Węch psa: jak pies poznaje świat nosem

Jak działa węch psa?

Węch psa to jego główny zmysł: nos odbiera zapachy w stężeniach, których człowiek w ogóle nie zauważa, a analizie zapachów służy w mózgu psa proporcjonalnie dużo większa część niż u człowieka. Wzrok i słuch uzupełniają obraz świata, ale to nos mówi psu, kto tędy szedł, co jest do jedzenia i czy w okolicy jest coś nowego. Jak pies widzi kolory i ruch, opisuje tekst jak widzi pies.

Kilka rzeczy w budowie nosa robi tu różnicę:

• Osobna droga dla zapachów. Przy wdechu część powietrza trafia do zakamarków jamy nosowej wyłożonych błoną węchową, a reszta płynie do płuc. Dzięki temu pies może jednocześnie oddychać i „czytać” zapach.
• Wydech bokiem. Powietrze wydychane uchodzi bocznymi szczelinami nozdrzy, więc nie wydmuchuje zapachu, który pies właśnie wącha. Węszący pies wciąga powietrze krótkimi, szybkimi wdechami, nawet kilka razy na sekundę.
• Dwie dziurki, dwa obrazy. Każde nozdrze zbiera zapach osobno, a przy węszeniu nozdrza się poruszają. Różnica między nimi pomaga ustalić, z której strony zapach jest mocniejszy.
• Wilgotny nos. Wilgoć na nosie wyłapuje cząsteczki zapachu z powietrza. Suchy albo ciepły nos sam w sobie nie oznacza choroby.
• Drugi narząd węchu. Nad podniebieniem, z ujściem tuż za górnymi siekaczami, pies ma narząd lemieszowo-nosowy, który odbiera m.in. zapachy innych psów, np. suki w cieczce. Stąd pies, który „smakuje” zapach i lekko szczęka zębami.

Ile razy lepszy węch ma pies niż człowiek?

Nie da się tego podać jedną liczbą, ale skalę pokazują orientacyjne dane anatomiczne. Pies ma według najczęściej cytowanych szacunków od 200 do 300 milionów receptorów węchowych, człowiek około 5–6 milionów. Psy wykrywają też niektóre zapachy w stężeniach tysiące razy mniejszych niż ludzie, dokładny wynik zależy od substancji i od psa.

Cecha	Pies (orientacyjnie)	Człowiek (orientacyjnie)
Receptory węchowe	ok. 200–300 mln	ok. 5–6 mln
Wąchanie	seria krótkich wdechów, bez przerw na wydech przez nos	pojedynczy, dłuższy wdech
Nozdrza	każde zbiera zapach osobno, ruchome przy węszeniu	praktycznie nieruchome
Drugi narząd węchu	aktywny, odbiera zapachy innych psów	szczątkowy
Co mówi zapach	kto, kiedy, w którą stronę, w jakim stanie	przyjemny albo nie

W praktyce pies „widzi” nosem historię miejsca: kto przeszedł chodnikiem godzinę temu i w której kieszeni leży przysmak.

Jak dać psu pracę dla nosa w domu?

Węszenie męczy psa głową, nie łapami. Kilkanaście minut szukania jedzenia wycisza mocniej niż gonitwa po mieszkaniu, dlatego praca węchowa to dobre zajęcie na deszczowy dzień, dla szczeniaka i dla seniora. Najprostsza jest mata węchowa dla psa: rozsypujesz w niej część dziennej porcji karmy, a pies wyszukuje granulki między paskami materiału.

• Trixie Junior Sniffing Carpet, okrągła mata na początek, dla szczeniaka i małego psa; większe psy szybko ją rozpracują.
• Trixie Snackroll, zabawka, z której karma wypada przy toczeniu; dobra dla psa, który je łapczywie.
• Trixie Flip Board, łamigłówka z klapkami i przesuwkami, w której pies najpierw znajduje przysmak nosem, a potem uczy się go wydobyć.

Zabawkę dobieraj do psa: zadanie rozwiązane w minutę nie zmęczy go nawet przy dziesiątym powtórzeniu, a zbyt trudne zniechęci. Domowe rozsypanki z ręcznika i kartonów opisuje poradnik jak zająć psa w domu, a jak wybrać zabawkę na przysmaki, tekst zabawki na smakołyki dla psa. Gdy pies złapie bakcyla, kolejnym krokiem może być nosework, czyli sport węchowy.

Co pies wyczuwa nosem?

Nos psa to przede wszystkim narzędzie do zbierania informacji o innych:

• Inne psy. Z moczu i zapachu z okolic ogona pies odczytuje płeć, wiek, gotowość do rozrodu i to, czy pies był zdrowy i spokojny. Dlatego psy obwąchują się pod ogonem, tam mają gruczoły z indywidualnym zapachem. Kiedy ich zapach zmienia się, bo gruczoły się przepełniły, pomaga tekst gruczoły okołoodbytowe u psa. Zostawianie własnej wiadomości opisuje poradnik pies znaczy teren.
• Ludzi. Pies rozpoznaje domowników po zapachu, także na odległość, gdy wiatr wieje w jego stronę. W niewielkim badaniu z 2022 roku psy odróżniały też próbki potu i oddechu tych samych osób pobrane przed stresującym zadaniem i po nim.
• Jedzenie. Zapach decyduje o tym, czy pies w ogóle podejdzie do miski. Pies z zatkanym nosem często je gorzej, bo przestaje czuć karmę.
• Ślad. Wyszkolony pies potrafi pójść po śladzie człowieka i ustalić, w którą stronę ktoś szedł. Psy pracują też przy wykrywaniu materiałów wybuchowych, szukaniu zaginionych osób, a w badaniach naukowych, przy wykrywaniu niektórych chorób.

