Padalec - beznoga jaszczurka, nie wąż: czy jest jadowity i co robi w ogrodzie

Padalec - co to za zwierzę i czy jest groźny?

Padalec zwyczajny to jaszczurka bez nóg, a nie wąż. Jest niejadowity i całkowicie niegroźny dla ludzi, psów i kotów. W ogrodzie jest sprzymierzeńcem: zjada nagie ślimaki, dżdżownice i gąsienice. Od węża odróżnisz go po gładkim, lśniącym ciele i oczach, które mrugają - węże nie mają powiek.

Padalec w skrócie
Co to za zwierzę	beznoga jaszczurka, nie wąż
Czy jest jadowity?	Nie. Padalec nie ma jadu i praktycznie nie gryzie ludzi.
Jak rozpoznać	gładkie, lśniące ciało, mała głowa bez szyi, oczy z powiekami (mruga)
Wielkość	zwykle 30–45 cm, z czego ponad połowę stanowi ogon
Gdzie żyje	ogrody, skraje lasów, łąki, nasypy; pod deskami, kamieniami, w kompoście
Co je	nagie ślimaki, dżdżownice, gąsienice, owady
Kiedy go widać	zwykle od marca–kwietnia do października, najczęściej o zmierzchu i po deszczu
Ochrona	tak - ochrona częściowa
Groźny dla psa, kota, człowieka?	nie - to raczej kot jest groźny dla padalca

Jak wygląda padalec?

Padalec ma walcowate ciało pokryte drobnymi, gładkimi łuskami, które błyszczą jak wypolerowane. Głowa jest mała i przechodzi w tułów bez wyraźnej szyi, a ogon kończy się tępo. Długość to zwykle 30–45 cm, z czego ponad połowę stanowi ogon. Ubarwienie jest brązowe, miedziane, szare albo beżowe, często z metalicznym połyskiem.

• Samice mają zwykle ciemne boki i ciemny pasek wzdłuż grzbietu.
• Samce są bardziej jednolite, czasem z niebieskimi kropkami na grzbiecie.
• Młode są jasne, srebrzyste albo złociste, z ciemnym paskiem na grzbiecie i ciemnym brzuchem. Samica rodzi żywe młode pod koniec lata.

Jak inne jaszczurki, padalec ma ruchome powieki i potrafi odrzucić ogon, gdy ktoś go złapie. Ogon odrasta, ale jest krótszy i nie wygląda już jak dawniej - dlatego padalca nigdy nie podnosi się za ogon.

Padalec a zaskroniec i żmija - jak je odróżnić?

• Padalec - gładki i błyszczący jak metal, mała głowa bez szyi, mruga. Długość zwykle 30–45 cm, z czego ponad połowę stanowi ogon.
• Zaskroniec - wąż z dwiema jasnymi, zwykle żółtymi plamami za głową i okrągłą źrenicą, dłuższy: zwykle 70–100 cm, samice większe od samców, wyjątkowo do ok. 1,5 m. Niejadowity.
• Żmija zygzakowata - krępy wąż z ciemnym zygzakiem na grzbiecie, wzorem X na głowie i pionową źrenicą, zwykle 50–70 cm, rzadko ponad 80 cm. Jadowita.

Tabelę różnic i zdjęcia znajdziesz w poradnikach zaskroniec - czy jest jadowity i żmija zygzakowata. Padalec porusza się wolniej niż węże i bardziej sztywno, jakby „wiosłował” całym ciałem.

Czy padalec jest jadowity? Skąd biorą się mity

Nie. Padalec nie ma jadu ani zębów jadowych - drobne, zakrzywione ząbki służą mu do przytrzymywania śliskich ślimaków i dżdżownic. Mit o „jadowitym padalcu” bierze się z pomylenia go z wężem i z samej nazwy, która w polszczyźnie stała się obelgą. Zabijanie padalców „na wszelki wypadek” wciąż jest częstą przyczyną ich śmierci w ogrodach, a przy okazji łamie przepisy o ochronie gatunkowej.

Gdzie żyje padalec i kiedy go spotkasz?

Padalec żyje w całej Polsce, od nizin po góry. Lubi miejsca wilgotne, ale z dostępem do słońca: skraje lasów i polany, łąki, nasypy, zarośnięte działki i ogrody. Spotkasz go zwykle od marca–kwietnia do października, najczęściej o zmierzchu, wczesnym rankiem i po ciepłym deszczu; w upalne południe siedzi w kryjówce. Padalec nie składa jaj - samica nosi je w ciele i rodzi żywe młode, które od razu radzą sobie same.

Co je padalec? Sprzymierzeniec w ogrodzie

Padalec poluje powoli i dokładnie: zjada nagie ślimaki (także te, które niszczą sałatę i hosty), dżdżownice, gąsienice, pająki i owady. Wychodzi na żer o zmierzchu, rano i po deszczu, gdy ślimaki są aktywne. W dzień chowa się pod deskami, płaskimi kamieniami, w kompoście, w ściółce albo w norach gryzoni.

