Zęby konia — jak często kontrolować i po czym poznać kłopot

Zęby konia powinien kontrolować lekarz weterynarii zwykle raz w roku, a u młodych koni w czasie wymiany zębów i u seniorów — często częściej. Zęby konia ścierają się nierówno przy żuciu, a ostre krawędzie ranią policzki i język. Kłopot zdradzają wypadające z pyska kulki siana, wolne jedzenie, chudnięcie mimo pełnego żłobu i opór przy wędzidle. Miejsce zębów w całej opiece nad koniem pokazuje kompletny poradnik opieki nad koniem.

Jak zbudowane są zęby konia i dlaczego się ścierają?

Koń ma z przodu siekacze, którymi odcina trawę, a z tyłu, w głębi pyska, szeregi zębów trzonowych i przedtrzonowych, którymi miele paszę. Między nimi jest pusta przestrzeń — tam leży wędzidło. Dorosły koń ma zwykle od 36 do 44 zębów: liczba zależy między innymi od tego, czy ma kły i tak zwane wilcze zęby.

Zęby trzonowe konia mają bardzo długie korony, ukryte w dużej części w szczęce. Przez większość życia stopniowo wysuwają się z dziąseł, a jednocześnie ścierają się przy żuciu twardej paszy. Gdy koń je dużo siana i trawy, te dwa procesy się równoważą.

Problem w tym, że górny łuk zębów jest szerszy niż dolny, a koń żuje ruchem na boki. Zewnętrzna krawędź górnych zębów i wewnętrzna krawędź dolnych ścierają się słabiej i z czasem robią się ostre jak brzeg tarki. Górne zęby ranią wtedy policzek, dolne — język.

Czy dieta wpływa na zęby konia?

Tak. Koń, który przez większą część doby skubie trawę i żuje siano, porusza szczęką szeroko na boki, więc jego zęby ścierają się równiej. Pasza treściwa — owies, musli, granulat — jest zjadana szybko i krótszymi ruchami żuchwy. U koni, które dostają jej dużo, a siana mało, ostre krawędzie tworzą się zwykle szybciej.

Nie znaczy to, że koń na samym sianie nie potrzebuje kontroli zębów. Siano jako podstawa diety to jednak najprostsza rzecz, którą robisz dla zębów konia na co dzień — tak samo jak dla jelit. Dlaczego siano jest podstawą żywienia i ile go potrzeba, opisuje poradnik czym karmić konia.

Po czym poznać, że koń ma kłopot z zębami?

Koń nie powie, że boli go ząb — zjada wolniej, inaczej albo mniej. Zwróć uwagę na te sygnały:

• Kulki siana pod żłobem — koń przeżuwa siano tylko częściowo, zwija je w kęs i wypuszcza z pyska.
• Wolne jedzenie — koń, który dotąd zjadał paszę treściwą od razu, zostawia resztki albo je z przerwami.
• Przechylanie głowy przy żuciu albo żucie tylko jedną stroną.
• Całe ziarna i długie włókna siana w kale — pasza przechodzi słabo rozdrobniona.
• Chudnięcie mimo tej samej ilości paszy.
• Przykry zapach z pyska albo ślinienie się.
• Opór przy wędzidle — rzucanie głową, przechylanie pyska, gryzienie wędzidła, niechęć do zakładania ogłowia.
• Obrzęk na policzku albo żuchwie, a także wypływ z jednego nozdrza.

Słabo przeżuta pasza trudniej przechodzi przez jelita, dlatego zęby są jednym z czynników ryzyka kolki — więcej w tekście kolka u konia. Część tych objawów może mieć inne przyczyny, dlatego ich źródło ocenia lekarz weterynarii.

Jak często kontrolować zęby konia?

Większość dorosłych koni potrzebuje kontroli zębów u lekarza weterynarii zwykle raz w roku. Częściej — orientacyjnie co pół roku, ale termin ustala lekarz — zagląda się do pyska młodym koniom w czasie wymiany zębów, seniorom i koniom, u których wcześniej coś poprawiano. Wizytę umawiasz od razu, gdy zauważysz któryś z objawów z listy wyżej, bez czekania na termin.

Kontrolę zębów warto połączyć z inną wizytą lekarza w stajni, na przykład ze szczepieniem — oszczędzasz koszt dojazdu, a lekarz ma pod ręką paszport. Jak pilnować terminów, opisuje poradnik szczepienia konia, a ile kosztuje profilaktyka w skali roku — ile kosztuje utrzymanie konia. Gdy koń jest w dzierżawie, to, kto płaci za dentystę, zapisuje się w umowie — opisuje to tekst dzierżawa konia.

Jak wygląda przegląd zębów u konia?

Lekarz najpierw ogląda konia i pysk z zewnątrz, sprawdza siekacze i porównuje obie strony głowy. Do obejrzenia zębów trzonowych zwykle zakłada rozwórkę, czyli metalową ramkę, która bezpiecznie utrzymuje otwarty pysk, i oświetla wnętrze lampą. Czy koń potrzebuje uspokojenia, decyduje lekarz — u wielu koni to standard, bo badanie w głębi pyska wymaga spokoju.

