Ptaki przy karmniku — jak rozpoznać gatunki zimujące w Polsce i zimowe liczenie z dzieckiem

Ptaki przy karmniku — jak je rozpoznać?

Przy karmniku w Polsce zimą najczęściej zobaczysz sikory (bogatkę i modraszkę), wróble i mazurki, zięby, dzwońce, gile, kowaliki, dzięcioły, a pod krzewami kosy. Najszybciej rozpoznasz je po trzech rzeczach: kolorze głowy, kształcie dzioba i tym, gdzie i jak żerują. Gruby, krótki dziób ma ptak, który łuska nasiona, cienki — ptak, który szuka owadów i chętnie je tłuszcz.

Ten tekst pomaga nazwać gości karmnika. Kiedy zacząć dokarmianie i jak robić to bezpiecznie, opisuje kompletny poradnik dokarmiania ptaków zimą, a co komu podać — lista: czym karmić ptaki zimą.

Sikory przy karmniku — bogatka, modraszka czy sosnówka?

Sikory to najczęstsi i najodważniejsi goście. Wiszą głową w dół na gałązkach, porywają jedno nasiono i odlatują z nim na gałąź.

Ptak	Po czym go poznać	Z czym go mylić
sikora bogatka	największa z sikor, czarna głowa, duże białe policzki, żółty brzuch z czarnym pasem przez środek	z modraszką — ale bogatka nie ma niebieskiej czapeczki
modraszka	mniejsza, niebieska czapeczka i skrzydła, biała twarz z czarnym paskiem przez oko, żółty brzuch	z bogatką — modraszka nie ma czarnej głowy
sosnówka	mała, czarna głowa, białe policzki i biała plama na karku, brzuch szarobeżowy, bez żółtego	z bogatką — sosnówka nie ma żółtego brzucha
czubatka	szpiczasty, czarno-biały czubek na głowie	trudno pomylić; częściej przy lasach iglastych
raniuszek	drobny, okrągły, z bardzo długim ogonem, biało-różowo-czarny; przylatuje stadkiem	z sikorą — ale ma ogon dłuższy niż ciało

U bogatki da się nawet rozpoznać płeć: samiec ma czarny pas na brzuchu szeroki i ciągnący się aż między nogi, samica — węższy i krótszy.

Wróbel czy mazurek — jak odróżnić?

To najczęstsza pomyłka przy karmniku. Oba ptaki są brązowe i podobnej wielkości, ale wystarczy spojrzeć na głowę:

• Wróbel samiec — szara czapka, kasztanowe boki głowy, duży czarny „śliniak” pod dziobem.
• Wróbel samica — szarobrązowa, bez czarnych plam, z jasną brwią za okiem. To ją najczęściej bierze się za „innego ptaka”.
• Mazurek — kasztanowa czapka i czarna plama na białym policzku; samiec i samica wyglądają tak samo.

Ptaki z grubym dziobem — zięba, dzwoniec, gil i grubodziób

Te ptaki łuskają nasiona, dlatego siedzą dłużej w karmniku albo zbierają ziarno spod niego.

Ptak	Samiec	Samica
zięba	niebieskoszara czapka, różowordzawa pierś, białe plamy na skrzydłach	oliwkowoszara, ale z tymi samymi białymi paskami na skrzydłach — po nich odróżnisz ją od wróbla
dzwoniec	oliwkowozielony, z żółtymi pasami na skrzydłach i bokach ogona, gruby jasny dziób	bardziej szarozielona, żółte pasy słabsze
gil	karminowoczerwona pierś, czarna czapka, szary grzbiet, krótki czarny dziób	szarobrązowa pierś, ta sama czarna czapka
grubodziób	krępy, rdzawobrązowy, z ogromnym stożkowym dziobem i krótkim ogonem	podobna, bledsza

Gil czy rudzik? Rudzik ma pomarańczową twarz i pierś, ale nie ma czarnej czapki i jest smuklejszy. Gil jest krępy, a czerwień zaczyna mu się dopiero pod dziobem.

Kto chodzi po pniu? Kowalik i dzięcioł duży

Kowalik ma niebieskoszary grzbiet, czarną przepaskę przez oko i rdzawobeżowy spód. Po pniu chodzi w górę i w dół — także głową w dół, czego nie robi żaden inny ptak przy karmniku. Chętnie zabiera nasiona i chowa je w szparach kory.

Dzięcioł duży jest czarno-biały, z dużymi białymi plamami na barkach i czerwonym podogoniem. Wspina się tylko w górę, opierając się na sztywnym ogonie. Samiec ma czerwoną plamkę z tyłu głowy, samica — nie. Obu ptaków najczęściej szukaj przy tłuszczu, o którym więcej w tekście kule tłuszczowe dla ptaków.

Kos, kwiczoł i jemiołuszka — kto przylatuje na owoce?

Część ptaków nie je ziaren z karmnika. Żeruje na ziemi i w krzewach z owocami:

• Kos — samiec cały czarny z żółtym dziobem, samica ciemnobrązowa. Grzebie w liściach pod krzewami.
• Kwiczoł — większy, z szarą głową, kasztanowym grzbietem i mocno nakrapianą piersią. Przylatuje stadami i głośno „skrzeczy”.
• Jemiołuszka — różowobrązowa, z czubkiem, czarną maską i żółtą końcówką ogona. Pojawia się stadami na jarzębinie i jemiole, w jedne zimy licznie, w inne prawie wcale.

