Nauka przywołania — jak sprawić, żeby pies zawsze wracał?

Dlaczego przywołanie jest najtrudniejszą rzeczą, jakiej uczysz psa?

Przywołanie to wyuczona reakcja na jeden konkretny sygnał: pies przerywa to, co robi, i wraca do Ciebie najkrótszą drogą. Trudność nie leży w biegu — pies umie biegać. Leży w pierwszym słowie tej definicji: przerywa.

Siad konkuruje z niczym. Przywołanie konkuruje z zapachem w trawie, z drugim psem, z rowerzystą i z sarną. Za każdym razem pytasz psa, czy powrót do Ciebie jest wart więcej niż to, co ma przed nosem — a odpowiedź zależy od tego, co dotąd działo się po powrotach.

Ogólna metoda treningu — nagradzanie zachowania, krótkie sesje, dokładanie słowa do gotowego ruchu — jest opisana w poradniku o nauce podstawowych komend; tutaj zajmujemy się wyłącznie przywołaniem, bo rządzi się ono własnymi regułami.

Co psuje przywołanie najszybciej?

Nie sposób nauki, tylko to, co robisz PO powrocie psa. Najczęstszy scenariusz: pies biega i świetnie się bawi, a wołasz go raz — na koniec, żeby zapiąć smycz i wrócić do domu. Po kilkunastu powtórzeniach pies wyciąga jedyny logiczny wniosek: przyjście na zawołanie kończy wszystko, co przyjemne.

Lekarstwo jest proste i nudne w powtarzaniu: wołaj psa CZĘSTO, nagradzaj i puszczaj z powrotem. Proporcja to jedno zawołanie kończące spacer na kilkanaście, po których pies wraca do swoich spraw. Sygnał przestaje wtedy zapowiadać koniec zabawy, a zaczyna zapowiadać coś dobrego plus wolność.

Druga rzecz, która psuje przywołanie w jeden wieczór, to reakcja na spóźniony powrót. Pies ignoruje wołanie, biega jeszcze pięć minut, w końcu przychodzi — i dostaje ochrzan. Z jego perspektywy nie ma związku między ignorowaniem sprzed pięciu minut a tym, co dzieje się teraz. Ukarałeś dokładnie to zachowanie, na którym Ci zależy: przyjście.

Trzy pomyłki działają wolniej, ale równie skutecznie:

• Wołanie psa do rzeczy nieprzyjemnych. Kąpiel, krople na kark, obcinanie pazurów — po psa do takich rzeczy podejdź sam.
• Powtarzanie sygnału w kółko. „Burek, Burek, BUREK!” uczy psa, że pierwsze wywołanie jest opcjonalne, bo zaraz przyjdą następne.
• Zmiana tonu na groźny. Pies słyszy w głosie napięcie i podejmuje najrozsądniejszą dla siebie decyzję — zwalnia albo staje w połowie drogi.

Jak nauczyć psa przywołania krok po kroku

Naukę zaczynasz tam, gdzie pies nie ma z czym konkurować — w domu, a nie na łące pełnej zapachów. Sygnał ładujesz od zera, zanim zaczniesz go używać w praktyce.

1. Wybierz nowe słowo. Takie, którego nikt w domu nie używał — nie imię psa i nie zużyte „chodź tu”. Imię zwraca uwagę, przywołanie to osobne polecenie.
2. Naładuj sygnał, nie wymagając niczego. Kilkadziesiąt razy przez kilka dni: mówisz słowo i natychmiast dajesz przysmak, nawet gdy pies stoi obok i nic nie robi. Budujesz skojarzenie, nie posłuszeństwo.
3. Zawołaj z dwóch metrów w domu. Gdy pies ruszy w Twoją stronę, chwal go przez całą drogę, a nie dopiero na końcu.
4. Nagradzaj przy sobie. Przysmak podawaj tuż przy swoich nogach — pies ma dobiec do Ciebie, a nie zatrzymać się metr wcześniej.
5. Sięgnij po obrożę, zanim podasz nagrodę. Spokojnie ujmij obrożę pod brodą i dopiero wtedy dawaj przysmak. Inaczej wyuczysz psa podbiegania na odległość ręki i uniku — najbardziej frustrującego wariantu „prawie działającego” przywołania.
6. Zwolnij psa umówionym słowem. Po nagrodzie powiedz „biegnij” i pozwól mu wrócić do zabawy. To ta część, którą wszyscy pomijają, i to ona decyduje o reszcie.
7. Wyjdź z domu na długiej lince. Ten sam schemat na dworze, z linką przypiętą do szelek, żeby każde wywołanie dało się dokończyć.
8. Dokładaj rozpraszacze pojedynczo. Pusty teren, potem teren z zapachami, potem z ludźmi, na końcu z psami w zasięgu wzroku.
9. Cofaj się o poziom, gdy przestaje wychodzić. Dwie nieudane próby z rzędu znaczą, że zadanie jest za trudne, nie że pies jest uparty.

Jak zbudować wartość powrotu?

