Budka dla nietoperzy - jak zrobić i gdzie powiesić

Budka dla nietoperzy to płaska drewniana skrzynka z wąskim wejściem od spodu, którą wiesza się wysoko - najlepiej 3–6 m nad ziemią, na nasłonecznionej ścianie domu albo pniu drzewa, z wolnym dolotem i z dala od lamp. Zrobisz ją sam z surowych desek w jedno popołudnie. Nietoperze w Polsce są pod ścisłą ochroną, a jedna budka daje schronienie zwierzętom, które co noc zjadają mnóstwo komarów i ciem.

Po co wieszać budkę dla nietoperzy?

Nietoperze tracą kryjówki: stare dziuplaste drzewa są wycinane, a szczeliny pod dachówkami i w ścianach znikają przy remontach i ociepleniach. Budka zastępuje taką szczelinę. W ciągu dnia nietoperze śpią w niej przyklejone do chropowatych ścianek, a o zmierzchu wylatują polować na owady - także nad Twoim ogrodem.

W budkach przy domach najczęściej zamieszkują niewielkie gatunki, które i tak chętnie chowają się w szczelinach budynków, m.in. karliki i mroczki. Najmniejsze z nich ważą zaledwie kilka gramów i mieszczą się w pudełku zapałek, a przez jedną noc potrafią zjeść setki drobnych owadów.

W budce mieszkają zwykle latem: pojedyncze zwierzęta albo grupy samic wychowujących młode. Na zimę większość gatunków przenosi się do chłodnych, wilgotnych kryjówek, takich jak piwnice, jaskinie i stare fortyfikacje.

Jak zrobić budkę dla nietoperzy krok po kroku?

Budka dla nietoperzy wygląda inaczej niż budka dla ptaków: nie ma okrągłego otworu z przodu ani żerdki. Zamiast tego ma szczelinę od spodu, przez którą nietoperz wpełza do środka.

1. Wybierz drewno. Surowe, nieheblowane deski z drewna iglastego, grubości około 2 cm. Grubsze ścianki lepiej trzymają ciepło. Nie używaj sklejki z klejem ani drewna impregnowanego chemicznie - zapach i opary odstraszają, a mogą też szkodzić.
2. Przytnij elementy. Plecy dłuższe od przodu o 10–15 cm, bo ich dolna część będzie lądowiskiem. Orientacyjnie: szerokość 25–30 cm, wysokość przodu 30–40 cm.
3. Zrób ścianki chropowate. Wewnętrzną stronę ścianek i całe lądowisko natnij poziomo piłą co 1–2 cm. Nietoperze muszą się czegoś trzymać - po gładkiej desce się zsuną.
4. Zostaw wąską szczelinę. Odległość między przodem a plecami, czyli głębokość wnętrza, to zwykle 1,5–2,5 cm, a od dołu zostaje otwarta szczelina wejściowa tej samej szerokości. Taka ciasnota chroni przed ptakami i drapieżnikami.
5. Uszczelnij górę. Daszek zrób z wystającej deski pokrytej papą. Na górze i z boków nie może wiać ani lać się woda - wilgoć i przeciąg sprawią, że budka zostanie pusta.
6. Zostaw drewno w środku surowe. Z zewnątrz możesz pomalować budkę farbą wodną na ciemny kolor, który lepiej nagrzewa się w słońcu. Wnętrza nie maluj.

Budka nie wymaga czyszczenia: odchody wypadają przez otwarty spód. To jedna z różnic w stosunku do ptasich budek - o nich piszemy w poradniku budka lęgowa dla ptaków.

Gdzie powiesić budkę dla nietoperzy?

• Wysoko. Najlepiej 3–6 m nad ziemią - tak, żeby nie sięgnął jej kot, a nietoperz miał miejsce, by po wylocie opaść i rozpędzić się.
• W słońcu. Nietoperze lubią ciepło. Ściana od południa, południowego wschodu albo południowego zachodu nagrzewa się przez część dnia.
• Z wolnym dolotem. Przed i pod budką nie może być gałęzi, pnączy ani przeszkód - nietoperz wlatuje od dołu.
• Z dala od światła. Lampa ogrodowa, latarnia czy oświetlenie elewacji odstraszają wiele gatunków.
• Kilka zamiast jednej. Dwie albo trzy budki po różnych stronach domu dają nietoperzom wybór: w upał przenoszą się do chłodniejszej, w chłodne dni - do cieplejszej.

Ściana budynku pod okapem sprawdza się lepiej niż drzewo, bo jest stabilniejsza i cieplejsza. Budkę najlepiej powiesić zimą albo wczesną wiosną, zanim nietoperze wrócą z zimowisk. Uzbrój się w cierpliwość: zasiedlenie może trwać kilka miesięcy, a czasem kilka lat.

Najczęstsze błędy przy budce dla nietoperzy

• Gładkie, heblowane drewno w środku. Nietoperz nie ma się czego uchwycić i budka zostaje pusta.
• Budka w cieniu, nisko albo za gałęziami. Za zimno, za łatwo dla kota i trudny dolot.
• Lampa tuż obok. Oświetlona ściana to dla wielu gatunków miejsce do omijania.
• Szczeliny na górze i w bokach. Przeciąg i woda deszczowa wyziębiają wnętrze.
• Zaglądanie do środka. Płoszenie zwierząt to najprostszy sposób, żeby się wyprowadziły - i naruszenie przepisów o ochronie gatunkowej.

Jak poznać, że budka jest zamieszkana?

Najprostszy sygnał to odchody pod budką. Wyglądają jak mysie, ale są kruche - rozgniecione w palcach (w rękawiczce) rozsypują się na pył z błyszczącymi kawałeczkami pancerzyków owadów. O zmierzchu możesz też obserwować budkę z daleka i policzyć wylatujące zwierzęta.

Nie zaglądaj do środka, nie świeć latarką w szczelinę i nie zdejmuj budki, gdy jest zajęta - szczególnie latem, gdy samice mogą wychowywać w niej młode.

Jak zachęcić nietoperze do ogrodu?

Budka to dom, ale nietoperz potrzebuje też stołówki. Zrezygnuj z oprysków owadobójczych, zostaw dziki zakątek z wysoką trawą i posadź rośliny, które pachną wieczorem - przyciągają ćmy, czyli pokarm nietoperzy. Pomaga też woda: nad stawem i małym oczkiem wodnym roi się od owadów, a w suchym ogrodzie przyda się choćby płytkie poidło dla ptaków, z którego skorzystają też owady. Wiele z tych zasad służy jednocześnie ptakom - więcej w poradniku ogród przyjazny ptakom.

Nietoperze a prawo - co wolno, a czego nie?

Wszystkie gatunki nietoperzy żyjące w Polsce są objęte ścisłą ochroną gatunkową. Nie wolno ich zabijać, łapać, płoszyć ani niszczyć ich kryjówek. Jeśli nietoperze mieszkają na Twoim strychu albo w szczelinach ściany, a planujesz remont dachu czy ocieplenie budynku, najpierw skontaktuj się z regionalną dyrekcją ochrony środowiska - tam dowiesz się, kiedy i jak można prowadzić prace.

Nietoperza, który wleciał do mieszkania albo leży na ziemi, nie bierz gołymi rękami. Co zrobić krok po kroku, opisuje poradnik znalazłem dzikie zwierzę. O innym nocnym gościu ogrodu przeczytasz w tekście jak dokarmiać dzikiego jeża.