Dlaczego pies wącha wszystko na spacerze?

Bo dla psa to jest właśnie spacer. Wąchanie trawnika, latarni i krzaka to czytanie wiadomości, a zatrzymanie się na minutę przy jednym miejscu nie jest przerwą w spacerze, tylko jego treścią. Pies, któremu nie wolno węszyć, wraca do domu rozruszany, ale niezaspokojony.

• daj psu część każdego spaceru na swobodne węszenie, najlepiej na długiej lince treningowej przypiętej do szelek, a nie do obroży,
• raz w tygodniu zrób spacer, na którym to pies wybiera tempo i kierunek (jak go poprowadzić, wyjaśnia spacer węchowy),
• węszenie oddziel od ciągnięcia: na komendę idziecie dalej, a pies wie, że za chwilę dostanie znowu czas dla nosa.

Granica jest jedna: wąchać tak, zjadać nie. Jeśli pies zbiera z ziemi resztki jedzenia, pomoże tekst pies zjada wszystko na spacerze.

Które rasy psów mają najlepszy węch?

Węch ma każdy pies, ale rasy hodowane do pracy nosem mają go szczególnie wyczulony i chętniej z niego korzystają. Najczęściej wymienia się:

• posokowca (bloodhounda): psa do tropienia, z długimi uszami i luźną skórą na głowie,
• psy gończe, np. beagle i basset, które pracują nosem przy ziemi,
• owczarki i psy pracujące, np. owczarek niemiecki i owczarek belgijski malinois, często szkolone w służbach,
• psy myśliwskie: wyżły, spaniele i retrievery.

U psów o bardzo krótkim pysku (mopsy, buldogi) jama nosowa jest skrócona, a w badaniach radziły sobie z zadaniami węchowymi gorzej niż psy długonose. Każdy pies, także kundelek i senior, korzysta jednak z pracy węchowej, wystarczy dopasować tylko trudność.

Pies rasy tropiącej, który nie dostaje zajęcia dla nosa, często szuka go sam: odchodzi za zapachem i nie słyszy przywołania, kopie w ogródku albo przeszukuje kosze. Dla takiego psa codzienna porcja węszenia to nie dodatek, tylko podstawa dnia.

Węch szczeniaka i psa seniora

Szczenię rodzi się z zamkniętymi oczami i uszami, ale węch i dotyk działają od pierwszych dni: to dzięki nim noworodek znajduje sutek matki. Węch zostaje z psem do starości, dlatego stary pies, który gorzej widzi i słyszy, często orientuje się głównie nosem.

Z wiekiem węch też się jednak stępia. Starszemu psu, który niechętnie je, pomaga karma o mocniejszym zapachu, np. mokra podana w temperaturze pokojowej, a nie prosto z lodówki. Proste zabawy węchowe to też jedna z najlepszych aktywności dla seniora, bo nie obciążają stawów (więcej w poradniku jak zadbać o psiego seniora). Jak zmienia się słuch, opisuje tekst słuch psa.

Kiedy problem z nosem to sprawa dla lekarza?

Pies, który nagle przestaje reagować na zapachy, nie chce jeść i nie zwraca uwagi na przysmaki, potrzebuje wizyty, bo u psa utrata węchu bywa objawem choroby nosa albo jamy ustnej. Sygnały, z którymi idziesz do lekarza:

• wyciek z nosa dłużej niż kilka dni albo gęsty, żółty lub zielony, więcej w tekście katar u psa,
• nagłe, gwałtowne kichanie, pocieranie nosa łapą, często po spacerze w wysokiej trawie: może to być ciało obce, np. kłos w nosie; jedź tego samego dnia,
• krew z nosa: wizyta tego samego dnia, a przy obfitym krwawieniu od razu,
• obrzęk na pysku, wyciek tylko z jednej dziurki, nieprzyjemny zapach z nosa,
• trudności z oddychaniem, sine lub bardzo blade dziąsła: jedź od razu.

Kiedy kichanie jest niegroźne, a kiedy niepokoi, opisuje poradnik pies kicha.

Węch psa: co zapamiętać

• Węch to główny zmysł psa: według szacunków ok. 200–300 mln receptorów węchowych wobec ok. 5–6 mln u człowieka.
• Pies wącha seriami krótkich wdechów, każdą dziurką osobno, a wydycha bokiem nozdrzy.
• Wąchanie na spacerze to czytanie informacji, więc daj psu na to czas, najlepiej na długiej lince.
• Kilkanaście minut szukania karmy w macie węchowej męczy psa skuteczniej niż bieganie.
• Nagła utrata węchu, długi katar, krew z nosa albo gwałtowne kichanie to powód do wizyty.

Następny krok: dziś podaj psu część kolacji w macie węchowej albo w ręczniku zwiniętym w rulon i zobacz, ile czasu zajmie mu szukanie.