Przywołanie nagradzaj lepiej niż cokolwiek innego, czego uczysz psa. To komenda, przy której pies rezygnuje z czegoś atrakcyjnego — więc nagroda musi być warta tej rezygnacji. Sucha karma z miski wystarczy do siadu w kuchni, ale nie do powrotu z łąki.

Praktyczny podział: zwykłe nagrody na powtórzenia w domu i w ogrodzie, a osobna, wyraźnie lepsza pula wyłącznie na przywołanie w terenie. Sprawdzają się przysmaki suszone i liofilizowane o intensywnym zapachu, których pies nie dostaje przy żadnej innej okazji.

• Nagradzaj serią, nie jednym kawałkiem. Pięć drobnych przysmaków podanych po kolei robi na psie większe wrażenie niż jeden duży.
• Zaskakuj wielkością nagrody. Raz na kilka powrotów daj wyjątkowo dużo — nieprzewidywalna wygrana trzyma motywację lepiej niż stała stawka.
• Nagradzaj też powroty, o które nie prosiłeś. Pies sam do Ciebie przybiegł? To dokładnie to zachowanie, którego uczysz.
• Odejmuj przysmaki od dziennej porcji jedzenia. Trening przywołania zjada ich sporo, a nadwaga przychodzi niepostrzeżenie.

Jeśli Twój pies ceni zabawę bardziej niż jedzenie, nagrodą może być krótkie szarpanie albo rzut piłką — pod tym samym warunkiem: natychmiast po powrocie.

Dlaczego pies wraca w domu, a ignoruje wołanie na spacerze?

Bo dla psa to nie jest to samo zadanie. Psy nie uogólniają wyuczonych zachowań same z siebie — sygnał opanowany w przedpokoju trzeba osobno przećwiczyć w ogrodzie, osobno na pustej łące i osobno tam, gdzie biegają inne psy. To nie regres ani upór, tylko normalny sposób uczenia się.

Dlatego trening układa się w poziomy i przechodzi się je po kolei:

Poziom	Gdzie ćwiczysz	Kiedy uznajesz za zaliczony
1	Dom, najpierw jeden pokój	Pies wraca natychmiast, także gdy jest czymś zajęty
2	Ogród albo zamknięte podwórko	Pies wraca mimo zapachów i dźwięków z zewnątrz
3	Pusty teren na długiej lince	Pies wraca z pełnego dystansu, bez naprężania linki
4	Teren z rozpraszaczami: ludzie, rowery, psy w oddali	Pies wraca, choć musi minąć rozpraszacz

Zasada, która oszczędza tygodnie: podnoś jedną trudność naraz — albo odległość, albo rozpraszacz, nigdy oba. Trening wplataj w zwykłe wyjścia, a nie w osobne „sesje”; pamiętaj przy tym, że powroty do nogi nie zastępują psu węszenia i swobodnego ruchu, o których mowa w poradniku o tym, ile ruchu potrzebuje pies.

Na trzecim poziomie nieodzowna jest długa linka treningowa. Daje psu swobodę, a Tobie możliwość dokończenia każdego wywołania. Linkę przypinaj do szelek, nie do obroży, i używaj jej na otwartej przestrzeni, żeby nie plątała się o nogi.

Po co drugi, awaryjny sygnał przywołania?

Codzienne przywołanie z czasem się zużywa — bywa zignorowane, powtórzone, użyte w złym momencie. Dlatego warto mieć drugi sygnał, używany wyłącznie w sytuacjach awaryjnych: gdy pies zmierza w stronę jezdni albo rusza za zwierzyną. Zwykle jest to gwizdek albo osobne słowo.

Gwizdek ma nad głosem dwie przewagi: niesie się dalej i brzmi zawsze tak samo, niezależnie od tego, czy jesteś spokojny, czy przerażony. Pies nie słyszy w nim Twojego napięcia, a przy prawdziwej awarii to ono najczęściej psuje sprawę.

• Ładuj go osobno. Sygnał — natychmiast wyjątkowa nagroda, przez kilka tygodni, bez żadnych wymagań.
• Nie używaj go „na próbę”. Każde użycie bez najwyższej nagrody rozmienia go na drobne.
• Odświeżaj co jakiś czas. Kilka razy w miesiącu zawołaj nim psa w łatwych warunkach i wypłać pełną stawkę.
• Ustalcie go w całej rodzinie. Jeden sygnał, jedno brzmienie, ta sama zasada wypłaty.

Do wyboru są gwizdki i klikery o różnym brzmieniu, w tym ultradźwiękowe, których człowiek prawie nie słyszy. Dla większości opiekunów prostszy jest zwykły gwizdek — słychać, czy w ogóle zabrzmiał.

Kiedy pies może biegać bez smyczy?

Wtedy, gdy przywołanie działa w danym miejscu i przy danym poziomie rozproszenia — a nie wtedy, gdy pies „już w zasadzie umie”. Sprawdzian: pies wraca na pierwsze wywołanie niemal za każdym razem, także gdy w pobliżu dzieje się coś ciekawego.

