Żmija zygzakowata - jak wygląda, ukąszenie psa i człowieka, co robić

Żmija zygzakowata - czy jest groźna?

Żmija zygzakowata to jedyny jadowity wąż w Polsce. Nie atakuje sama - gryzie w obronie, najczęściej gdy ktoś na nią nadepnie albo próbuje ją złapać, a pies obwąchuje ją w trawie. Ukąszenie u człowieka rzadko kończy się źle, ale zawsze wymaga pomocy lekarza, a pies po ukąszeniu żmii jedzie do weterynarza od razu. Najpewniej rozpoznasz ją po ciemnym zygzaku wzdłuż grzbietu i pionowej źrenicy.

Żmija zygzakowata w skrócie
Czy jest jadowita?	Tak - to jedyny jadowity wąż żyjący w Polsce.
Jak rozpoznać	ciemny zygzak wzdłuż grzbietu, wzór X albo V na głowie, pionowa źrenica, krępe ciało
Wielkość	zwykle 50–70 cm, rzadko ponad 80 cm
Gdzie żyje	wrzosowiska, torfowiska, wilgotne łąki, skraje lasów, polany, góry
Co je	głównie gryzonie, a także jaszczurki i żaby
Kiedy ją widać	zwykle od marca–kwietnia do października; wiosną najczęściej rano, gdy się wygrzewa
Ochrona	tak - ochrona częściowa
Groźna dla psa, kota, człowieka?	gryzie tylko w obronie, ale ukąszenie zawsze wymaga lekarza: psa wieziesz do weterynarza, człowieka na SOR

Jak wygląda żmija zygzakowata?

Żmija jest krępa i stosunkowo krótka: zwykle 50–70 cm, rzadko ponad 80 cm. Głowa jest płaska, lekko trójkątna i wyraźnie oddzielona od szyi, a na jej wierzchu widać ciemny wzór w kształcie litery X albo V. Oko ma pionową, szczelinowatą źrenicę. Środkiem grzbietu biegnie ciemny zygzak albo falista wstęga, od karku po krótki ogon.

• Samce są zwykle szare lub srebrzyste z czarnym, kontrastowym zygzakiem.
• Samice bywają brązowe, rude albo miedziane, z ciemnobrązowym zygzakiem.
• Czarna żmija to ta sama żmija zygzakowata w ciemnej odmianie barwnej - jest cała czarna, a zygzaka prawie nie widać. Jad ma taki sam.
• Młoda żmija zygzakowata ma ok. 15–20 cm, wzór jak dorosła i jest jadowita od urodzenia. Żmija nie składa jaj - samica rodzi żywe młode w sierpniu i wrześniu.

Żmija czy zaskroniec? Jak je odróżnić

Zaskroniec ma po bokach głowy dwie jasne, zwykle żółte plamy, okrągłą źrenicę i nie ma zygzaka. Żmija nie ma żółtych plam, ma pionową źrenicę i zygzak. Zaskroniec jest też smuklejszy i dłuższy - zwykle 70–100 cm, samice większe od samców, wyjątkowo do ok. 1,5 m. Pełne porównanie z tabelą znajdziesz w poradniku zaskroniec - czy jest jadowity, a beznogą jaszczurkę, którą też myli się z wężem, opisujemy w tekście padalec. Nie masz pewności? Zachowuj się tak, jakby to była żmija.

Gdzie żyje żmija i kiedy można ją spotkać?

Żmija lubi miejsca, gdzie słońce przeplata się z kryjówkami: wrzosowiska, torfowiska, wilgotne łąki, skraje lasów i polany, zręby, nasypy i kamieniste zbocza w górach. Do ogrodów zagląda głównie tam, gdzie graniczą z lasem albo łąką. Aktywna jest zwykle od marca–kwietnia do października. Wiosną i w chłodne poranki wygrzewa się na kamieniach, pniakach i ścieżkach - wtedy najłatwiej na nią trafić, bo jest ociężała i nie ucieka od razu.

Żmija poluje głównie na nornice i myszy, rzadziej na jaszczurki i żaby: ofiarę kąsa, czeka, aż jad zadziała, i połyka ją w całości. W ogrodzie trzyma się więc tam, gdzie jest dużo gryzoni - przy stertach drewna, w kompoście i w wysokiej trawie.

Żmija w ogrodzie - co robić?

1. Zatrzymaj się i cofnij. Żmija nie goni ludzi. Odejdź na kilka metrów i daj jej drogę ucieczki.
2. Zabierz psa i dzieci. Psa weź na smycz albo zamknij w domu, dzieci odprowadź z tej części ogrodu.
3. Nie łap, nie zabijaj, nie przepędzaj kijem. Do większości ukąszeń dochodzi właśnie przy takich próbach. Żmija jest też pod ochroną - nie wolno jej zabijać ani celowo płoszyć.
4. Obserwuj z daleka. Zwykle po kilkunastu minutach sama odpełza w zarośla.
5. Gdy wraca albo jest w domu, w garażu, przy placu zabaw zadzwoń do straży miejskiej, gminy albo regionalnej dyrekcji ochrony środowiska (RDOŚ) - zwierzę przeniesie osoba z uprawnieniami.

