Ryżanka japońska (medaka): opieka, akwarium i odmiany

Medaka: co to za ryba?

Medaka, czyli ryżanka japońska (Oryzias latipes), to mała ryba ławicowa, która dorasta do 3–4 cm i dobrze czuje się w 18–24 °C, więc w akwarium w mieszkaniu zwykle nie potrzebuje grzałki. Pochodzi z Japonii (blisko spokrewnione ryżanki żyją też w Korei, Chinach i na Tajwanie), gdzie żyje w płytkich, wolno płynących wodach i na polach ryżowych, stąd polska nazwa. Pływa w górnej części zbiornika, a pokarm zbiera z powierzchni.

W Japonii medaki hoduje się od stuleci w misach i donicach na podwórkach, a hodowcy wyhodowali dziesiątki odmian barwnych. W Polsce to wciąż mniej znana ryba, choć należy do najłatwiejszych w opiece. Jak urządzić akwarium bez grzałki i jakie inne ryby do niego pasują, opisuje poradnik akwarium zimnowodne, ryby bez grzałki.

Akwarium dla medaki: wymagania w tabeli

Liczby są orientacyjne i dotyczą stadka dorosłych ryb.

Wymaganie	Medaka (orientacyjnie)
Dorosła długość	3–4 cm
Stado	od 6–8 sztuk
Akwarium	małe akwarium, ok. 30–54 l
Temperatura wody	18–24 °C, zwykle bez grzałki
pH	ok. 7–8
Twardość	średnio twarda
Strefa	górna część zbiornika, przy tafli
Długość życia	zwykle 2–4 lata

Medaka nie potrzebuje dużego zbiornika, ale lubi wolną wodę przy powierzchni, więc lepsze jest akwarium podłużne niż wysokie. Do stadka kilku-kilkunastu ryb wystarczy niewielkie akwarium z pokrywą i łagodnym filtrem, np. zestaw Fluval Flex 57 l z filtrem i oświetleniem w komplecie. Rośliny pływające i drobnolistne kępy dają rybom kryjówki, a samicom miejsce na ikrę.

Medaka bez grzałki: jaka temperatura wody?

Medaka dobrze czuje się w 18–24 °C, czyli w zwykłej temperaturze mieszkania. Chwilowe spadki i wzrosty temperatury znosi lepiej niż większość ryb akwariowych, ale stała woda wyraźnie poza tym zakresem jej nie służy: w chłodzie ryby są ospałe i przestają się rozmnażać, a w upale woda traci tlen. Grzałka nie jest potrzebna, ale termometr tak: wystarczy termometr szklany Marina z przyssawką.

Latem medaki można trzymać w balii albo donicy na balkonie, pod warunkiem, że woda trzyma się w ich zakresie także nocą, a gdy przekracza ok. 24 °C, balię się zacienia. Na zimę ryby wracają do akwarium w domu. Cały sezonowy plan opisuje mini oczko wodne na balkonie z ryżanką japońską.

Odmiany medaki

Dzika ryżanka jest oliwkowobrązowa i niepozorna. W sklepach spotkasz głównie odmiany hodowlane, które mają takie same wymagania:

• Pomarańczowa (himedaka): najpopularniejsza, ciepła, pomarańczowożółta.
• Biała i niebieskawa: mlecznobiałe albo srebrzystoniebieskie, delikatnie przezroczyste.
• Z błyszczącym grzbietem: z perłowym, odbijającym światło pasem wzdłuż grzbietu; najlepiej widać go z góry, dlatego w Japonii medaki ogląda się w płytkich misach.
• Czerwonopomarańczowe i czarne: intensywniej wybarwione odmiany z nowszych hodowli.
• Długopłetwe: z wydłużonymi płetwami; wolniejsze i bardziej narażone na podskubywanie.

Różne odmiany możesz trzymać razem, ale młode będą mieszańcami. Jeśli zależy Ci na odmianie, trzymaj ją osobno.

Czym karmić medakę?

Medaka jest wszystkożerna i zbiera pokarm z powierzchni i spod tafli. Podstawą są drobne płatki i mikrogranulat, a kilka razy w tygodniu drobny pokarm mrożony albo żywy, np. larwy komarów czy rozwielitki. Karm 1–2 razy dziennie tyle, ile stado zje w 2–3 minuty; w chłodniejszej wodzie oszczędniej. Sypnij pokarm w dwóch, trzech miejscach tafli, żeby słabsze i mniejsze ryby też zdążyły coś złapać. Gdy po karmieniu na dnie zostają resztki, następną porcję zmniejsz, bo w małym akwarium nadmiar jedzenia psuje wodę szybciej niż w dużym. Szczegóły opisuje jak karmić ryby akwariowe.

Z kim może pływać medaka?

• Dobrze: inne małe ryby do chłodnej wody, np. kardynałek chiński, danio pręgowane i kiryski pstre przy dnie, oraz krewetki z rodzaju neocaridina.
• Nie ze złotymi rybkami. Też lubią chłodną wodę, ale rosną do 15–20 cm i więcej i zjadają małe ryby.
• Nie z rybami tropikalnymi, np. neonkami, gupikami czy bojownikami, bo one potrzebują cieplejszej wody z grzałką.
• Ostrożnie z ruchliwymi, zaczepnymi rybami, które podskubują płetwy, zwłaszcza przy odmianach długopłetwych.

