Wiewiórka - co jedzą wiewiórki, czy je dokarmiać i jak im pomóc w ogrodzie

Wiewiórki jedzą głównie nasiona i orzechy: nasiona z szyszek sosny i świerka, orzechy laskowe i włoskie, żołędzie, bukiew, a także pąki, grzyby, owoce i owady. Zimą możesz je dokarmiać niesolonymi, nieprażonymi orzechami w łupinach i nasionami słonecznika. Wiewiórka pospolita jest w Polsce pod ochroną częściową, więc nie wolno jej łapać, płoszyć ani niszczyć jej gniazda.

Wiewiórka w skrócie

	Wiewiórka pospolita
Jak rozpoznać	rude do ciemnobrązowego futro, biały brzuch, długi puszysty ogon, zimą pędzelki na uszach
Wielkość	orientacyjnie ok. 20 cm ciała i drugie tyle ogona
Gdzie żyje	lasy, parki, ogrody i osiedla z dużymi drzewami
Co je	nasiona drzew, orzechy, żołędzie, bukiew, pąki, grzyby, owoce, owady, czasem jaja ptaków
Kiedy ją widać	w dzień przez cały rok, najczęściej rano; jesienią najbardziej zapracowana
Czy jest pod ochroną	tak, ochrona częściowa z zakazem płoszenia
Czy jest groźna	nie; łapana może ugryźć, ale sama ucieka przed ludźmi, psami i kotami

Jak rozpoznać wiewiórkę pospolitą?

W Polsce żyje jeden gatunek wiewiórki - wiewiórka pospolita. Najczęściej jest ruda, ale bywa też brązowa, ciemnobrązowa, a nawet prawie czarna; zawsze ma jasny brzuch. Zimą futro gęstnieje i szarzeje, a na uszach wyrastają długie pędzelki włosów, które latem są krótsze albo znikają.

Wiewiórka szara, znana z parków w Wielkiej Brytanii, w Polsce nie występuje. Z wiewiórką bywa za to mylona popielica - szara, z puszystym ogonem i ciemnymi obwódkami wokół oczu, aktywna nocą. Jeśli coś tupie nocą na strychu, to raczej popielica albo kuna niż wiewiórka; różnice opisuje karta kuna na strychu, a popielicę - poradnik dzikie gryzonie w ogrodzie.

Co jedzą wiewiórki?

Wiewiórka je przede wszystkim to, co rośnie na drzewach:

• nasiona z szyszek sosny, świerka i modrzewia - pod drzewem zostają charakterystyczne ogryzione „ogryzki” szyszek;
• orzechy laskowe i włoskie, żołędzie, bukiew, nasiona klonu i lipy;
• pąki, kwiaty i młode pędy wczesną wiosną, kiedy zapasów jest mało;
• grzyby i owoce - latem i jesienią;
• owady, a czasem także jaja i pisklęta ptaków - zwłaszcza w okresie lęgów.

Jesienią wiewiórka zakopuje orzechy i nasiona w setkach małych schowków w ziemi, w szczelinach kory i pod liśćmi. Część z nich zapomina - i tak sadzi nowe drzewa. Nie zapada w sen zimowy: w mroźne, wietrzne dni zostaje w gnieździe, a w pogodne wychodzi do swoich schowków.

Czy dokarmiać wiewiórki i czym?

Dokarmianie ma sens zimą i wczesną wiosną, kiedy jesienne zapasy się kończą, a drzewa jeszcze nie rodzą. Latem i jesienią wiewiórka znajdzie jedzenie sama. Jeśli dokarmiasz:

Można	Nie wolno
orzechy laskowe i włoskie w łupinach, niesolone i nieprażone	orzechy solone, prażone, w miodzie, karmelu i czekoladzie
nasiona słonecznika, najlepiej niełuskane	chleb, bułki, ciastka i słodycze
żołędzie, bukiew, szyszki z nasionami	resztki ze stołu, przyprawione jedzenie
od czasu do czasu kawałek jabłka albo marchwi	mleko i nabiał

Orzeszki ziemne, nawet niesolone, traktuj najwyżej jako drobny dodatek - nie powinny być podstawą. Najlepszy jest karmnik dla wiewiórek: drewniana skrzynka z podnoszoną klapką, przymocowana do pnia na wysokości ok. 2 metrów, z dala od miejsc, gdzie czają się koty.

1. Wieszaj karmnik wysoko na pniu. Wiewiórka czuje się bezpiecznie przy drzewie, a kot nie podejdzie jej niezauważony.
2. Dawaj mało, ale regularnie. Garść orzechów dziennie w zimie wystarczy; nadmiar przyciąga szczury i gołębie.
3. Postaw wodę. Płytka, ciężka miska z wodą przydaje się w upał i w mróz, gdy kałuże zamarzają; wymieniaj ją codziennie.
4. Sprzątaj i myj karmnik. Spleśniałe orzechy i łupiny wyrzucaj, a karmnik myj gorącą wodą co kilka tygodni.
5. Nie oswajaj z ręki. Wiewiórka karmiona z ręki traci ostrożność wobec ludzi, psów i kotów, a czasem gryzie, szukając jedzenia w dłoni.

