Ochrona psa przed kleszczami i pasożytami

Pchły i kleszcze u psa — jak wygląda skuteczna ochrona?

Ochrona psa przed pasożytami zewnętrznymi stoi na trzech filarach i żaden z nich nie zastępuje pozostałych: preparat przeciwpasożytniczy stosowany regularnie, przegląd sierści po każdym spacerze oraz szybkie i prawidłowe usunięcie kleszcza, jeśli już się wczepi.

Preparaty na pchły i kleszcze u psa występują w czterech formach: obroża, krople na skórę (spot-on), tabletka do rozgryzania i żucia oraz spray. Różnią się sposobem podania, czasem działania i tym, dla jakiego psa się nadają — a nie „siłą", którą da się porównać w tabeli.

Formę i konkretny preparat dobiera się do psa: jego masy ciała, wieku, stanu zdrowia i trybu życia. To decyzja dla lekarza weterynarii — ten artykuł tłumaczy, czym formy się różnią i jak z nich korzystać, ale nie wybiera preparatu za Ciebie.

Obroża, krople, tabletka czy spray — czym się różnią?

Każda z form ma inny sposób podania i inne ograniczenia praktyczne. Poniższe zestawienie porównuje je od strony użytkowej — o tym, która substancja czynna jest odpowiednia dla Twojego psa, decyduje lekarz weterynarii.

Forma	Jak się ją stosuje	Na co uważać
Obroża	zakłada się na szyję i nosi bez zdejmowania przez cały okres ochrony deklarowany przez producenta	musi mieć właściwy obwód i luz; psy gubiące obroże w zaroślach albo intensywnie pływające to osobny przypadek
Krople spot-on	wyciska się z pipety bezpośrednio na skórę, zwykle między łopatkami, w miejscu, którego pies nie zliże	wariant dobiera się do masy ciała psa; przez pewien czas po aplikacji nie kąpie się psa ani nie pozwala dzieciom głaskać miejsca podania
Tabletka do rozgryzania i żucia	podaje się doustnie, zwykle razem z posiłkiem	pies musi ją faktycznie połknąć — u wybrednych pomaga podanie w przysmaku do ukrywania tabletek
Spray	rozpyla się na całą okrywę pod włos, w rękawiczkach i w przewietrzonym pomieszczeniu	najbardziej pracochłonna forma; przy długiej sierści trudno dotrzeć do skóry

Dwie praktyczne uwagi. Po pierwsze, obroża przeciwpasożytnicza nie zastępuje obroży spacerowej — nie przypina się do niej smyczy. Pies może nosić obie naraz albo obrożę ochronną i szelki spacerowe, jeśli tak wygodniej.

Po drugie, żaden preparat nie daje stuprocentowej gwarancji. Część z nich odstrasza pasożyty, część działa dopiero po kontakcie ze skórą psa — dlatego przegląd sierści po spacerze robi się niezależnie od tego, co pies ma na sobie i w sobie.

Jak sprawdzać psa po spacerze?

Przegląd zajmuje dwie–trzy minuty i jest najtańszym elementem całej profilaktyki. Kleszcz szuka miejsc, gdzie skóra jest cienka i ciepła, a sierść rzadka — i tam trzeba go szukać.

• głowa i uszy — małżowiny od zewnątrz i wewnątrz, okolica oczu, fałd pod pyskiem;
• szyja i kark — także pod obrożą, bo tam łatwo przeoczyć pasożyta;
• pachy i pachwiny — miejsce, w którym kleszcze wczepiają się najchętniej;
• brzuch i wewnętrzna strona ud — skóra jest tam najcieńsza;
• łapy — przestrzenie między opuszkami i między palcami;
• okolica ogona i odbytu.

U psa z gęstym podszerstkiem samo przeczesanie ręką nie wystarczy. Pomaga przejechanie po skórze gęstym grzebieniem o drobnych zębach i szukanie oporu opuszkami palców — kleszcz wyczuwa się jak mały twardy guzek. Jeśli szczotkowanie jest u Was codziennym rytuałem, przegląd doklejasz do niego bez dodatkowego czasu; sposób pracy z różnymi typami okrywy opisuje poradnik o pielęgnacji psiej sierści.

Jak usunąć kleszcza psu krok po kroku?

Kleszcza usuwa się mechanicznie i jak najszybciej. Nie czeka się „aż sam odpadnie" i nie próbuje go zabić na skórze psa — podrażniony pasożyt może odruchowo zwrócić treść do rany, a to jest dokładnie ta droga, którą przenoszą się patogeny.

