Kos ptak - jak wygląda samiec i samica, jak śpiewa i co robić, gdy kos gniazduje w ogrodzie

Kos ptak - kto to jest i czy jest groźny?

Kos (Turdus merula) to ptak z rodziny drozdów i jeden z najczęstszych mieszkańców polskich ogrodów, parków i osiedli. Samiec jest cały czarny, z pomarańczowożółtym dziobem i żółtą obwódką oka; samica jest ciemnobrązowa. Kos nie jest groźny ani dla ludzi, ani dla psa czy kota - to raczej on bywa ofiarą kotów. W Polsce jest pod ochroną gatunkową ścisłą.

Jak wygląda kos - samiec, samica i młody

• Samiec - matowo czarny od dzioba po ogon, z jaskrawym, pomarańczowożółtym dziobem i wąską żółtą obwódką wokół oka. Młode samce w pierwszą zimę mają jeszcze ciemniejszy dziób i brązowawe skrzydła.
• Samica - ciemnobrązowa, z jaśniejszym, delikatnie kreskowanym gardłem i brązowawym dziobem. To ją ludzie opisują jako „brązowego kosa” albo biorą za innego ptaka.
• Młody kos - brązowy, z rdzawymi plamkami na piersi i grzbiecie, z krótszym ogonem. Takie ptaki widać na trawnikach od wiosny do lata.

Czasem w ogrodzie pojawia się kos z białymi plamami na głowie albo skrzydłach. To nadal kos - takie przebarwienie zdarza się u tego gatunku stosunkowo często i nie oznacza choroby.

Kos czy drozd, szpak albo kawka - z czym go mylić?

Ptak	Po czym go poznać	Czym różni się od kosa
drozd śpiewak	brązowy grzbiet, jasna pierś w wyraźne, ciemne cętki	samica kosa ma pierś ciemną, prawie bez kropek
szpak	czarny z zielonkawo-fioletowym połyskiem, zimą w jasne kropki, krótki ogon	szpak chodzi krokiem i trzyma się stadami; kos skacze i żeruje zwykle sam
kawka	czarna z szarym karkiem i jasnym, srebrzystym okiem	kawka ma ciemny dziób i szary kark
kwiczoł	szara głowa, kasztanowy grzbiet, nakrapiana pierś	przylatuje zimą stadami na jarzębinę

Pozostałych zimowych gości ogrodu, od sikor po gile, pomaga nazwać poradnik ptaki przy karmniku - jak rozpoznać gatunki.

Jak śpiewa kos i kiedy go słychać?

Kos śpiewa niespiesznie i melodyjnie, fletowym głosem, w krótkich frazach przedzielonych przerwami. Samce zaczynają zwykle pod koniec zimy, a śpiewają do lata - najgłośniej przed wschodem słońca i wieczorem, z wysokiego punktu: dachu, anteny, czubka drzewa. W miastach kosy śpiewają czasem w nocy, przy latarniach.

Śpiew to ogłoszenie: ten kawałek ogrodu ma właściciela. Samiec broni go przed innymi samcami przez cały sezon lęgowy, dlatego co roku słychać go z tych samych miejsc. Jeśli kos śpiewa codziennie z Twojego dachu, gniazdo jest zapewne niedaleko.

Inny jest głos niepokoju: ostre, powtarzane „czik-czik-czik” albo terkot. Jeśli kos długo i głośno alarmuje w krzakach, często w pobliżu jest kot albo inny drapieżnik.

Co je kos?

Kos żeruje głównie na ziemi. Skacze po trawniku, przekrzywia głowę i wyciąga dżdżownice, najchętniej po deszczu. Grzebie też w opadłych liściach, szukając owadów, larw, pająków i ślimaków - stąd rozrzucona kora i ściółka na rabatach. Latem i jesienią dużo je owoców: czereśni, borówek, jarzębiny, głogu, bzu czarnego. Zimą zjada owoce, które zostały na krzewach, i chętnie korzysta z jabłek położonych nisko.

Czy kos odlatuje na zimę?

Nie wszystkie. Kosy z miast i wsi w większości zostają w Polsce na zimę, a część ptaków, zwłaszcza z lasów i z północy, odlatuje na zachód i południe Europy. Dlatego zimą kos to częsty widok w ogrodzie - zwykle pod krzewami, nie w wiszącym karmniku.

Kos w ogrodzie - co robić, a czego nie?

