Wiewiórka domowa (burunduk): czy można ją mieć i dlaczego jej nie kupować

Co to jest wiewiórka domowa?

„Wiewiórką domową” nazywa się najczęściej burunduka syberyjskiego (Tamias sibiricus), małego, pręgowanego gryzonia z rodziny wiewiórkowatych, pochodzącego z Azji. Bywa sprzedawany pod nazwą wiewiórka syberyjska albo wiewiórka ziemna. Pod hasłem „wiewiórka domowa” szuka się też innych egzotycznych wiewiórek oraz naszej, rudej wiewiórki pospolitej, którą ktoś chciałby wziąć z parku do domu.

W każdym z tych przypadków odpowiedź jest podobna: takiego zwierzęcia nie kupisz legalnie do mieszkania. Jeśli marzysz o ruchliwym, ciekawskim gryzoniu aktywnym w dzień, przeczytaj, czym jest koszatniczka, a o dzikich wiewiórkach w ogrodzie piszemy w poradniku wiewiórka, co jedzą i jak im pomóc.

Jak rozpoznać burunduka?

Burunduk syberyjski jest wyraźnie mniejszy od wiewiórki pospolitej i ma inną sylwetkę. Rozpoznasz go po kilku cechach:

• pięć ciemnych pasów wzdłuż grzbietu, rozdzielonych jaśniejszymi pasami,
• pręgi na pyszczku: jasne i ciemne paski biegnące przez oko,
• krótkie, zaokrąglone uszy bez pędzelków, które ma ruda wiewiórka zimą,
• cieńszy ogon niż u wiewiórki pospolitej i zwyczaj szukania jedzenia głównie na ziemi.

Czy można mieć wiewiórkę w domu?

Nie w sensie zwykłego zwierzęcia domowego. Status najczęściej spotykanych gatunków wygląda tak:

Gatunek	Status w Polsce i UE	Czy wolno kupić i trzymać w domu?
burunduk syberyjski, „wiewiórka syberyjska” (Tamias sibiricus)	unijna lista inwazyjnych gatunków obcych	kupić nie; trzymać tylko z zezwoleniem
wiewiórka szara (Sciurus carolinensis)	unijna lista inwazyjnych gatunków obcych	kupić nie; trzymać tylko z zezwoleniem
wiewiórka lisia (Sciurus niger)	unijna lista inwazyjnych gatunków obcych	kupić nie; trzymać tylko z zezwoleniem
wiewiórka Pallasa, czerwonobrzucha (Callosciurus erythraeus)	unijna lista inwazyjnych gatunków obcych	kupić nie; trzymać tylko z zezwoleniem
wiewiórka pospolita, ruda (Sciurus vulgaris)	gatunek rodzimy pod ochroną częściową	nie wolno jej łapać ani przetrzymywać

Inne egzotyczne gatunki wiewiórek, które czasem pojawiają się w ogłoszeniach, też mogą podlegać ograniczeniom. Przed jakąkolwiek decyzją porównaj nazwę łacińską z aktualnym wykazem gatunków obcych publikowanym przez Generalną Dyrekcję Ochrony Środowiska i zapytaj w regionalnej dyrekcji ochrony środowiska (RDOŚ).

Dlaczego burunduk jest na liście gatunków inwazyjnych?

Gatunek inwazyjny to zwierzę albo roślina spoza danego regionu, które po przedostaniu się do przyrody rozmnaża się, wypiera rodzime gatunki, przenosi choroby albo niszczy siedliska. Burunduki przez lata sprzedawano w Europie jako „wiewiórki domowe”. Część uciekła albo została wypuszczona i w kilku krajach Europy Zachodniej powstały dzikie populacje, które konkurują z rodzimymi zwierzętami i mogą przenosić kleszcze oraz choroby odkleszczowe. Dlatego Unia Europejska wpisała burunduka syberyjskiego na listę inwazyjnych gatunków obcych w 2016 roku.

Podstawą prawną jest rozporządzenie Unii Europejskiej nr 1143/2014 z unijną listą gatunków inwazyjnych oraz polska ustawa z 11 sierpnia 2021 r. o gatunkach obcych. Te same przepisy dotyczą na przykład żółwia czerwonolicego i części raków akwariowych, o czym piszemy w poradniku gatunki inwazyjne w akwarystyce.

Co mówią przepisy o burunduku?

Czynność	Czy wolno?
Kupić, sprzedać, wymienić	nie
Sprowadzić z zagranicy, także przez internet	nie
Przyjąć „za darmo” albo oddać znajomemu	nie, tylko podmiotowi z zezwoleniem albo do azylu
Rozmnażać	nie
Trzymać w domu	tylko z zezwoleniem; dotychczasowi opiekunowie mogli złożyć wniosek o zezwolenie do 18 czerwca 2022 r., ten termin już minął
Wypuścić do lasu, parku, ogrodu	nigdy

Zezwolenie na gatunek z listy unijnej wydaje Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska. Zezwolenie określa warunki: zwierzę ma być trzymane tak, żeby nie mogło uciec ani się rozmnażać. Za naruszenie przepisów o gatunkach obcych grożą administracyjne kary pieniężne, w najpoważniejszych przypadkach nawet do 1 mln zł. Ten tekst nie jest poradą prawną: w sprawach konkretnego zwierzęcia wiążąca jest odpowiedź urzędu.

Mam burunduka: co teraz?

