Dieta wykluczeniowa u psa i kota: jak ją prowadzić krok po kroku

Dieta wykluczeniowa, nazywana też eliminacyjną, to czasowe karmienie zwierzęcia jednym, ściśle dobranym jedzeniem, w którym nie ma białek jedzonych wcześniej. Służy nie do leczenia, tylko do ROZPOZNANIA: pozwala sprawdzić, czy za świądem, przewlekłą biegunką albo nawracającym zapaleniem uszu stoi składnik karmy. Prowadzi ją lekarz weterynarii, a działa tak samo u psa i u kota.

Co to jest dieta wykluczeniowa i kiedy się ją stosuje?

Zasada jest prosta: przez kilka tygodni zwierzę dostaje WYŁĄCZNIE jedną karmę, której białka jego układ odpornościowy jeszcze nie zna albo nie rozpoznaje, a potem obserwuje się, czy objawy ustępują. Jeśli ustąpią, a po powrocie do starego jedzenia wrócą, winowajcą jest karma. Do próby używa się karm hipoalergicznych lub karm monobiałkowych, dobranych pod to, co zwierzę jadło do tej pory.

Dietę wykluczeniową zaleca się najczęściej przy podejrzeniu alergii albo nietolerancji pokarmowej. To dwie różne rzeczy: alergia to reakcja układu odpornościowego, a nietolerancja to kłopot z trawieniem konkretnego składnika, bez udziału odporności. Dla opiekuna różnica bywa niewidoczna, bo objawy się pokrywają, i właśnie dlatego rozstrzyga próba, a nie test z krwi czy sierści. Jak odróżnić te objawy od innych przyczyn i jak wygląda sama choroba, opisują teksty alergia pokarmowa u psa oraz alergia pokarmowa u kota.

Dietę wykluczeniową stosuje się też przy przewlekłych kłopotach z przewodem pokarmowym, gdy lekarz podejrzewa reakcję na składnik karmy jako jedną z przyczyn. U kota próba bywa trudniejsza niż u psa, bo koty łatwiej odmawiają nowej karmy i trudniej upilnować, żeby nie podjadały gdzie indziej, ale zasada zostaje ta sama: jedno jedzenie przez cały okres próby. Dlatego u kota szczególnie liczy się smak, który zwierzę zaakceptuje, i karmienie z dala od innych zwierząt.

Jaka karma na dietę wykluczeniową: hydrolizat, nowe białko czy dieta domowa?

Do próby pasują trzy drogi. Którą wybrać, zależy od tego, co zwierzę już jadło, i decyduje o tym lekarz, ale warto rozumieć różnice, zanim staniesz przed półką:

Rodzaj karmy	Na czym polega	Dla kogo
Dieta weterynaryjna z białkiem hydrolizowanym	białko rozłożone na tak drobne cząstki, że układ odpornościowy zwykle ich nie rozpoznaje; produkcja pod kontrolą zanieczyszczeń innymi białkami	zwierzę, które jadło już wiele różnych białek i trudno znaleźć dla niego „nowe”
Karma z jednym nowym białkiem	jedno źródło białka, którego zwierzę nigdy nie jadło, na przykład konina, kaczka albo jagnięcina, krótki i jasny skład	zwierzę z prostą historią karmienia, gdy da się wskazać naprawdę nowe białko
Dieta domowa według lekarza	gotowane jedno białko i jedna skrobia według przepisu od lekarza, czasem na krótki start próby	sytuacje, gdy gotowe karmy nie pasują; wymaga zbilansowania z lekarzem

Dla psa sprawdzą się na przykład PRO PLAN Veterinary Diets HA z białkiem hydrolizowanym albo karmy z nowym białkiem, jak John Dog Pure Black Sensi z koniną i Wiejska Zagroda z kaczką i gruszką. Dla kota punktem wyjścia bywa PRO PLAN Veterinary Diets HA dla kotów lub karma monobiałkowa, na przykład Stuzzy Monoprotein z indykiem. „Monobiałkowa” i „bezzbożowa” to nie to samo co „hipoalergiczna”, a sam napis nie wystarczy, bo tłuszcz albo bulion mogą pochodzić z innego zwierzęcia. Jak to czytać, tłumaczą karma monobiałkowa i bezzbożowa oraz jak czytać skład i etykietę karmy.