• Gniazdo w żywopłocie albo na pnączu. Kosy budują otwarte, miseczkowate gniazdo z traw i gliny, często nisko - w żywopłocie, na bluszczu, na belce pod daszkiem. Lęgi trwają od wczesnej wiosny do lata, nieraz dwa albo trzy razy w roku. Żywopłot tnij przed sezonem albo po nim, a przedtem sprawdź, czy nie ma w nim zajętego gniazda.
• Młody kos na trawniku. Opierzony, brązowy kos z krótkim ogonem, który skacze i nie lata, to zwykle podlot - opuścił gniazdo, a rodzice go dokarmiają. Zostaw go, a kota i psa zabierz z ogrodu. Jak odróżnić podlota od pisklęcia, które naprawdę potrzebuje pomocy, opisuje sekcja o pisklętach w poradniku znalazłem dzikie zwierzę.
• Kos rozrzuca korę i ściółkę. Szuka pod nią dżdżownic i owadów, więc to znak, że rabata jest żywa. Przy ścieżkach wysyp grubszą korę albo żwir, a w jednym kącie ogrodu zostaw liście - kos chętnie przeniesie tam swoje grzebanie.
• Kos wyjada owoce. Krzewy owocowe chroń siatką o drobnych oczkach, napiętą na stelażu, a nie rzuconą luźno na krzew - ptaki plączą się w luźnej siatce. Zaglądaj do niej codziennie.
• Kos atakuje szybę albo lusterko auta. Wiosną samiec walczy z własnym odbiciem, bo bierze je za rywala. Na kilka tygodni zasłoń odbicie od zewnątrz albo złóż lusterko. To co innego niż przypadkowe zderzenie - o tym w tekście ptak uderzył w szybę.

Kos a pies i kot

Kos żeruje na ziemi, więc to kot ma tu przewagę. Najbardziej narażone są podloty, które przez kilka dni siedzą w trawie. W sezonie lęgowym nie wypuszczaj kota o świcie, kiedy kosy żerują najintensywniej - więcej o tym, jak ograniczyć polowania, w sekcji o ptakach w poradniku kot wychodzący czy domowy.

Pies rzadko złapie dorosłego kosa, ale podlota tak. Wiosną i latem rozejrzyj się po trawniku, zanim wypuścisz psa do ogrodu. Głośny alarm kosów to dobra wskazówka, gdzie siedzi młody. Sam kos nie stanowi zagrożenia dla zwierząt domowych.

Jak pomóc kosom w ogrodzie?

Kosa nie przyciągniesz ziarnem z wiszącego karmnika. Zimą wykładaj jedzenie nisko, na tacce albo desce pod krzewem: przekrojone jabłka i gruszki, namoczone rodzynki bez siarkowania, surowe płatki owsiane - tak samo jak w tabeli czym karmić ptaki zimą. Nigdy chleba ani resztek z obiadu.

• Suszone mączniki Trixie - larwy owadów z dużą ilością białka; kos i rudzik zjedzą je jako dodatek, najlepiej namoczone w wodzie i wyłożone nisko w małej garści.
• Woda. Kosy chętnie piją i kąpią się w płytkiej misce. Jak urządzić bezpieczny wodopój, opisuje poidło dla ptaków latem.
• Krzewy z owocami i niegrabione liście. Jarzębina, głóg, irga i warstwa liści pod żywopłotem karmią kosy przez całą zimę. Plan takiego zakątka: ogród przyjazny ptakom.

Wiszący karmnik dla ptaków obsłuży sikory i wróble; kosom wystarczy deska pod krzewem. Ten sam niski stolik odwiedzi zimą rudzik, który też żeruje przy ziemi.

Czy kos jest pod ochroną?

Tak. Kos jest w Polsce objęty ścisłą ochroną gatunkową (rozporządzenie w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt). W praktyce: nie wolno ich łapać, zabijać, przetrzymywać w domu ani niszczyć zajętych gniazd, jaj i piskląt, a przy gniazdach w okresie lęgowym i w miejscach noclegu nie wolno ich umyślnie płoszyć ani niepokoić. Jeśli gniazdo przeszkadza w remoncie albo przycinaniu, poczekaj do końca lęgu; zgodę na odstępstwo wydaje tylko regionalny dyrektor ochrony środowiska (RDOŚ). Gniazda kosów niszczą też sroki i wrony - to naturalne, o czym więcej w karcie sroka.

Pamiętaj też, że ranny albo bezradny ptak trafia do ośrodka rehabilitacji dzikich zwierząt albo do lekarza weterynarii, a nie do klatki w domu.

Kos - co zapamiętać

• Kos samiec jest czarny z żółtym dziobem, samica ciemnobrązowa - to ten sam gatunek.
• Kos żeruje na ziemi: dżdżownice, owady, owoce. Zimą pomożesz mu jabłkiem na desce pod krzewem, nie ziarnem z karmnika.
• Brązowy kos z krótkim ogonem na trawniku to zwykle podlot - zostaw go i zabierz kota.
• Żywopłot tnij poza sezonem lęgowym - kos często gniazduje nisko.
• Kos jest pod ochroną ścisłą; nie wolno niszczyć zajętego gniazda.

Następny krok: zanim wiosną weźmiesz się za żywopłot, obejdź go powoli i sprawdź, czy kos nie wysiaduje w nim jaj.