1. Przygotuj narzędzie. Kleszczołapka, haczyk, pęseta o cienkich końcach albo karta z wycięciem. Palce to ostateczność — trudno nimi chwycić przy samej skórze.
2. Uspokój psa i rozgarnij sierść. Potrzebujesz widoku na skórę wokół pasożyta; przy niespokojnym psie poproś kogoś o pomoc.
3. Chwyć kleszcza tuż przy skórze. Za głowotułów, nie za nabrzmiały odwłok. Ściśnięcie odwłoka wciska jego zawartość z powrotem do rany.
4. Wyciągnij go jednym pewnym ruchem prostopadle do skóry. Bez szarpania, bez wykręcania i bez rozhuśtywania na boki. Jeśli używasz narzędzia z haczykiem, trzymaj się sposobu opisanego w jego instrukcji.
5. Obejrzyj miejsce ukąszenia. Jeśli w skórze został fragment pasożyta, nie rozgrzebuj rany — pokaż to lekarzowi weterynarii.
6. Zutylizuj kleszcza i umyj ręce oraz narzędzie. Nie rozgniataj pasożyta palcami — wystarczy zamknąć go szczelnie i wyrzucić.
7. Zanotuj datę. Objawy chorób odkleszczowych pojawiają się z opóźnieniem, więc data bywa dla lekarza ważniejsza niż sam kleszcz.

Kleszczołapka waży kilka gramów i mieści się w kieszeni kurtki. To sprzęt, który przydaje się dokładnie wtedy, gdy nie ma go pod ręką — na spacerze, kilometr od domu.

Czym grożą choroby odkleszczowe u psa?

Kleszcz sam w sobie jest problemem drugorzędnym. Powodem, dla którego w ogóle prowadzi się profilaktykę, są choroby odkleszczowe — zakażenia przenoszone przez pasożyta w trakcie żerowania. U psów w Polsce wymienia się przede wszystkim babeszjozę, boreliozę i anaplazmozę.

Ich rozpoznanie należy wyłącznie do lekarza weterynarii i opiera się na badaniu oraz testach — objawy bywają niecharakterystyczne i łatwo je pomylić z „gorszym dniem". Poniżej sygnały, po których umawia się wizytę, a nie próbuje leczyć w domu:

• apatia, osowiałość, wyraźny spadek chęci do ruchu;
• brak apetytu utrzymujący się dłużej niż jeden posiłek;
• gorączka albo naprzemienne rozgrzanie i dreszcze;
• ciemny, brunatny lub czerwonawy mocz;
• bladość albo zażółcenie dziąseł i spojówek;
• kulawizna, która przenosi się z nogi na nogę, oraz sztywność ruchów;
• powiększone węzły chłonne albo obrzęk okolicy ukąszenia.

Objawy potrafią wystąpić wiele dni po ukąszeniu, a nierzadko po kleszczu nie ma już wtedy śladu. Dlatego idąc do gabinetu, powiedz wprost, że pies był ostatnio na kleszczowym terenie i kiedy usuwałeś pasożyta — nawet jeśli wyglądało to wtedy niegroźnie.

Po czym poznać pchły u psa i co zrobić z mieszkaniem?

Pchły rzadko widać. Dużo częściej widać ich skutki: nagłe, uporczywe drapanie, wygryzanie sierści u nasady ogona i na grzbiecie, nerwowe zrywanie się ze snu, a przy dłużej trwającym problemie — przerzedzenia i zaczerwienienia skóry.

Najprostszy sprawdzian robi się grzebieniem o gęstych zębach nad białą kartką: wyczesuje się psa wzdłuż grzbietu i ogląda, co spadło. Drobne czarne kropki to zwykle odchody pcheł — po skropieniu wodą lub przetarciu wilgotną watą rozmazują się na rdzawobrązowo, bo składają się w dużej mierze ze strawionej krwi. Zwykły brud tak się nie zachowa.

Rzecz, która najczęściej zaskakuje opiekunów: większość populacji pcheł nie żyje na psie, tylko w jego otoczeniu — w szczelinach podłogi, dywanie, kanapie i posłaniu. Dlatego samo potraktowanie psa zwykle nie kończy problemu, a pchły „wracają" po kilku dniach.

Postępowanie przy stwierdzonych pchłach ustal z lekarzem weterynarii — obejmuje ono zwykle wszystkie zwierzęta w domu naraz, nie tylko to, u którego znaleziono pasożyta. Równolegle zajmij się mieszkaniem: koce i posłania pierz w najwyższej dopuszczalnej dla nich temperaturze, a podłogi, dywany i tapicerkę odkurzaj dokładnie i często, opróżniając worek albo pojemnik na zewnątrz.

Warto też oddzielić dwie rzeczy, które w rozmowach nagminnie się zlewają. Pasożyty zewnętrzne to pchły, kleszcze, wszy i świerzbowce. Odrobaczanie wewnętrzne — czyli zwalczanie robaków przewodu pokarmowego — to osobny temat, z własnym harmonogramem i własnymi preparatami, o którym decyduje lekarz weterynarii na podstawie trybu życia psa. Preparat na pchły i kleszcze nie zastępuje odrobaczania i odwrotnie.

Kiedy chronić psa — sezonowo czy przez cały rok?

Szczyt aktywności kleszczy przypada zwykle na wiosnę i jesień, ale pasożyty te uaktywniają się już przy kilku stopniach powyżej zera, więc łagodna zima nie jest okresem bezpiecznym. Coraz częściej ochronę prowadzi się więc przez cały rok, a nie „od kwietnia do października".