Dieta wykluczeniowa krok po kroku

Próba udaje się tylko wtedy, gdy jest prowadzona konsekwentnie. Oto przebieg, który ustalasz i prowadzisz z lekarzem:

1. Spisz całą historię jedzenia. Wszystkie karmy, przysmaki, gryzaki, smakowe pasty i resztki ze stołu z ostatnich miesięcy. To z tej listy lekarz wybiera białko, którego zwierzę jeszcze nie zna.
2. Dobierz z lekarzem jedną karmę na próbę. Hydrolizat albo jedno nowe białko. Na czas próby to jedyne jedzenie zwierzęcia.
3. Przejdź na nią stopniowo. Nową karmę wprowadzaj przez kilka dni, mieszając ze starą, chyba że lekarz zaleci inaczej, żeby nie dołożyć rozstroju żołądka. Jak to zrobić, opisuje jak zmienić karmę bez rozstroju żołądka.
4. Podawaj tylko tę jedną karmę. Żadnych innych przysmaków, gryzaków, kości, resztek ani jedzenia z miski drugiego zwierzęcia. Smakowe tabletki i pasty do ich ukrycia omów z lekarzem, bo też zawierają białko.
5. Prowadź dziennik. Codziennie zapisz, jak bardzo zwierzę się drapie, jak wyglądają skóra, uszy i stolec oraz czy zdarzyła się „wpadka”. Zdjęcie telefonem pomaga ocenić zmianę.
6. Wytrzymaj cały ustalony czas. Skóra i jelita potrzebują tygodni, żeby się wyciszyć. Zwykle próba trwa kilka tygodni, a dokładny czas podaje lekarz.

Nagradzanie nie musi zniknąć: nagrody odliczaj z dziennej porcji karmy próbnej, na przykład granulki do saszetki na spacer albo mokrą karmę rozsmarowaną na macie do lizania. Jak liczyć przysmaki do porcji, wyjaśnia ile przysmaków dla psa i kota.

Faza prowokacji: jak ustalić, co właściwie uczula

Sama poprawa na diecie to dopiero połowa odpowiedzi. Żeby mieć pewność, że winna jest karma, a nie przypadek, i żeby wiedzieć, CO dokładnie szkodzi, robi się fazę prowokacji, znów pod okiem lekarza:

• Gdy objawy ustąpią, wracasz na krótko do dawnego jedzenia. Jeśli objawy wrócą, potwierdza to, że problem był pokarmowy.
• Potem dokłada się POJEDYNCZO, jedno po drugim, składniki ze starej diety, zwykle co 1–2 tygodnie, i obserwuje reakcję. Białko, po którym objawy wracają, to winowajca.
• Na dłuższą metę zwierzę zostaje na karmie, która mu służy i nie zawiera tego składnika. Bywa, że to po prostu karma użyta w próbie.

Prowokacja wydaje się krokiem w tył, bo celowo wywołuje objawy, dlatego robi się ją świadomie i tylko wtedy, gdy zwierzę jest już wyciszone. Część opiekunów po uzyskaniu poprawy nie chce do niej wracać, i to też jest decyzja do omówienia z lekarzem.

Najczęstsze błędy, które psują próbę

Dieta wykluczeniowa najczęściej „nie działa” nie dlatego, że była źle dobrana, tylko dlatego, że coś się przez nią przemknęło:

• Jeden przysmak albo gryzak „na pocieszenie”. Nawet mały kawałek z innym białkiem unieważnia tygodnie próby.
• Jedzenie z miski drugiego zwierzęcia w domu. Karm osobno i nie zostawiaj misek w zasięgu.
• Smakowe tabletki, pasty na odkłaczanie u kota i smakowe pasty do zębów, bo zawierają białko.
• Dziecko podające kanapkę pod stołem. Cały dom musi znać zasady próby.
• Przerwanie po kilku dniach, bo „nie widać poprawy”. Skóra reaguje z opóźnieniem, liczy się cały ustalony czas.

Co po diecie wykluczeniowej?

Jeśli próba i prowokacja wskażą składnik, dalsze żywienie jest proste: zwierzę zostaje na karmie bez tego białka. Przy potwierdzonej alergii pokarmowej to zwykle wybór między dietą weterynaryjną a dobrą karmą sklepową z jednym, sprawdzonym białkiem. O tym, czym różnią się linie weterynaryjne, piszą karma weterynaryjna dla psa i karma weterynaryjna dla kota. Jeśli objawy nie ustąpiły mimo rzetelnej próby, problem leży poza jedzeniem i wtedy lekarz szuka dalej.

Dieta wykluczeniowa: co zapamiętać

• To metoda ROZPOZNANIA, nie leczenia, i prowadzi ją lekarz weterynarii.
• Działa u psa i u kota tak samo: jedna karma z nowym albo hydrolizowanym białkiem przez kilka tygodni.
• Testy z krwi i sierści nie zastąpią próby, a „bezzbożowa” to nie „hipoalergiczna”.
• Jeden przysmak z innym białkiem potrafi zepsuć całą próbę, pilnuj rygoru i karm zwierzęta osobno.
• Pewność daje dopiero faza prowokacji: dokładanie składników pojedynczo i obserwacja reakcji.

Następny krok: zanim zadzwonisz do lecznicy, spisz wszystko, co zwierzę jadło przez ostatnie pół roku. Z tą listą lekarz od razu dobierze karmę na próbę, zamiast zaczynać od zgadywania.