Border collie — charakter, pielęgnacja, zdrowie i dla kogo jest ta rasa

Border collie należy do średnich ras — obok beagle'a, cocker spaniela i corgi opisujemy go w przeglądzie średnie rasy psów. Tutaj znajdziesz wszystko o samej rasie: wygląd, charakter, pielęgnację, żywienie, zdrowie i to, czy border collie w ogóle pasuje do Twojego życia.

Border collie — rasa w skrócie

Grupa FCI	grupa 1 — psy pasterskie i zaganiające (sekcja owczarków)
Pochodzenie	pogranicze Szkocji i Anglii, praca przy owcach od XIX wieku
Wielkość	średnia rasa (10–25 kg)
Masa (orientacyjnie)	zwykle 14–20 kg (suki lżejsze)
Wysokość w kłębie	psy ok. 53 cm, suki nieco niższe
Długość życia (orientacyjnie)	12–15 lat
Sierść i pielęgnacja	średnia — odmiana półdługa i krótkowłosa; czesanie 1–2 razy w tygodniu, w czasie linienia częściej
Aktywność	bardzo wysoka — codziennie 2 godziny i więcej ruchu oraz trening, który zmęczy głowę
Na pierwszego psa?	raczej nie — tylko dla osoby gotowej codziennie trenować; z nudy szybko uczy się złych nawyków
Do mieszkania w bloku?	raczej nie — da się, jeśli codzienny ruch i praca są pewne — sam metraż nie wystarczy ani nie przeszkadza
Do domu z dziećmi?	raczej tak — przywiązany do rodziny, ale potrafi „zaganiać” biegające dzieci i szczypać je w kostki

Jak wygląda border collie? Umaszczenie i odmiany sierści

Border collie to średni, smukły i bardzo zwinny pies pasterski o tułowiu nieco dłuższym niż wysokość w kłębie, uszach półstojących albo stojących i charakterystycznym, intensywnym spojrzeniu — tym samym, którym przy pracy „trzyma” stado owiec. Ogon jest nisko osadzony i w spoczynku opuszczony.

Wzorzec rasy dopuszcza dwie odmiany sierści: półdługą, z grzywą na szyi i piórami na łapach i ogonie, oraz krótką, gładką. Obie mają gęsty podszerstek. Najczęściej spotkasz psy czarno-białe, ale umaszczeń jest dużo więcej: czekoladowe (brązowe) z bielą, niebieskie, trójkolorowe, rude, a także marmurkowe, czyli merle. Biel nie powinna dominować.

W hodowli widać dwa typy psów. Linie wystawowe mają zwykle obfitszą sierść i spokojniejszy temperament. Linie użytkowe (pracujące przy owcach i w sportach) są lżejsze, często krótkowłose i mają ogromny zapał do pracy — to psy dla osób, które naprawdę chcą trenować.

Border collie — charakter i dla kogo (a dla kogo nie)

Border collie uchodzi za jednego z najszybciej uczących się psów. Jest skupiony, wrażliwy, bardzo związany z opiekunem i chętny do współpracy — dlatego wygrywa w agility, obedience i frisbee. Ma też silny instynkt zaganiania: potrafi „pilnować” rowerów, samochodów, kotów i biegających dzieci, kładąc się, skradając i czasem szczypiąc w kostki.

To cechy typowe dla rasy, a nie gwarancja: o charakterze konkretnego psa decydują też rodzice, socjalizacja w pierwszych miesiącach i wychowanie.

Dla kogo border collie jest dobrym wyborem: dla aktywnej osoby lub rodziny, która chce uprawiać z psem sport albo codziennie trenować, ma czas na 2 godziny ruchu i zadania dla głowy, i lubi pracę z psem bardziej niż sam spacer.

Dla kogo nie: dla kogoś, kto szuka spokojnego psa do mieszkania i dwóch krótkich spacerów; dla domu, w którym pies zostaje sam na cały dzień pracy; dla rodziny z małymi dziećmi, która nie ma czasu na konsekwentne wychowanie; dla osób, które nie lubią szkolenia. Niedociążony border collie nie „uspokoi się sam” — znajdzie sobie zajęcie: obsesyjne ganianie cieni i świateł, niszczenie, szczekanie na wszystko, co się rusza. Nadmiarowa energia częściej świadczy o braku pracy dla głowy niż o złym charakterze.