Zimą padalec zapada w odrętwienie pod ziemią, w norach, pod korzeniami albo w głębi kompostu, od października–listopada do marca–kwietnia. Bywa, że kilka padalców zimuje razem, dlatego jesienią i zimą nie przekopuj starego kompostu do samego dna i nie rozbieraj stosów kamieni.

Padalec w ogrodzie - co robić?

• Zostaw go w spokoju. Nie łap, nie przenoś i nie płosz - padalec jest pod ochroną, a w ogrodzie robi dobrą robotę.
• Nie używaj granulatu na ślimaki. Środki chemiczne trują padalce, jeże i ptaki, które zjadają zatrute ślimaki.
• Zostaw kryjówki: stos kamieni, kilka desek na ziemi w spokojnym rogu, nieprzekopywany kompost.
• Zabezpiecz pułapki: szyby piwniczne, studzienki i baseny bez wyjścia to pułapki dla padalców i płazów - przykryj je siatką albo zostaw deskę, po której zwierzę wyjdzie.
• Kosiarka i robot koszący - koś w dzień, nie po zmroku i nie tuż po deszczu, gdy padalce, żaby i jeże są na trawniku. Przed koszeniem wysokiej trawy przejdź się po niej.
• Padalec w domu, garażu albo piwnicy? Zostaw go w spokoju, otwórz drzwi na ogród, zamknij psa i kota w innym pomieszczeniu i odejdź - padalec zwykle sam znajdzie wyjście. Gdy jest ranny albo nie może wyjść, skontaktuj się z regionalną dyrekcją ochrony środowiska, ośrodkiem rehabilitacji dzikich zwierząt albo gminą - zasady opisuje poradnik znalazłem dzikie zwierzę.

Chcesz, żeby w ogrodzie było więcej sprzymierzeńców? Te same kryjówki służą jaszczurkom i płazom - opisujemy je w tekstach jaszczurka zwinka i żaba i ropucha w ogrodzie.

Kot przynosi padalca - co zrobić?

Dla padalca największym zagrożeniem w ogrodzie są koty. Padalec jest powolny, więc łatwo go złapać, a kot często przynosi go do domu albo zostawia z odrzuconym ogonem. Jeśli padalec żyje i nie ma widocznych ran, zamknij kota w innym pomieszczeniu, otwórz drzwi na ogród i daj padalcowi odejść. Jeśli krwawi albo ma rany od zębów, skontaktuj się z regionalną dyrekcją ochrony środowiska, ośrodkiem rehabilitacji dzikich zwierząt albo gminą - rany od kocich zębów łatwo się zakażają.

Kot, który regularnie przynosi padalce i jaszczurki, zwykle poluje w jednym miejscu ogrodu: przy kompoście, nasłonecznionym murku albo stosie kamieni. Tam pomogą gęste, kolczaste krzewy i kamienie z wąskimi szczelinami, do których kot nie sięgnie łapą.

Liczbę upolowanych zwierząt zmniejsza elastyczna obroża z dzwoneczkiem i wypuszczanie kota w środku dnia zamiast o zmierzchu i rano. Jak urządzić życie kotu wychodzącemu, opisuje poradnik kot wychodzący czy domowy.

Pies a padalec - czy jest groźny dla psa?

Padalec nie jest groźny dla psa: nie ma jadu i nie gryzie. Teriery i psy myśliwskie chętnie rozkopują jednak kompost i zaglądają pod deski, a złapany padalec odrzuca ogon albo ginie od jednego chwytu. Zawołaj psa i odciągnij go od kryjówki, a kompost w sezonie trzymaj za niskim płotkiem.

Czy padalec jest pod ochroną?

Tak. Padalec zwyczajny jest w Polsce objęty ochroną częściową na podstawie rozporządzenia w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt. Nie wolno go zabijać, łapać, przetrzymywać, przenosić ani celowo płoszyć, a także niszczyć miejsc, w których zimuje. Wyjątek: ranne zwierzę można zabezpieczyć i przewieźć do ośrodka rehabilitacji. Padalca nie trzyma się w terrarium - pozostałe rodzime gady i płazy pod ochroną wymienia poradnik gady, których nie wolno trzymać w domu.

Padalec - co zapamiętać

• Padalec to beznoga jaszczurka: gładki, błyszczący, mruga oczami.
• Jest niejadowity i niegroźny dla ludzi, psów i kotów.
• W ogrodzie zjada nagie ślimaki - nie trucie ślimaków granulatem chroni i jego.
• Największe zagrożenie to kot, kosiarka po zmroku i chemia.
• Padalec jest pod ochroną częściową - nie łap go i nie zabieraj do domu.

Następny krok: zostaw w spokojnym rogu ogrodu stos kamieni albo kilka desek na ziemi - to najprostsza kryjówka dla padalca.