Duże ptaki przy karmniku — sroka, sójka, kawka i gołębie

• Sroka — czarno-biała, z bardzo długim, metalicznie połyskującym ogonem.
• Sójka — rdzawobrązowa, z niebiesko-czarnym, prążkowanym „lusterkiem” na skrzydle i czarnym wąsem przy dziobie; płochliwa, zabiera kilka nasion naraz.
• Kawka — mała, czarna, z szarym karkiem i jasnym, srebrzystym okiem; przylatuje parami albo stadkiem.
• Grzywacz i gołąb miejski — grzywacz jest większy, z białą plamą na boku szyi i białym pasem na skrzydle widocznym w locie.

Duże ptaki szybko opróżniają płaski karmnik i płoszą mniejsze. Jak sprawić, żeby nie wyjadały wszystkiego małym ptakom, opisuje karmnik dla ptaków — jaki wybrać.

Zimowe liczenie ptaków z dzieckiem — jak to zrobić?

Liczenie ptaków przy karmniku to dla dziecka zabawa w odkrywcę, a dla przyrodników — cenne dane. Organizacje ornitologiczne co roku zapraszają do wspólnego liczenia ptaków w ogrodach i na balkonach, zwykle zimą; termin i formularz sprawdzisz na ich stronach. W domu możecie liczyć według tych samych zasad:

1. Wybierz stałe miejsce i porę. Okno z widokiem na karmnik, przedpołudnie, gdy ptaki żerują najchętniej.
2. Ustal czas obserwacji. Na przykład godzinę — z małym dzieckiem wystarczy kwadrans, byle zawsze tyle samo.
3. Zapisuj największą grupę naraz. Jeśli widzisz najpierw 3 bogatki, a potem 5 jednocześnie, zapisz 5, a nie 8 — te same ptaki wracają wiele razy.
4. Nieznanego ptaka opisz. Kolor głowy, dziób, plamy na skrzydłach. Zdjęcie przez szybę też pomoże.
5. Powtarzaj co tydzień. Po kilku tygodniach zobaczycie, które ptaki są stałymi gośćmi, a które pojawiają się tylko w mrozy.

Więcej pomysłów na wspólne dokarmianie — dyżury przy karmniku, zeszyt obserwacji, zasady higieny — znajdziesz w sekcji o dokarmianiu z dzieckiem w poradniku o dokarmianiu ptaków zimą.

Jak obserwować ptaki, żeby ich nie płoszyć?

• Patrz zza szyby. Otwarte okno i ruch przy karmniku płoszą ptaki na długo.
• Karmnik stawiaj bardzo blisko okna (do ok. 1 m) albo daleko od niego (kilka metrów i więcej) — wtedy ptaki rzadziej uderzają w szybę. Co zrobić, gdy to się stanie, opisuje ptak uderzył w szybę.
• Pilnuj kotów. Karmnik ok. 1,5–2 m nad ziemią i ok. 2 m od gęstych krzewów, w których może zaczaić się kot.
• Nie łap i nie dotykaj ptaków. Większość dziko żyjących ptaków w Polsce jest pod ochroną. Ranny albo oszołomiony ptak potrzebuje pomocy ośrodka rehabilitacji dzikich zwierząt — krok po kroku w tekście znalazłem dzikie zwierzę.

Co wsypać, żeby przyleciało więcej gatunków?

Różne ptaki wolą różne jedzenie, więc im bardziej urozmaicony karmnik, tym więcej gatunków zobaczycie. Najprostsza baza to mieszanka ze słonecznikiem i prosem:

• Karma zimowa dla sikorek Vitapol — słonecznik i proso; dobra na start, gdy przy karmniku przeważają sikory.
• Karma Garden&Fun 4 pory roku — z łuskanym słonecznikiem i kilkoma rodzajami prosa, więc skorzystają też wróble i mazurki; łuskane ziarno to mniej łupin pod karmnikiem.
• Zewnętrzny karmnik Trixie w kształcie latarni — z przezroczystymi ściankami, więc dziecko widzi, ile karmy zostało; powieś go w miejscu widocznym z okna.

Więcej mieszanek znajdziesz w dziale pokarm dla dzikich ptaków. Dokarmiamy zwykle od pierwszych mrozów i śniegu (listopad–grudzień) do marca — regularnie, aż do końca mrozów.

Ptaki przy karmniku — co zapamiętać

• Rozpoznawaj ptaki po kolorze głowy, kształcie dzioba i sposobie żerowania.
• Bogatka ma czarną głowę, modraszka niebieską czapeczkę, mazurek kasztanową czapkę i czarną plamę na policzku.
• Kowalik jako jedyny schodzi po pniu głową w dół; dzięcioł wspina się tylko w górę.
• Licząc ptaki, zapisuj największą grupę widzianą naraz, a nie sumę wszystkich przelotów.
• Obserwuj zza szyby, nie łap ptaków, rannego oddaj specjalistom.

Następny krok: przygotuj z dzieckiem zeszyt z tabelką na pięć najczęstszych gatunków z tego tekstu i jutro rano zróbcie pierwsze liczenie przy oknie.