Pielęgnacja border collie: sierść, kąpiel, uszy i pazury

Sierść border collie czesz 1–2 razy w tygodniu, a w czasie linienia — zwykle wiosną i jesienią — kilka razy w tygodniu. U odmiany półdługiej najszybciej kołtunią się miejsca za uszami, „portki” na udach i pióra na łapach — tam najlepiej sprawdza się metalowy grzebień. Do podszerstka użyj szczotki z metalowymi zębami; wybór narzędzi znajdziesz w kategorii szczotka dla psa. Odmiana krótkowłosa potrzebuje mniej czasu, ale linieje tak samo. Jak czesać, żeby nie podrażnić skóry, opisuje poradnik jak szczotkować psa.

• Bez strzyżenia. Podwójna sierść chroni border collie przed zimnem, deszczem i słońcem; wystarczy wyrównać włos między opuszkami.
• Kąpiel zwykle tylko wtedy, gdy pies się ubrudzi — sierść dobrze się „samooczyszcza” po wyschnięciu i wyczesaniu.
• Pazury u psa, który dużo biega po trawie, ścierają się wolniej, niż się wydaje — sprawdzaj je co 2–3 tygodnie (jak obciąć psu pazury).
• Łapy po sporcie. Po agility czy bieganiu po ściernisku obejrzyj opuszki i przestrzenie między palcami.

Czym karmić border collie?

Dorosły border collie to pies średniej wielkości, ale jego zapotrzebowanie mocno zależy od pracy: pies sportowy w sezonie potrzebuje wyraźnie więcej energii niż ten sam pies zimą na samych spacerach. Na co dzień wystarczy sucha karma dla psa dla ras średnich (w sklepie filtr „Wielkość psa: rasy średnie”), np. Brit Premium by Nature Adult Medium. Porcję licz według masy i aktywności — pomoże ile karmy dziennie dla psa — i odejmuj od niej smakołyki z treningu, których u tej rasy bywa dużo.

Szczeniaka karm karmą dla szczeniąt średnich ras, np. PRO PLAN Medium Puppy Sensitive Digestion; szczegóły w poradniku czym karmić szczeniaka. Dobry trik dla tej rasy: część dziennej porcji podawaj nie w misce, tylko w zabawce na smakołyki albo jako nagrody na treningu — jedzenie staje się pracą dla głowy.

Ile ruchu potrzebuje border collie? Wychowanie i zajęcia

Dorosły border collie potrzebuje orientacyjnie 2 godzin ruchu dziennie i więcej, ale sam spacer to za mało — ten pies męczy się głównie głową. Najlepiej sprawdzają się:

• sporty kynologiczne — agility, obedience, posłuszeństwo sportowe, dog frisbee z dyskiem dla psa, np. Chuckit Ultra Flight;
• praca nosem — szukanie smakołyków, tropienie, spacer węchowy;
• zabawki logiczne — w domu zabawki na inteligencję, np. Trixie Poker Box 2;
• nauka sztuczek — najlepiej metodą z klikerem, np. Trixie Kliker Sporting.

Uwaga na „piłkoholizm”: setki rzutów piłki dziennie nakręcają border collie zamiast go męczyć i potrafią przerodzić się w obsesję. Lepiej przeplatać krótkie serie aportu z ćwiczeniami posłuszeństwa i pracą węchową. Od szczeniaka ucz wyciszenia — leżenia na macie, odpoczynku po zabawie — bo tej rasy nie trzeba uczyć pobudzenia, tylko spokoju. Pilnuj też instynktu zaganiania: przywołanie i komendy przerywające ćwicz od pierwszych tygodni (jak nauczyć psa komend). U rosnącego szczeniaka unikaj skoków i ostrych zwrotów — sport na pełnych obrotach zaczyna się dopiero po zakończeniu wzrostu.

Zdrowie border collie — na co uważać

Border collie to zasadniczo wytrzymała rasa, ale ma kilka predyspozycji, o które warto pytać hodowcę:

• Oczy. W rasie występuje dziedziczna anomalia oka collie i postępujący zanik siatkówki — część zmian wykrywa badanie szczeniąt u lekarza okulisty, część testy genetyczne rodziców.
• Padaczka. Border collie należy do ras, u których padaczka występuje częściej. Pierwszy atak drgawek zawsze wymaga wizyty — więcej w tekście padaczka u psa.
• Stawy. Zdarza się dysplazja stawów biodrowych i łokciowych — szczególnie ważne u psa, który ma uprawiać sport (dysplazja u psa).
• Choroby genetyczne. W rasie opisano kilka rzadkich chorób dziedzicznych (m.in. zaburzenia odporności i chorobę spichrzeniową układu nerwowego), na które istnieją testy DNA. Część border collie ma też mutację genu MDR1, przez którą niektóre leki działają na psa silniej — jeśli Twój pies ma ten wynik, powiedz o nim lekarzowi przed każdym leczeniem.

