Jak dokarmiać dzikiego jeża w ogrodzie jesienią — czym, a czego nie dawać

Czy dokarmiać dzikiego jeża jesienią?

Tak, jeśli robisz to rozsądnie. Jesienią jeż zjada więcej, bo przed snem zimowym musi zgromadzić zapas tłuszczu, a owadów, dżdżownic i ślimaków jest z każdym tygodniem mniej. Miska z karmą w ogrodzie to uzupełnienie tego, co jeż znajdzie sam, a nie zastępstwo — zdrowy jeż nadal poluje i co noc przemierza spory teren.

Jeże żyjące w Polsce są pod ochroną gatunkową. Możesz im pomagać karmą, wodą i bezpiecznym ogrodem, ale nie wolno ich łapać, zabierać do domu ani przetrzymywać — także „na zimę” czy „żeby podtuczyć”. Dziki jeż to inne zwierzę niż hodowlany jeż pigmejski: różnice wyjaśnia kompletny poradnik opieki nad jeżem pigmejskim. Z podobnego powodu nie zabiera się do domu także innego chronionego mieszkańca pól — chomika europejskiego.

Czym karmić dzikiego jeża?

Jeż jest owadożercą, więc potrzebuje przede wszystkim białka zwierzęcego. W ogrodzie najczęściej podaje się mu:

• Mokrą karmę dla kotów na bazie mięsa — najlepiej z drobiem albo wołowiną, bez sosów z cukrem. Wybierzesz ją w dziale mokre karmy dla kotów.
• Suchą karmę dla kotów — małe chrupki, które jeż łatwo pogryzie; dobrze sprawdza się jako uzupełnienie mokrej karmy i nie psuje się tak szybko. Modele znajdziesz wśród suchych karm dla kotów.
• Specjalną karmę dla jeży wolnożyjących — gotową mieszankę do wykładania w ogrodzie z działu karma dla jeży.
• Świeżą wodę — codziennie, w płytkiej misce. Jesienią i w suche lata jeż często bardziej potrzebuje wody niż jedzenia.

Z naszej oferty do dokarmiania jeży w ogrodzie przydadzą się:

• Beaphar Iglefutter kompletna karma dla jeży — mieszanka przeznaczona do dokarmiania dzikich jeży, w której głównym źródłem białka są larwy czarnej muchy; według producenta bez dodatku mączników. Dla kogo: dla jeży odwiedzających ogród. Na co uważać: w składzie są też suszone jabłka i orzechy, więc dobrze podawać ją na zmianę z mięsną karmą dla kotów, a nie jako jedyne jedzenie.
• Trixie Miska terakota dla małych zwierząt — ciężka, ceramiczna miska z zaokrąglonym brzegiem. Dla kogo: na wodę albo karmę w ogrodzie. Na co uważać: wybierz większy wariant, żeby jeż nie przewrócił naczynia, i myj je codziennie.

Czego nie dawać jeżowi?

• Mleko i nabiał — także „dla kotów” i rozcieńczone.
• Chleb, bułki, płatki i ciasto — zapychają, ale nie dają jeżowi tego, czego potrzebuje.
• Owoce, winogrona i rodzynki, suszone owoce podawane osobno — jeż nie jest owocożercą.
• Całe orzechy, orzeszki ziemne i nasiona słonecznika sypane osobno — twarde kawałki mogą utknąć w pyszczku; nie podawaj też karmy dla ptaków. Rozdrobnione orzechy czy jabłko jako drobny składnik gotowej karmy dla jeży to co innego niż garść orzechów w misce.
• Resztki ze stołu — przyprawione, solone, smażone albo z cebulą i czosnkiem.
• Suszone mączniki garściami — jako stała podstawa diety są dla jeża niekorzystne; jeśli w ogóle, to rzadko i w małej ilości.

Te same zakazy dotyczą jeża pigmejskiego w domu — pełną listę z uzasadnieniem znajdziesz w poradniku czym karmić jeża pigmejskiego.