Ostre krawędzie lekarz wyrównuje, czyli tarnikuje — ręcznym albo mechanicznym tarnikiem. Przy okazji ocenia, czy nie ma zatrzymanych zębów mlecznych, zębów chwiejących się, złamanych albo nieprawidłowo ustawionych. Wynik przeglądu i datę następnego warto zapisać w zeszycie konia.

Przed wizytą przygotuj:

1. Czyste, spokojne miejsce. Najlepiej boks albo korytarz stajni z dobrym światłem i bez przechodzących koni.
2. Konia w kantarze. Wyczyszczonego i po jeździe co najmniej po krótkim odpoczynku.
3. Informacje dla lekarza. Co zauważyłeś przy jedzeniu i pod siodłem, od kiedy, czy koń chudnie, kiedy była poprzednia kontrola.
4. Paszport konia. Lekarz może potrzebować go przy podaniu leków, w tym środków uspokajających.
5. Plan karmienia na resztę dnia. Zapytaj lekarza, kiedy koń może dostać siano i paszę po badaniu — po uspokojeniu zwykle trzeba odczekać.

Zęby konia w różnym wieku

Okres życia	Co dzieje się z zębami	Na co zwrócić uwagę
źrebię	w pierwszych tygodniach wyrzynają się mleczne siekacze i przedtrzonowce	czy źrebię sprawnie ssie i zaczyna skubać siano
młody koń (orientacyjnie 2–5 lat)	zęby mleczne wypadają, w ich miejsce wyrastają stałe; u wielu koni pojawiają się kły	zatrzymane „czapeczki” mlecznych zębów, niechęć do wędzidła, kłopot z jedzeniem
koń dorosły	zęby stałe stopniowo wysuwają się z dziąseł i ścierają przy żuciu	ostre krawędzie, nierówne starcie, kontrola zwykle raz w roku
senior (od ok. 20 lat)	korony zębów skracają się, zęby mogą się chwiać, wykruszać i wypadać	chudnięcie, wolne jedzenie, całe ziarna w kale

Wilcze zęby to małe, szczątkowe zęby przed pierwszym przedtrzonowcem. Nie każdy koń je ma, a u części koni przeszkadzają wędzidłu — czy je usunąć, ocenia lekarz. Kły pojawiają się zwykle u ogierów i wałachów, u klaczy rzadziej. Zmiany w wyglądzie zębów z wiekiem pozwalają lekarzowi oszacować wiek konia bez dokumentów — tylko w przybliżeniu, o czym więcej w tekście ile żyje koń. Opiekę nad zębami źrebięcia w pierwszym roku opisuje poradnik źrebię w pierwszym roku życia.

Starszy koń i słabe zęby — co zmienić w karmieniu?

U koni po ok. 20. roku życia korony zębów skracają się, a zęby mogą się chwiać i wypadać. Koń, który nie przeżuje siana, chudnie, nawet gdy siana ma pod dostatkiem. Dlatego przy seniorze obserwujesz nie tylko pełny żłób, ale i to, co zostaje pod nim i co widać w kale.

• Siano miękkie i drobne — łatwiej je pogryźć niż twarde, zdrewniałe źdźbła.
• Pasza do namaczania — granulaty dla starszych koni rozmacza się wodą w papkę; jak czytać ich etykietę, opisuje pasza dla konia.
• Mniejsze porcje częściej — koń z kłopotami z zębami je wolniej i potrzebuje więcej czasu.
• Woda zawsze dostępna — przy paszy rozmoczonej i suchym sianie koń potrzebuje jej tyle samo.

Paszę zmieniaj stopniowo, przez co najmniej 1–2 tygodnie, żeby nie obciążyć jelit. Zmianę diety seniora z poważnym kłopotem z zębami ustal z lekarzem weterynarii. Pasze dla koni będą w dziale pasze dla konia, a całą ofertę zbieramy w dziale dla koni.

Co możesz robić sam, między wizytami lekarza?

• Patrz, jak koń je. Raz w tygodniu postój przy nim przy karmieniu dłużej niż zwykle.
• Zaglądaj pod żłób. Kulki źle przeżutego siana i resztki paszy to pierwsza wskazówka.
• Oglądaj kał. Całe ziarna i długie włókna znaczą, że pasza nie jest dobrze pogryziona.
• Kontroluj masę i kondycję. Jak zrobić to bez wagi, opisuje ile waży koń.
• Ucz konia dotyku głowy. Koń, który spokojnie pozwala dotknąć warg, policzków i uszu, łatwiej znosi przegląd zębów i zakładanie ogłowia — ćwicz to krótko i często, zawsze z nagrodą.
• Zapisuj terminy. Datę kontroli zębów wpisz do kalendarza obok kowala i szczepień.