O tym, czy Twój pies potrzebuje ochrony całorocznej, decyduje lekarz weterynarii — inaczej wygląda to u psa chodzącego wyłącznie po chodnikach, a inaczej u psa biegającego po łąkach i zaroślach. Trzy sytuacje, w których warto zawczasu zapytać o profilaktykę:

• przed wyjazdem — zwłaszcza w rejony leśne, nad jeziora i za granicę; ochronę załatwia się przed wyjazdem, nie na miejscu (patrz poradnik o tym, jak przygotować się do wyjazdu z psem);
• przy zmianie trybu życia psa — przeprowadzka za miasto, początek sezonu na psie sporty, nowa trasa spacerowa przez łąkę;
• u szczeniąt, seniorów, suk w ciąży i psów w trakcie leczenia — dla tych grup część preparatów ma ograniczenia wiekowe lub zdrowotne i dobór nie jest oczywisty.

Po kąpieli sprawdź w ulotce, czy Twój preparat wymaga zachowania odstępu od mycia — część form traci skuteczność po częstym szamponowaniu. Jeśli kąpiele są u Was regularne, powiedz o tym lekarzowi przy wyborze kosmetyków do kąpieli, bo to realnie wpływa na wybór formy ochrony.

Które preparaty i akcesoria sprawdzają się w praktyce?

Poniżej cztery pozycje pokazujące różne formy ochrony oraz jedno narzędzie, które warto mieć niezależnie od wszystkiego. To ilustracja różnic między formami, a nie rekomendacja doboru — wariant do masy ciała i wieku psa ustal z lekarzem weterynarii i sprawdź w ulotce.

• Elanco Foresto — obroża dla psa powyżej 8 kg — przykład ochrony długoterminowej: według karty produktu obroża jest wodoodporna, bezzapachowa i zapewnia do 8 miesięcy nieprzerwanego działania. Rozwiązanie dla opiekuna, któremu umyka comiesięczne powtarzanie zabiegu. Uwaga: obroża występuje w dwóch długościach dobieranych do wielkości psa, a jej skuteczność spada przy bardzo częstych i długich kąpielach.
• Frontline Tri-Act — klasyczne krople nakrapiane na skórę; wielkość pipety dobierasz do masy psa. Dla psa, który gubi obroże albo nie przyjmuje tabletek. Uwaga: preparat zawiera permetrynę i jest przeznaczony wyłącznie dla psów — karta produktu wprost zabrania stosowania go u kotów.
• FRONTPRO — tabletki do rozgryzania i żucia — forma doustna dla psa, który pływa, jest często kąpany albo śpi z dziećmi i lepiej, żeby nie miał preparatu na sierści. Ten wariant przeznaczono dla psów o masie od 4 do 10 kg, a producent deklaruje ochronę przez miesiąc. Uwaga: tabletka działa tylko wtedy, gdy pies ją faktycznie zje.
• FRONTLINE Spray dla psa i kota — aerozol nanoszony na całą okrywę pod włos, dający kontrolę nad tym, gdzie trafia preparat. Uwaga: aplikuje się go w rękawiczkach i w przewietrzonym pomieszczeniu, a karta produktu wyklucza stosowanie u zwierząt poniżej 8. tygodnia życia oraz u zwierząt chorych i w rekonwalescencji.
• Narzędzie do usuwania kleszczy w formacie karty — plastikowa karta o wymiarach 8 × 5 cm z dwoma wycięciami, mieszcząca się w portfelu i w kieszeni kurtki. Dla każdego, kto spaceruje poza chodnikiem. Uwaga: po każdym zabiegu trzeba ją umyć.

Pełny wybór form i marek znajdziesz w kategorii ochrona przeciw pchłom i kleszczom dla psa. Jeśli w domu jest też kot, jego preparaty kupujesz osobno — w kociej kategorii ochrony przeciwpasożytniczej.

Co zapamiętać

• Ochrona to trzy elementy naraz: regularny preparat, przegląd sierści po spacerze i szybkie usunięcie kleszcza. Żaden nie zastępuje pozostałych.
• Formę i preparat dobiera lekarz weterynarii — do masy ciała, wieku, stanu zdrowia i trybu życia psa. Ulotkę czytasz za każdym razem.
• Kleszcza chwytasz przy skórze i wyciągasz jednym ruchem. Bez smarowania, bez przypalania, bez ściskania odwłoka.
• Preparat dla psa nigdy nie trafia na kota. Permetryna, obecna w części preparatów psich, jest dla kotów silnie toksyczna.
• Pchły zwalcza się razem z mieszkaniem — pranie posłań i dokładne odkurzanie, bo większość pasożytów żyje poza psem.
• Niepokojące objawy po ukąszeniu = wizyta, nawet kilka tygodni później i nawet jeśli po kleszczu nie ma śladu.

Następny krok: sprawdź dziś, kiedy ostatni raz stosowałeś u psa ochronę przeciwpasożytniczą i czy okres jej działania jeszcze trwa. Jeśli nie masz pewności albo termin minął — umów rozmowę z lekarzem weterynarii i przy okazji wrzuć kleszczołapkę do kieszeni kurtki spacerowej.