Żeby ogród był mniej kuszący dla żmii, koś trawę przy domu i ścieżkach, nie zostawiaj stert desek i gruzu przy tarasie, a wysoką trawę i stosy kamieni trzymaj dalej od miejsc, w których bawią się dzieci i biega pies.

Ukąszenie żmii u psa - objawy i co robić

Psy są kąsane najczęściej w pysk, w głowę albo w przednią łapę - bo obwąchują i trącają węża. Objawy to szybko narastający, bolesny obrzęk, czasem dwa drobne punkciki w miejscu ukąszenia, ślinotok, apatia albo niepokój, wymioty, przyspieszony oddech, chwiejny chód. Obrzęk pyska i szyi potrafi narastać godzinami i utrudnić oddychanie, a objawy ogólne mogą przyjść później - dlatego do weterynarza jedziesz także wtedy, gdy pies na początku wygląda dobrze.

1. Uspokój psa i ogranicz jego ruch. Jeśli możesz, zanieś go do samochodu, zamiast pozwolić mu iść.
2. Zdejmij obrożę, jeśli obrzęk obejmuje pysk albo szyję.
3. Jedź od razu do najbliższej lecznicy i dzwoń z drogi: powiedz, że jedziesz z psem po ukąszeniu żmii i o której to się stało.
4. Nie nacinaj rany, nie wysysaj jadu, nie zakładaj opaski uciskowej i nie podawaj psu żadnych leków ani „domowych sposobów” - o leczeniu decyduje lekarz.

Kot ukąszony przez żmiję wymaga tego samego: ogranicz ruch, przenieś go w transporterze i jedź od razu. Spuchnięty pysk bywa też reakcją na użądlenie osy - jak odróżnić te sytuacje i kiedy liczą się minuty, opisuje poradnik spuchnięty pysk psa.

Ukąszenie żmii u człowieka - pierwsza pomoc

1. Odejdź od węża i usiądź albo połóż się. Spokój i bezruch spowalniają rozchodzenie się jadu.
2. Zadzwoń na 112 albo jedź na SOR. Nie prowadź samochodu sam. Zapamiętaj godzinę ukąszenia.
3. Unieruchom ukąszoną rękę lub nogę i zdejmij pierścionki, zegarek, bransoletki i obcisłe buty, zanim pojawi się obrzęk.
4. Nie nacinaj, nie wysysaj, nie zakładaj opaski, nie przykładaj lodu i nie pij alkoholu. Te „sposoby” nie pomagają, a mogą zaszkodzić.

Szczególnie szybko pomocy potrzebują dzieci, osoby starsze, przewlekle chore i uczulone na jady owadów. O leczeniu decyduje lekarz w szpitalu. Ukąszenia zdarzają się najczęściej przy zbieraniu jagód i grzybów albo przy chodzeniu w sandałach po wysokiej trawie - na takie wyprawy zakładaj pełne buty i długie spodnie.

Jak chronić psa przed żmiją?

• Na wrzosowiskach, torfowiskach i polanach prowadź psa ścieżką, na smyczy albo długiej lince treningowej, zwłaszcza w ciepłe poranki wiosną i latem.
• Szelki zamiast obroży na wycieczki w teren: nie uciskają szyi, a psa łatwiej w nich podnieść i zanieść. Sprawdzają się np. szelki Trixie Premium Touring; inne modele znajdziesz w dziale szelki dla psa.
• Przywołanie i komenda „zostaw” - pies, który odejdzie od węża na sygnał, jest najlepiej chroniony. Jak to wyćwiczyć, opisuje nauka przywołania.
• Numer najbliższej lecznicy całodobowej zapisz w telefonie przed wyjazdem. Co warto zabrać na wycieczkę, podpowiada apteczka dla psa i kota.

Czy żmija jest pod ochroną?

Tak. Żmija zygzakowata jest w Polsce objęta ochroną częściową na podstawie rozporządzenia w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt. Nie wolno jej zabijać, łapać, przenosić ani celowo płoszyć, nawet w ogrodzie. Żmija, która zamieszka przy domu, to sprawa dla gminy albo RDOŚ, nie dla łopaty. Inne rodzime gady i płazy pod ochroną wymienia poradnik gady, których nie wolno trzymać w domu, a co zrobić z rannym dzikim zwierzęciem - tekst znalazłem dzikie zwierzę.

Żmija zygzakowata - co zapamiętać

• Żmija to jedyny jadowity wąż w Polsce: zygzak na grzbiecie, wzór X na głowie, pionowa źrenica.
• Nie atakuje - gryzie, gdy ktoś na nią nadepnie albo próbuje ją złapać.
• Pies po ukąszeniu jedzie do weterynarza od razu, człowiek - na SOR albo dzwoni na 112.
• Nie nacinaj, nie wysysaj, nie zakładaj opaski.
• Żmija jest pod ochroną częściową - nie zabijaj jej i nie przepędzaj.

Następny krok: zanim pojedziesz z psem na wrzosowisko czy w góry, sprawdź, gdzie jest najbliższa lecznica całodobowa, i zapisz jej numer w telefonie.