Jak dokarmiać jeża w ogrodzie — krok po kroku

1. Wybierz osłonięte miejsce. Najlepiej pod krzewem albo przy żywopłocie, z dala od ulicy, oczka wodnego i miejsc, w których chodzi pies.
2. Wykładaj karmę o zmierzchu. Jeż jest aktywny nocą — karma wystawiona rano przez cały dzień przyciąga muchy, ptaki i koty.
3. Daj małą porcję. Tyle, ile jeż zje do rana. Lepiej dołożyć następnego dnia niż zostawiać górę jedzenia.
4. Rano sprzątnij resztki i umyj miski. Zostawiona karma psuje się i ściąga szczury oraz owady.
5. Codziennie wymieniaj wodę. Miska ma być płytka i ciężka, żeby jeż mógł się napić i jej nie przewrócił.
6. Zabezpiecz karmę przed kotami. Zrób prostą stację dokarmiania — opis poniżej.
7. Obserwuj z daleka. Nie podchodź, nie dotykaj i nie podnoś jeża. Zdrowy jeż sam przyjdzie i odejdzie.

Jak zrobić stację dokarmiania, do której nie wejdzie kot?

Stacja dokarmiania to skrzynka z małym wejściem, przez które przejdzie jeż, a nie przeciśnie się kot ani lis. Najprościej zrobić ją z dużego plastikowego pojemnika albo drewnianej skrzynki bez dna, odwróconej do góry dnem.

• Wytnij z boku przy ziemi kwadratowy otwór, orientacyjnie ok. 13 × 13 cm.
• Miskę z karmą postaw w głębi skrzynki, a nie przy samym wejściu — kot nie sięgnie jej łapą.
• Na dachu połóż cegłę albo kamień, żeby skrzynki nie przewrócił wiatr ani zwierzę.
• Wodę możesz zostawić na zewnątrz, obok wejścia.

Do kiedy dokarmiać jeża jesienią?

Jesienne dokarmianie ma największy sens od września do momentu, gdy jeż przestaje przychodzić. Zwykle dzieje się to, gdy noce robią się mroźne — wtedy jeż zapada w sen zimowy w swoim gnieździe. Nie odstawiaj karmy nagle w środku sezonu: zmniejszaj porcję dopiero wtedy, gdy przez kilka nocy zostaje nietknięta.

Pomoc przydaje się też wiosną, zaraz po przebudzeniu, kiedy jeż jest wychudzony, a owadów jest jeszcze mało, oraz latem w czasie suszy — wtedy najważniejsza jest woda. Zimą nie budź jeża i nie zaglądaj do jego kryjówki.

Domek dla jeża w ogrodzie — jak go przygotować?

Na zimę jeż szuka suchego, osłoniętego miejsca: sterty liści, chrustu, przestrzeni pod szopą. Najprościej mu pomóc, zostawiając w kącie ogrodu stertę liści i gałęzi. Możesz też zbudować prosty domek dla jeża:

1. Zbij skrzynkę z surowych desek. Bez impregnatu i farby — jeż nie powinien wąchać chemii. Wnętrze ma być na tyle duże, żeby jeż zrobił w nim gniazdo z liści.
2. Zrób małe wejście przy ziemi. Orientacyjnie ok. 10–13 cm; dobrze, gdy prowadzi do środka krótkim korytarzem, przez który nie sięgnie łapa kota.
3. Przykryj dach papą. Domek ma być suchy w środku, a dach lekko pochylony, żeby spływała woda.
4. Włóż garść suchych liści albo słomy. Resztę gniazda jeż zbuduje sam.
5. Postaw domek w cichym, zacienionym miejscu. Wejściem odwróconym od wiatru, z dala od ścieżek i miejsca zabaw psa; obłóż go liśćmi i gałęziami.
6. Zostaw go w spokoju. Nie otwieraj domku zimą — wybudzenie kosztuje jeża zapasy energii.

Ogród przyjazny jeżom — przejścia w płocie, sterta liści i co jeszcze zmienić?

Ogród przyjazny jeżom to ogród połączony z sąsiednimi i trochę mniej wysprzątany. Jeż każdej nocy obchodzi wiele ogrodów w poszukiwaniu jedzenia i partnera, więc szczelny płot odcina go od dużej części terenu, a idealnie wygrabiony trawnik nie daje mu ani owadów, ani kryjówki.