Do lecznicy jedziesz natychmiast, gdy pojawią się drgawki trwające dłużej niż 5 minut, kolejny atak tego samego dnia albo pierwszy atak w życiu. Od czego zależy długość życia i jak ją wydłużyć, opisuje tekst ile żyje pies.

Jak kupić albo adoptować border collie odpowiedzialnie

Szczeniaka rasowego szukaj w hodowli zarejestrowanej w Związku Kynologicznym w Polsce (ZKwP), który należy do Międzynarodowej Federacji Kynologicznej (FCI). Pies z takiej hodowli dostaje rodowód, a jego rodzice muszą mieć uprawnienia hodowlane — w wielu rasach także wyniki badań w kierunku chorób dziedzicznych. Przed rezerwacją poproś o wyniki badań rodziców — w tej rasie najważniejsze są: prześwietlenie stawów biodrowych i łokciowych, badanie oczu u lekarza weterynarii okulisty, testy genetyczne dostępne dla rasy (m.in. w kierunku anomalii oka collie, zaburzeń odporności, choroby spichrzeniowej i MDR1).

Ogłoszenie „rasowy, bez rodowodu, rodzice na miejscu” to zwykle pseudohodowla: nikt nie sprawdził zdrowia rodziców, a szczenię może wyrosnąć na psa innej wielkości i o innym charakterze, niż obiecywano. Rodowód nie jest „papierem dla wystawców” — to jedyny dowód, że za szczeniakiem stoi kontrolowana hodowla.

1. Zdecyduj, do czego chcesz psa. Sport, praca przy owcach czy rodzina z dużą dawką ruchu — dobry hodowca dobierze szczeniaka z odpowiedniej linii i powie wprost, jeśli rasa nie pasuje do Twojego planu.
2. Poznaj rodziców. Zobacz matkę szczeniąt i zapytaj o temperament obojga rodziców — u tej rasy dziedziczy się także poziom pobudliwości.
3. Sprawdź dokumenty. Rodowód, wyniki badań rodziców, książeczka zdrowia ze szczepieniami i odrobaczaniem, umowa kupna.
4. Zaplanuj pierwsze miesiące. Szkoła dla szczeniąt, codzienna socjalizacja i nauka spokoju — więcej w poradniku socjalizacja szczeniaka.

Cena szczeniaka zależy od hodowli, linii i dokumentów, dlatego jej nie podajemy. Podejrzanie tani „rasowy” szczeniak to sygnał ostrzegawczy, nie okazja. Border collie dość często trafiają do schronisk i fundacji — zwykle właśnie dlatego, że ktoś nie docenił, ile pracy potrzebuje ta rasa. Psy tej rasy trafiają też do schronisk i fundacji, w tym do organizacji zajmujących się jedną rasą. Adopcja dorosłego psa ma ważną zaletę: znasz już jego wielkość, charakter i stan zdrowia. Jak wyglądają pierwsze tygodnie, opisuje poradnik o psie ze schroniska.

Rasy podobne do border collie

• Owczarek australijski — też pasterz o wielkiej energii, ale cięższy, bardziej czujny wobec obcych i z obfitszą sierścią do wyczesywania.
• Owczarek belgijski — równie szybko się uczy, ale to większy pies z silniejszym instynktem obrony; malinois to wybór głównie dla doświadczonych.
• Corgi — pasterz w małym formacie: mniej ruchu, ale ten sam upór i skłonność do zaganiania.

Border collie — co zapamiętać

• Border collie to pies do pracy: potrzebuje ponad 2 godzin ruchu i codziennego treningu dla głowy, nie samego spaceru.
• Bez zajęcia szybko wymyśla własne — zaganianie, ganianie cieni, niszczenie. To nie jest rasa „na próbę” na pierwszego psa.
• Uczy się błyskawicznie, ale trzeba go uczyć także spokoju i odpoczynku.
• Sierść czesz 1–2 razy w tygodniu, w czasie linienia częściej; bez strzyżenia.
• Kupując szczeniaka, pytaj o badania oczu, stawów i testy genetyczne rodziców.

Następny krok: zanim zdecydujesz się na border collie, przez tydzień zapisuj, ile czasu dziennie realnie masz na ruch i trening — jeśli wychodzi mniej niż 2 godziny, rozważ spokojniejszą rasę.