• Trixie Miska terakota dla małych zwierząt - ciężka ceramiczna miska, która się nie przewraca; nada się na wodę dla wiewiórek, jeży i ptaków w ogrodzie. Wybierz większy wariant i myj ją codziennie.

Wiewiórki chętnie podbierają też karmę z karmników dla ptaków. Jeśli chcesz dokarmiać jedno i drugie, ustaw karmnik dla ptaków z daleka od drzew - jak wybrać i gdzie powiesić, opisuje poradnik karmnik dla ptaków, a co sypać ptakom (i dlaczego nic solonego), poradnik czym karmić ptaki zimą.

Wiewiórka w ogrodzie, na strychu albo w budce - co robić?

Wiewiórka buduje kuliste gniazdo z gałązek i liści, zwane dreją, wysoko w koronie drzewa. Chętnie zajmuje też dziuple i budki lęgowe, a czasem zakamarki pod dachem. Zasady są proste:

• gniazda w drzewie nie usuwaj - przycinanie drzew zaplanuj poza okresem, gdy wiewiórka wychowuje młode, i najpierw obejrzyj koronę;
• budkę zajętą przez wiewiórkę zostaw w spokoju; ptakom powieś drugą, z mniejszym otworem - jak dobrać jego wielkość, piszemy w poradniku budka lęgowa dla ptaków;
• gdy wiewiórka wchodzi pod dach, otwory zabezpieczaj dopiero wtedy, gdy na pewno nie ma w środku młodych; przy wątpliwościach zapytaj regionalną dyrekcję ochrony środowiska;
• ogrodowe orzechy i owoce zbieraj wcześniej albo pogódź się, że część zje wiewiórka.

Pies, kot a wiewiórka

Psy uwielbiają gonić wiewiórki, a wiewiórka zwykle wygrywa, uciekając na drzewo. Problemem bywa pies, który w pogoni wybiega na ulicę - w parku i lesie trzymaj go na smyczy i ćwicz przywołanie przy rozproszeniach: zacznij od wiewiórki widocznej z daleka, nagradzaj każde spojrzenie na Ciebie i dopiero z czasem zmniejszaj dystans. Koty polują na młode wiewiórki i ptaki przy karmniku; karmnik wieszaj więc wysoko, a kota wychodzącego nie wypuszczaj o świcie. O tym, jak ograniczyć polowania kota, piszemy w poradniku kot domowy czy wychodzący.

Pies albo kot pogryziony przez wiewiórkę to rzadkość, ale ranka od zębów gryzonia łatwo się zakaża - pokaż ją lekarzowi tego samego dnia.

Jak pomóc wiewiórkom w ogrodzie poza karmnikiem?

Karmnik to dodatek. Wiewiórce najbardziej pomaga ogród, w którym sama znajdzie jedzenie i schronienie przez cały rok:

• drzewa i krzewy z orzechami i nasionami - leszczyna, orzech włoski, dąb, buk, sosna i świerk; jak dobierać krzewy, które karmią zwierzęta zimą, opisuje poradnik ogród przyjazny ptakom;
• stare drzewa z dziuplami - nie wycinaj ich bez potrzeby, to gotowe kryjówki dla wiewiórek, ptaków i nietoperzy;
• połączenia między koronami - wiewiórka woli przeskakiwać z drzewa na drzewo niż biegać po ziemi, gdzie czyhają koty i psy;
• woda - zwłaszcza w upały, w płytkiej misce postawionej na podwyższeniu albo przy pniu;
• uwaga na drogach - jesienią wiewiórki przebiegają przez osiedlowe uliczki, nosząc zapasy; zwolnij przy parkach i zadrzewieniach.

Czy wiewiórka jest pod ochroną?

Tak. Wiewiórka pospolita jest objęta ochroną częściową na podstawie przepisów o ochronie gatunkowej zwierząt. Obowiązują wobec niej m.in. zakazy zabijania, chwytania, przetrzymywania, przenoszenia, płoszenia i niepokojenia oraz niszczenia gniazd, nor i kryjówek. Nie wolno też trzymać dzikiej wiewiórki w domu - nawet „uratowanej” i oswojonej; jej miejsce jest w ośrodku rehabilitacji, a potem na wolności. Pod tą samą ochroną jest dziki jeż, który może odwiedzać ten sam ogród nocą.

Wiewiórka - co zapamiętać

• Wiewiórki jedzą nasiona z szyszek, orzechy, żołędzie, bukiew, pąki, grzyby, owoce i owady.
• Dokarmiaj zimą i wczesną wiosną: orzechy w łupinach bez soli, słonecznik, woda.
• Nie dawaj solonych i prażonych orzechów, chleba, słodyczy ani mleka.
• Wiewiórka jest pod ochroną częściową: nie łapiesz, nie płoszysz, nie niszczysz gniazda.
• Młode na ziemi najpierw obserwuj; ranne albo wychłodzone - ośrodek rehabilitacji.

Następny krok: wybierz w ogrodzie drzewo z dala od miejsc, w których chodzi kot, i zawieś na nim karmnik dla wiewiórek przed pierwszymi mrozami.