Wiele osób ma burunduka od lat i nie wiedziało o zmianach w przepisach. Najgorsze, co możesz zrobić, to wypuścić go albo „pozbyć się” przez ogłoszenie. Rozsądna kolejność:

1. Nie wypuszczaj i nie sprzedawaj burunduka. Każde z tych działań jest zabronione, a zwierzę z domu w przyrodzie albo zginie, albo zacznie szkodzić rodzimym gatunkom.
2. Zbierz to, co masz. Dowód zakupu, zdjęcia z dawnych lat, kartę z lecznicy: wszystko, co pokazuje, od kiedy masz zwierzę.
3. Skontaktuj się z regionalną dyrekcją ochrony środowiska. Zapytaj, jakie masz możliwości w swojej sytuacji: zezwolenie, azyl z wykazu GDOŚ albo podmiot, który przyjmie zwierzę.
4. Do czasu decyzji zabezpiecz zwierzę. Burunduk ma mieszkać tak, żeby nie mógł uciec ani się rozmnażać. Nie wypuszczaj go na balkon ani do ogrodu.

Tak samo postępuje się z innymi zwierzętami z listy, na przykład z żółwiem ozdobnym. Jak wygląda oddanie zwierzęcia do azylu i czego nie robić, opisuje szczegółowo poradnik żółw czerwonolicy, co mówią przepisy, a gady i pająki, których nie wolno trzymać w domu, zbiera tekst gatunki niebezpieczne i inwazyjne.

Burunduk w mieszkaniu: dlaczego to trudne zwierzę?

Nawet tam, gdzie burunduki były kiedyś legalne, nie sprawdzały się jako zwierzę domowe dla każdego. To dzikie zwierzę, a nie udomowiony gryzoń:

• jest bardzo ruchliwy i ucieka: potrzebuje dużej przestrzeni, a z mieszkania wymyka się przy pierwszej okazji,
• zwykle źle znosi trzymanie w rękach: spłoszony potrafi mocno ugryźć,
• żyje według rytmu pór roku: zimą zapada w sen zimowy z przerwami, a jego aktywność mocno się zmienia,
• często nie toleruje drugiego burunduka: bywa terytorialny, więc trzymanie kilku zwierząt razem kończy się bójkami.

Do tego dochodzą warunki z zezwolenia: zwierzę z listy ma mieszkać tak, żeby nie mogło uciec ani się rozmnożyć. W zwykłym mieszkaniu, z otwieranymi oknami, balkonem i wizytami gości, trudno to zapewnić przez całe życie zwierzęcia.

Wiewiórka pospolita: dlaczego nie można jej trzymać w domu?

Wiewiórka pospolita, nasza ruda wiewiórka z pędzelkami na uszach, jest objęta ochroną częściową. Obowiązują wobec niej m.in. zakazy zabijania, chwytania, przetrzymywania, przenoszenia, płoszenia i niepokojenia oraz niszczenia gniazd. Nie wolno też trzymać dzikiej wiewiórki w domu, nawet „uratowanej” i oswojonej: jej miejsce jest w ośrodku rehabilitacji, a potem na wolności.

Młoda wiewiórka na ziemi zwykle nie potrzebuje pomocy, bo matka często przenosi młode albo po nie wraca. Jeśli maluch jest wychłodzony, ranny albo przyniesiony przez kota, przełóż go w rękawicach do kartonu, nie karm i zadzwoń do ośrodka rehabilitacji dzikich zwierząt. Krok po kroku opisuje to poradnik znalazłem dzikie zwierzę.

Jakie zwierzę zamiast wiewiórki?

Jeśli w wiewiórce pociąga Cię ruchliwość, ciekawość i to, że coś się dzieje w ciągu dnia, przyjrzyj się legalnym, udomowionym gryzoniom:

• Koszatniczka (degu): dzienna, stadna i gadatliwa, żyje w domu zwykle 5–8 lat i mieszka co najmniej w parze. Wszystko o niej zbiera kompletny poradnik opieki nad koszatniczką.
• Szczur domowy: inteligentny, kontaktowy, uczy się imienia i sztuczek, żyje zwykle 2–3 lata. Zobacz kompletny poradnik o szczurze domowym.
• Szynszyla: skacząca akrobatka z gęstym futrem, aktywna wieczorem i w nocy, żyje zwykle 10–15 lat. Różnice opisuje porównanie koszatniczka czy szynszyla.

Wybierasz zwierzę dla rodziny z dziećmi? Porównanie gryzoni pod kątem charakteru, kosztów i opieki znajdziesz w poradniku jakie małe zwierzę dla dziecka.

Wiewiórka domowa: co zapamiętać

• „Wiewiórka domowa” to najczęściej burunduk syberyjski, gatunek z unijnej listy inwazyjnych gatunków obcych.
• Burunduka nie wolno kupić, sprzedać, rozmnażać ani wypuścić; trzymać go można tylko z zezwoleniem.
• Wiewiórka pospolita jest pod ochroną częściową: nie wolno jej łapać ani trzymać w domu, także „uratowanej”.
• Masz burunduka? Nie wypuszczaj go, tylko zapytaj w regionalnej dyrekcji ochrony środowiska o legalne wyjście.
• Ruchliwego, dziennego gryzonia do mieszkania szukaj wśród gatunków udomowionych, na przykład koszatniczki.

Następny krok: zanim kupisz jakiekolwiek egzotyczne zwierzę, poproś o jego nazwę łacińską i sprawdź ją w aktualnym wykazie gatunków obcych GDOŚ.