Zadławienie u konia: objawy i co robić do przyjazdu lekarza

Zadławienie u konia to zatkanie przełyku kęsem paszy, najczęściej suchym granulatem, wysłodkami, kawałkiem marchwi albo łapczywie jedzonym sianem. Koń zwykle oddycha, ale nie może przełknąć: z nozdrzy wypływa ślina z resztkami paszy, koń wyciąga szyję, krztusi się i kaszle. Zabierz paszę i wodę, uspokój konia i zadzwoń do lekarza weterynarii od razu; niczego nie wlewaj mu do pyska.

Czym jest zadławienie u konia?

U człowieka zadławienie oznacza zwykle zatkanie dróg oddechowych. U konia to co innego: kęs paszy utyka w przełyku, czyli w przewodzie, który prowadzi pokarm z gardła do żołądka. Tchawica jest wolna, więc koń oddycha, ale ślina i pasza nie mają dokąd spłynąć i wracają nosem.

Dlatego przy koniu nie stosuje się żadnych chwytów ratunkowych znanych z pierwszej pomocy u ludzi. Zagrożeniem nie jest uduszenie, tylko to, co dzieje się w kolejnych godzinach: ślina z resztkami paszy może dostać się do tchawicy i płuc i wywołać zachłystowe zapalenie płuc, przy dłużej trwającym zadławieniu koń się odwadnia, a długo zatkany przełyk może zostać uszkodzony.

Zadławienie u konia: objawy

• Ślina i pasza wypływają nosem: zwykle z obu nozdrzy, czasem z zielonkawymi resztkami siana albo paszy.
• Wyciąganie i wyginanie szyi: koń próbuje przełknąć, opuszcza i podnosi głowę.
• Krztuszenie się i kaszel: często zaraz po jedzeniu albo w trakcie.
• Ślinienie się: ślina kapie też z pyska.
• Odejście od żłobu i niepokój: koń przestaje jeść, przestępuje z nogi na nogę, poci się.
• Zgrubienie na szyi: czasem widać albo wyczuwa się je po lewej stronie szyi, wzdłuż przełyku.

Koń się dławi: co robić do przyjazdu lekarza?

1. Zadzwoń do lekarza. Powiedz, od kiedy widzisz objawy, co i jak szybko koń jadł, czy pasza była namoczona i czy koń był niedawno uspokajany przez lekarza.
2. Zabierz paszę, siano i wodę. Koń nie może niczego jeść ani pić, dopóki lekarz nie zdecyduje inaczej. Jeśli stoi na słomie, przeprowadź go do boksu bez ściółki albo na plac bez trawy, żeby jej nie zjadał. Gdy go uwiązujesz, zostaw tyle uwiązu, żeby mógł swobodnie opuścić głowę.
3. Pozwól mu opuścić głowę. Opuszczona głowa ułatwia wypływanie śliny nosem, a nie do tchawicy. Nie podnoś koniowi głowy na siłę.
4. Zachowaj spokój wokół konia. Stres pogarsza skurcze przełyku. Odsuń inne konie i ludzi, mów spokojnie, nie zmuszaj go do ruchu.
5. Niczego nie wkładaj do pyska. Ani ręki, ani węża z wodą, ani oleju. Woda wlana do pyska trafia łatwo do tchawicy.
6. Nie uciskaj szyi na własną rękę. Jeśli lekarz przez telefon zaleci delikatny masaż wzdłuż przełyku, powie dokładnie, jak to zrobić.
7. Notuj czas i objawy. Kiedy koń zaczął się dławić, czy objawy słabną, czy przełyka. To pomoże lekarzowi.

Zdarza się, że po kilkunastu minutach koń przełyka i objawy znikają same. Mimo to powiedz o tym lekarzowi: część śliny z paszą mogła dostać się do tchawicy, a lekarz zdecyduje, czy koń wymaga badania i obserwacji.

Dlaczego koń się dławi?

