w kolanie	psy średnie i duże, wybór zależy od budowy kolana
Szew zewnątrzstawowy	mocna nić założona na zewnątrz stawu przejmuje rolę więzadła, zanim kolano ustabilizuje się bliznowaciejącą tkanką	psy mniejsze i lżejsze
Leczenie zachowawcze	ograniczenie ruchu, kontrola wagi, rehabilitacja i leczenie bólu według lekarza	czasem małe psy albo psy, u których operacja jest zbyt ryzykowna

Żadna z metod nie odtwarza naturalnego więzadła. Każda ma ustabilizować kolano tak, żeby pies mógł na nim chodzić bez bólu. Żadnych leków dla ludzi na własną rękę: dla psa, a zwłaszcza dla kota, część z nich jest trująca.

TPLO u psa: jak wygląda powrót do formy?

Operacja to dopiero połowa leczenia. Druga połowa dzieje się w domu, przez kolejne tygodnie, i od niej w dużej mierze zależy wynik. Plan zawsze ustala chirurg, a ogólny przebieg po TPLO i innych metodach wygląda podobnie:

1. Przygotuj mieszkanie przed zabiegiem. Wydziel psu niewielką przestrzeń na pierwsze tygodnie. Dobrze sprawdza się kojec dla psa albo przestronna klatka kennelowa Trixie z grubym legowiskiem, w której pies może wstać i się obrócić, ale nie biega.
2. Pierwsze dni po narkozie. Pies bywa senny, gorzej je i niepewnie chodzi. Co jest normą, a co niepokoi, opisuje poradnik pies po narkozie.
3. Chroń ranę. Pies nie może lizać szwów. Zamiast kołnierza część psów lepiej znosi płaszczyk medyczny Trixie, ale przy ranie na kolanie lekarz powie, co ją skutecznie osłoni.
4. Wyjścia tylko na smyczy. Krótkie spacery na załatwienie się, na krótkiej smyczy, bez biegania, skakania i zabawy z innymi psami. Przez śliskie miejsca i na schodach podtrzymuj tył psa pasem pod brzuchem.
5. Zabezpiecz podłogę i meble. Dywaniki z gumowanym spodem na trasie od legowiska do drzwi, żadnego wskakiwania na kanapę i łóżko. Małego psa po schodach noś.
6. Wizyty kontrolne i zdjęcia. Zdjęcie szwów i kontrolne zdjęcie rentgenowskie w terminach, które poda chirurg. Dopiero po nim zwykle wydłuża się spacery.
7. Rehabilitacja. Ćwiczenia i chodzenie w wodzie pomagają odbudować mięśnie uda, które zanikły przez tygodnie oszczędzania łapy. Jak wygląda praca z fizjoterapeutą, opisuje tekst rehabilitacja psa.

Pełny powrót do biegania trwa zwykle kilka miesięcy. Najwięcej kłopotów sprawia nie samo kolano, tylko pies, który po dwóch tygodniach czuje się świetnie i chce gonić piłkę.

Czy pies może chodzić z zerwanym więzadłem krzyżowym?

Tak, większość psów po kilku dniach zaczyna opierać łapę, a niektóre chodzą prawie normalnie. Nie znaczy to, że kolano się wyleczyło. Bez stabilizacji staw pracuje nieprawidłowo, a zwyrodnienie postępuje. Czy i kiedy operować, zależy od psa, ale samo „rozchodzenie się” nie jest powodem, żeby zrezygnować z wizyty.

Chore kolano zmienia sposób chodzenia, więc więcej pracy przejmują inne stawy. Dlatego po leczeniu warto dbać o całość: szczupłą sylwetkę i regularny ruch. Pierwsze objawy kłopotów z innymi stawami opisuje poradnik stawy psa.

Jak chronić kolana psa po leczeniu?

Po wyleczeniu jednego kolana warto zmienić kilka codziennych nawyków, bo te same czynniki obciążają drugą łapę:

1. Pilnuj wagi. Szczupły pies z wyczuwalnymi pod palcami żebrami obciąża kolana dużo mniej. Po operacji, gdy ruchu jest mniej, zmniejsz porcje według zaleceń lekarza.
2. Zacznij spacer od marszu. Kilka minut spokojnego chodzenia na smyczy, zanim pies zacznie biegać, przygotowuje mięśnie i stawy do wysiłku.
3. Ogranicz gwałtowne zwroty. Rzucanie piłki tak, żeby pies hamował w miejscu i zawracał, oraz skakanie za dyskiem obciążają kolana najbardziej. Lepsze są spokojne zabawy węchowe i aport po prostej.
4. Zadbaj o grunt w domu. Na panelach i płytkach łapy się rozjeżdżają. Poza dywanikami pomagają skarpetki antypoślizgowe Trixie z gumowaną powłoką na spodzie, a przy kanapie i łóżku schody dla psa zamiast skakania.

Zerwane więzadło krzyżowe u psa: co zapamiętać

• Więzadło krzyżowe stabilizuje kolano; u psów zwykle słabnie latami i pęka przy zwykłym ruchu.
• Nagła kulawizna tylnej łapy po skoku albo zabawie to wizyta tego samego dnia.
• Poprawa po kilku dniach nie oznacza wyleczenia, bo kolano nadal jest niestabilne.
• Metodę leczenia (TPLO, TTA, szew, leczenie zachowawcze) dobiera lekarz do psa.
• Po operacji: ograniczona przestrzeń, smycz, ochrona rany, pewna podłoga i rehabilitacja.

Następny krok: jeśli operacja jest zaplanowana, przygotuj mieszkanie już teraz: wydzielone miejsce, dywaniki na trasie do drzwi i pas do podtrzymywania psa.