Medaki nie ruszają dorosłych krewetek, ale zjadają ich najmłodsze potomstwo, dlatego w akwarium z krewetkami przyda się gęsty mech.

Jak odróżnić samca medaki od samicy?

U dorosłych ryb różnicę widać po płetwach. Samiec ma długą, szeroką płetwę odbytową przypominającą frędzel i płetwę grzbietową z wyraźnym wcięciem. Samica ma węższą płetwę odbytową, grzbietową bez wcięcia i pełniejszy brzuch. Najprościej porównać ryby z boku, gdy płyną obok siebie. Jak rozpoznać płeć innych popularnych ryb, opisuje płeć ryb akwariowych.

Rozmnażanie medaki

Medaki rozmnażają się chętnie, w ciepłych miesiącach nawet codziennie. Samica po tarle nosi przez kilka godzin grono ikry przyczepione pod brzuchem, a potem przykleja ziarna do drobnolistnych roślin albo korzeni roślin pływających. Rozwój ikry trwa zwykle od kilku dni do dwóch tygodni, im cieplej, tym szybciej.

Rodzice nie opiekują się potomstwem i zjadają ikrę oraz narybek. Jeśli chcesz odchować młode, co kilka dni przenieś kępę roślin z ikrą do osobnego pojemnika z wodą z akwarium albo do kotnika siatkowego Marina, przez który przepływa woda. Narybek jest bardzo drobny i potrzebuje najdrobniejszego pokarmu, np. świeżo wyklutych larw solowca, a hodowlę artemii łatwo prowadzić w domu. Jak rozmnażają się inne ryby składające ikrę, opisuje tarło ryb akwariowych.

Nadmiar młodych oddaj innemu akwaryście albo do sklepu akwarystycznego. Najlepiej umów się zawczasu.

Jak kupić i wpuścić medaki do akwarium?

Medaki kupisz w sklepie akwarystycznym albo od hodowcy. Odmiany barwne znajdziesz częściej u hodowców i na giełdach akwarystycznych. Wybieraj stadko, które pływa razem i żywo przy powierzchni, ma całe płetwy i zaokrąglone, ale nie wzdęte brzuchy. Ryby stojące w kątach, z nalotem albo martwe sztuki w zbiorniku sprzedawcy to sygnał, żeby wrócić innego dnia.

W sklepie medaki pływają często w cieplejszej wodzie niż Twoje akwarium bez grzałki, dlatego temperaturę wyrównuj powoli: worek pływa w akwarium dłużej niż zwykle, a wodę z akwarium dolewasz do niego małymi porcjami. Ryby przenieś siatką, np. drobną siatką Marina Fine Mesh, bez wody ze sklepu. Krok po kroku opisuje to aklimatyzacja nowych ryb. Akwarium musi być dojrzałe, nowych ryb nie wpuszczaj do świeżo zalanego zbiornika.

Czy medaka to ryba dla początkującego?

Tak, to jedna z najłatwiejszych ryb na pierwsze akwarium, pod warunkiem że odpowiesz „tak” na kilka pytań:

• Czy w pokoju, w którym stanie akwarium, przez cały rok jest mniej więcej 18–24 °C?
• Czy wystarczą Ci spokojne ryby do chłodnej wody, bez neonków, gupików i bojowników, które potrzebują grzałki?
• Czy masz plan na młode, skoro medaki rozmnażają się chętnie i często?
• Czy latem możesz zasłonić okno i napowietrzyć wodę, gdy w mieszkaniu robi się bardzo ciepło?

Kiedy medaka potrzebuje pomocy?

Medaki są odporne, więc zmiana zachowania zwykle mówi coś o wodzie. Ryby stojące przy powierzchni i łapiące powietrze to najczęściej brak tlenu w upale: napowietrz wodę i sprawdź temperaturę. Gdy woda jest w porządku, a ryby chudną, mają białe kropki, nalot albo zlepione płetwy, skontaktuj się z lekarzem weterynarii zajmującym się rybami.

Medaka: co zapamiętać

• Medaka (ryżanka japońska) ma 3–4 cm i dobrze czuje się w 18–24 °C, zwykle bez grzałki.
• Trzymaj stadko od 6–8 sztuk w podłużnym akwarium z pokrywą, roślinami i wolną wodą przy tafli.
• Pasuje do kardynałków, danio, kirysków pstrych i krewetek; nie do złotych rybek ani ryb tropikalnych.
• Samca poznasz po szerokiej płetwie odbytowej i wcięciu w płetwie grzbietowej.
• Rodzice zjadają ikrę, więc do odchowu przenoś rośliny z ikrą do osobnego pojemnika.

Następny krok: przez tydzień mierz temperaturę w pokoju, w którym ma stanąć akwarium. Jeśli trzyma się w zakresie 18–24 °C, medaki będą dobrym wyborem bez grzałki.