Są miejsca, w których pies zostaje na lince niezależnie od wyszkolenia:

• W pobliżu jezdni, torów i parkingów. Nawet dobrze wyuczony sygnał nie jest gwarancją, a stawką jest życie psa.
• Tam, gdzie jest zwierzyna. Pogoń wyłącza psu słuch skuteczniej niż cokolwiek innego, a w lesie i na polach obowiązują przepisy o kontroli psa — sprawdź lokalne zasady.
• W tłoku i przy innych psach na smyczy. Twój pies może być przyjacielski, ten drugi może właśnie wracać po operacji.
• Gdy pies jest pobudzony albo przestraszony. Ze spłoszonym psem żadne przywołanie nie konkuruje.

Pies chodzący luzem powinien mieć na obroży czytelne dane kontaktowe. To adresówki, lampki i lokalizatory decydują o tym, czy zgubiony pies wróci do domu tego samego dnia.

Dlaczego obroża elektryczna nie nauczy psa wracać?

Metody awersyjne — impuls elektryczny, kolczatka, krzyk, szarpnięcie — działają przez ból i strach. Problem nie polega na tym, że pies niczego się nie uczy; polega na tym, że uczy się czegoś innego, niż zamierzałeś. Kojarzy nieprzyjemność nie z własną decyzją, tylko z tym, co miał wtedy przed oczami: z innym psem, rowerzystą, miejscem.

Przy przywołaniu jest to szczególnie kosztowne, bo cała ta komenda stoi na jednym założeniu — że powrót do opiekuna zawsze się opłaca. Sygnały napięcia w drodze powrotnej — powolny chód, oblizywanie nosa, ziewanie — opisuje poradnik o mowie ciała psa.

Co przydaje się przy nauce przywołania?

Sprzęt nie zastąpi metody, ale ułatwia trzymanie się dwóch zasad: egzekwowania każdego wywołania i nagrody podanej natychmiast.

• Trixie Długa smycz treningowa — cienka linka, na której pies ma swobodę, a Ty możliwość dokończenia każdego wywołania. Dla kogo: na trzeci poziom treningu, w otwartym terenie. Na co uważać: przypinaj ją do szelek, nigdy do obroży, i nie owijaj wokół dłoni — przy szarpnięciu potrafi zranić.
• Gwizdek szkoleniowy dwutonowy — donośny sygnał na sytuacje awaryjne, ze sznurkiem do zawieszenia na szyi. Dla kogo: do pracy na dużym dystansie. Na co uważać: karta ma kilka wariantów, więc brzmienie sprawdź w opisie; noś gwizdek zawsze przy sobie, bo zostawiony w domu nie zadziała.
• Przysmak — suszone szprotki dla psa — intensywnie pachnąca nagroda z jednego składnika, na pulę „tylko za przywołanie”. Dla kogo: do treningu w terenie, gdzie zwykłe nagrody przegrywają z zapachami. Na co uważać: karta ma kilka wariantów gramatury, a przysmaki odejmuj od dziennej porcji jedzenia.
• MACED Sport Up! Trenerki Mini — miękkie, drobne kawałki, które pies połyka od razu i wraca do ćwiczenia. Dla kogo: na serie powtórzeń w domu i w ogrodzie. Na co uważać: to nagroda codzienna, nie stawka za najtrudniejsze powroty. Więcej opcji w dziale przysmaków treningowych.
• Trixie Zawieszana torebka treningowa — pojemniczek przy pasku, z obrotowym zamknięciem i odblaskami. Dla kogo: dla każdego, kto traci sekundy na grzebaniu w kieszeni. Na co uważać: zamykaj ją między powtórzeniami. Podobne rozwiązania w dziale saszetek treningowych.
• Adresówka metalowa zakręcana — zawieszka z danymi kontaktowymi przy obroży. Dla kogo: dla psa spuszczanego z linki. Na co uważać: aktualizuj dane po zmianie numeru telefonu.

Co zapamiętać

• Przywołanie psuje się przez to, co dzieje się PO powrocie psa — wołaj często, nagradzaj i puszczaj z powrotem do zabawy.
• Nigdy nie karz psa, który przyszedł. Karzesz wtedy powrót, nie ucieczkę.
• Nie wołaj, jeśli nie masz jak wyegzekwować powrotu — od tego jest długa linka.
• Za przywołanie płać lepiej niż za cokolwiek innego; osobną pulę nagród trzymaj wyłącznie na nie.
• Poziomy trudności przechodź po kolei: dom, ogród, pusty teren, teren z rozpraszaczami.
• Miej drugi, awaryjny sygnał — gwizdek albo osobne słowo — ładowany osobno i używany tylko naprawdę.
• Przy drodze, w lesie i przy zwierzynie pies zostaje na lince niezależnie od wyszkolenia.
• Żadnych metod awersyjnych: obroża elektryczna uczy psa bać się otoczenia, a nie wracać do Ciebie.

Następny krok: wybierz dziś słowo, którego nikt w domu nie używał, i przez tydzień po prostu je ładuj — mówisz i natychmiast dajesz przysmak, kilkanaście razy dziennie, bez wymagania czegokolwiek. Dopiero potem zawołaj psa z drugiego pokoju.