• Przejście w płocie. Otwór przy samej ziemi, orientacyjnie ok. 13 × 13 cm — tyle samo co wejście do stacji dokarmiania. Jeż się przeciśnie, a większość psów nie. Najlepiej umówić się z sąsiadami, żeby przejścia tworzyły ciąg przez kilka ogrodów; w siatce wystarczy wyciąć oczko i zagiąć ostre końce drutu, w podmurówce zostawić szczelinę albo przekopać płytki tunel pod płotem.
• Sterta liści i chrustu w kącie. Zostaw ją od jesieni do wiosny w cichym, zacienionym miejscu, z dala od ścieżek. Daje jeżowi kryjówkę, materiał na gniazdo i owady do jedzenia. Nie przekopuj jej i nie przenoś przed końcem zimy.
• Dziki zakątek. Pas nieskoszonej trawy, kompostownik z dostępem od ziemi, krzewy i żywopłot zamiast samego trawnika — tam żyje większość owadów, którymi jeż się żywi.
• Robot koszący tylko w dzień. Jeże nie uciekają przed zagrożeniem, tylko zwijają się w kulę; nocą, gdy są aktywne, łatwo o zranienie.
• Zakryte studzienki i szyby piwniczne. Jeż, który do nich wpadnie, zwykle nie wyjdzie sam.
• Bez granulatu na ślimaki i trutek. Jeż zjada ślimaki i może się zatruć. Trutki i lepy na gryzonie są groźne też dla jeży i zwierząt domowych — więcej w poradniku dzikie gryzonie w ogrodzie.
• Sprawdzaj przed pracami. Zanim zaczniesz kosić wysoką trawę podkaszarką, przekopywać kompost albo palić stertę gałęzi, zajrzyj, czy nie śpi tam jeż.
• Wyjście z wody. Oczko albo basen potrzebują pochylni lub kamieni, po których jeż wyjdzie, gdy wpadnie.
• Zbierz siatki. Jeże zaplątują się w siatki sportowe i ogrodowe.
• Budki i poidła dla innych gości. Ten sam ogród może pomóc ptakom i płazom: jak dobrać budkę lęgową dla ptaków i urządzić poidło dla ptaków, opisujemy osobno, a cały plan — w poradnikach ogród przyjazny ptakom i oczko wodne przyjazne przyrodzie.

Kiedy dziki jeż potrzebuje pomocy?

Jak ocenić, czy pomagać także innym dzikim zwierzętom znalezionym w ogrodzie, opisuje poradnik znalazłem dzikie zwierzę.

Zdrowy jeż jest aktywny nocą, porusza się sprawnie i na zaniepokojenie reaguje zwinięciem w kulę. Niepokojące są sytuacje, gdy jeż:

• chodzi albo leży w ciągu dnia, zwłaszcza na otwartym terenie,
• chwieje się, chodzi w kółko, leży na boku albo nie zwija się w kulę, gdy podchodzisz,
• ma rany, krew, muchy albo ich jaja na ciele,
• kaszle, ciężko oddycha albo ma wyciek z nosa czy oczu,
• jest bardzo mały i krąży po ogrodzie późną jesienią, w mróz albo po śniegu,
• wpadł do dołu, studzienki albo oczka i nie umie wyjść.

Dokarmianie dzikiego jeża — co zapamiętać

• Dokarmiaj mięsną karmą dla kotów albo karmą dla jeży wolnożyjących, wieczorem, małymi porcjami.
• Zawsze zostawiaj świeżą wodę w płytkiej misce; mleko, chleb i owoce odpadają.
• Rano sprzątaj resztki, a karmę chroń przed kotami stacją dokarmiania.
• Domek z liśćmi i stertę chrustu zostaw w spokoju przez całą zimę.
• Jeż jest pod ochroną: nie łap go i nie zabieraj do domu; chory lub ranny = ośrodek rehabilitacji albo weterynarz.

Następny krok: jeszcze dziś wieczorem postaw w osłoniętym miejscu płytką miskę z wodą i małą porcję mięsnej karmy, a rano sprawdź, czy ktoś z niej skorzystał.