• Łapczywe jedzenie: koń głodny po długiej przerwie, zestresowany albo pilnujący paszy przed sąsiadem połyka duże kęsy bez przeżucia. Długie przerwy bez siana szkodzą też żołądkowi, o czym piszemy w tekście wrzody żołądka u konia.
• Sucha pasza granulowana i wysłodki: pęcznieją w przełyku; jak przygotować paszę treściwą, opisuje pasza dla konia.
• Kształt przysmaków: krążki marchwi i całe jabłka łatwo utykają w przełyku.
• Zęby: ostre krawędzie i ubytki utrudniają przeżuwanie; ich kontrolę opisuje zęby konia.
• Wiek: koń senior częściej ma kłopot z zębami i przeżuwaniem; więcej w tekście koń senior.
• Jedzenie po uspokojeniu: po zabiegu w sedacji koń karmiony za wcześnie słabiej kontroluje przełykanie; kiedy dać mu jeść, mówi lekarz.
• Za mało wody: koń, który mało pije, ma mniej śliny, a sucha pasza gorzej przesuwa się w przełyku.

Jak zapobiegać zadławieniu u konia: krok po kroku

1. Namaczaj paszę, która tego wymaga. Wysłodki zawsze, a granulat i sieczkę wtedy, gdy zaleca to producent albo koń je łapczywie. Czas namaczania podaje etykieta.
2. Krój przysmaki wzdłuż. Marchew w długie słupki, jabłka w ćwiartki. Co jeszcze jest bezpieczne, zbiera co mogą jeść konie.
3. Najpierw siano, potem pasza treściwa. Koń, który pojadł siana, mniej łapczywie rzuca się na żłób.
4. Spowolnij łakomczucha. Płaski, szeroki żłób, mniejsze porcje częściej, karmienie z dala od sąsiada, który przegania go od paszy.
5. Pilnuj wody. Stały dostęp do czystej, niezamarzniętej wody, także zimą.
6. Kontroluj zęby. Regularnie, zwłaszcza u starszych koni i takich, które gubią paszę z pyska.

Pasze łatwe do namoczenia i przysmaki dla koni pojawią się w dziale pasze dla konia, który kompletujemy.

Po zadławieniu: na co uważać?

Po zadławieniu lekarz zwykle zaleca miękką, namoczoną paszę przez co najmniej tydzień, często dłużej, i stopniowy powrót do siana; jak długo, ustala on sam. Przełyk po zadławieniu bywa podrażniony i łatwiej o kolejne zadławienie, dlatego karm ostrożnie dokładnie tak, jak zalecił lekarz.

Mierz koniowi temperaturę rano i wieczorem przez kilka dni. U dorosłego konia w spoczynku wynosi ona orientacyjnie 37,5–38,5 °C. Gorączka, kaszel, szybszy oddech, osowiałość albo nieprzyjemny zapach z nozdrzy to sygnał możliwego zapalenia płuc i telefon do lekarza tego samego dnia.

Zadławienie czy kolka?

Oba stany dają niepokój i pocenie się. Przy zadławieniu kluczowe są ślina i pasza wypływające nosem, zwykle w trakcie jedzenia albo tuż po nim. Przy kolce koń ogląda się na brzuch, grzebie nogą, kładzie się i tarza; jej objawy opisuje kolka u konia. W obu przypadkach dzwonisz do lekarza natychmiast. Numer do lekarza i dyżuru kliniki trzymaj w stajni razem z tym, co zbiera apteczka dla konia.

Zadławienie u konia: co zapamiętać

• Zadławienie u konia to zatkany przełyk: koń oddycha, ale nie może przełknąć.
• Typowy objaw to ślina z paszą wypływająca nosem, wyciąganie szyi i kaszel przy jedzeniu.
• Zabierz paszę i wodę, pozwól koniowi opuścić głowę i dzwoń do lekarza od razu.
• Niczego nie wlewaj do pyska i nie stosuj chwytów ratunkowych.
• Namaczaj wysłodki i granulat, krój marchew wzdłuż i pilnuj zębów.

Następny krok: sprawdź, czy Twój koń dostaje paszę treściwą na sucho, i jeśli je łapczywie, porozmawiaj z lekarzem albo żywieniowcem o namaczaniu. Całą codzienną opiekę zbiera kompletny poradnik opieki nad koniem.