Dzięcioł - jak wygląda, gatunki w Polsce, co je i co zrobić, gdy kuje ocieplenie domu

Dzięcioł - kto to jest i czy jest groźny?

Dzięcioł to ptak, który wspina się pionowo po pniach, opierając się na sztywnym ogonie, i kuje drewno mocnym dziobem. W Polsce żyje kilka gatunków, ale w ogrodzie i przy karmniku prawie zawsze spotkasz dzięcioła dużego: czarno-białego, z czerwonym podogoniem. Dzięcioł nie jest groźny dla ludzi, psów ani kotów. Kłopotliwy bywa dla domu, gdy kuje ocieplenie, i dla lęgów w budkach. Wszystkie dzięcioły są w Polsce pod ochroną gatunkową ścisłą.

Jak wygląda dzięcioł - gatunki w Polsce

Dzięcioł duży ma czarny grzbiet z dużymi białymi plamami na barkach, białe policzki przecięte czarnym pasem i jaskrawoczerwone podogonie. Samiec ma małą czerwoną plamę z tyłu głowy, samica - nie, a młode latem mają czerwoną całą czapkę. Pozostałe gatunki odróżnisz po kolorze i miejscu, w którym je widać:

Gatunek	Po czym go poznać	Gdzie go spotkasz
dzięcioł duży	czarno-biały, białe plamy na barkach, czerwone podogonie, czarny pas łączy policzek z karkiem	wszędzie, gdzie są drzewa; najczęstszy w ogrodzie
dzięcioł białoszyi	bardzo podobny do dużego, ale czarny pas NIE łączy się z karkiem, podogonie bledsze, różowawe	wsie, sady, ogrody i parki
dzięcioł średni	czerwona cała czapka u obu płci, bez czarnego wąsa przy dziobie, kreskowane boki	stare lasy liściaste, dąbrowy, parki ze starymi dębami
dzięcioł mały	wielkości wróbla, bez białych plam na barkach, grzbiet w białe prążki	lasy łęgowe, sady, parki
dzięcioł zielony	zielony z czerwoną czapką i czarną maską; żeruje na ziemi	parki, ogrody, sady, skraje lasów
dzięcioł zielonosiwy	szarozielony, szara głowa, tylko samiec ma małą czerwoną plamę na czole	lasy liściaste i łęgi
dzięcioł czarny	największy, wielkości wrony, cały czarny z czerwoną czapką	duże lasy, zwłaszcza z sosną i bukiem
dzięcioł białogrzbiety i trójpalczasty	rzadkie; białogrzbiety ma biały dół grzbietu, trójpalczasty nie ma czerwieni, samiec ma żółtą czapkę	stare lasy w górach i na północnym wschodzie

„Niebieski dzięcioł”, który schodzi po pniu głową w dół, to w rzeczywistości kowalik - inny ptak, który też chodzi po korze. Jak odróżnić ich obu przy karmniku, opisuje poradnik ptaki przy karmniku - jak rozpoznać gatunki.

Co je dzięcioł?

Dzięcioł duży wykuwa spod kory larwy chrząszczy i innych owadów, a z pomocą długiego, lepkiego języka wyciąga je z korytarzy w drewnie. Zimą duża część jego jadłospisu to nasiona z szyszek: wciska szyszkę w szparę w korze albo w rozwidlenie gałęzi i wydziobuje ją jak w imadle - pod takim drzewem leży stos rozbitych szyszek, nazywany kuźnią. Je też orzechy, a wiosną bywa drapieżnikiem: wykuwa się do dziupli i budek, żeby zjeść jaja i pisklęta innych ptaków.

Dzięcioł zielony żywi się głównie mrówkami, dlatego częściej zobaczysz go na trawniku niż na pniu.

Dlaczego dzięcioł stuka i czy odlatuje na zimę?

Dzięcioły w Polsce nie odlatują: są osiadłe i zimę spędzają w tej samej okolicy, nocując w dziuplach. Stukanie ma dwa znaczenia. Ciche, nieregularne kucie to szukanie jedzenia albo wykuwanie dziupli. Głośne, szybkie, krótkie serie, słyszalne z daleka, to bębnienie - wiosenny sygnał „to mój teren”. Dzięcioł wybiera do niego najlepiej rezonujące miejsce: suchą gałąź, a czasem metalową rynnę, antenę albo słup.

Dziupla i lęgi dzięcioła

Dzięcioł duży co roku wykuwa nową dziuplę, zwykle w miękkim albo obumierającym drewnie, wiosną. Para wysiaduje jaja w gołej dziupli, bez wyściółki, a pod koniec wiosny i na początku lata z dziupli dochodzi głośny, nieustający pisk młodych - po nim najłatwiej znaleźć gniazdo. Stare dziuple dzięciołów zajmują potem szpaki, sikory, kowaliki, a nawet nietoperze, dlatego dzięcioł jest w lesie i parku jednym z najważniejszych „budowniczych” mieszkań dla innych zwierząt.

Dzięcioł kuje ocieplenie domu - co robić, a czego nie?

Dzięcioły coraz częściej wykuwają otwory w ociepleniu ze styropianu: szukają w nim owadów, bębnią albo wykuwają dziuplę do spania lub lęgu. Taki otwór szybko staje się wejściem dla wilgoci i kolejnych ptaków.

• Nie wolno: łapać, zabijać ani ranić dzięcioła, niszczyć dziupli z jajami albo pisklętami, zamurowywać otworu, w którym ptak gniazduje lub nocuje w sezonie lęgowym.
• Napraw szybko pusty otwór. Upewnij się, że w środku nie ma ptaka ani gniazda, i zaszpachluj ubytek. Świeży otwór przyciąga kolejne kucie.
• Zabezpiecz najczęściej atakowane miejsca. Narożniki i ściany pod okapem można osłonić siatką albo listwą, a tynk wzmocnić przy remoncie.
• Zajęta dziupla w elewacji. Gdy w otworze są lęgi albo ptak w nim nocuje, poczekaj do końca sezonu lęgowego, a w sprawie usunięcia dziupli albo prac na elewacji skontaktuj się z instytucją, którą jest regionalny dyrektor ochrony środowiska (RDOŚ).
• Daj alternatywę. Budka albo pień z miękkim drewnem w ogrodzie bywa dla dzięcioła ciekawszy niż ściana domu.

Dzięcioł a budki lęgowe i inne ptaki

Dzięcioł duży potrafi poszerzyć otwór budki i wyjąć z niej pisklęta sikor. Przed tym chroni metalowa obejma wokół otworu przykręcona od zewnątrz i odpowiednio głęboka budka - opisuje to budka lęgowa dla ptaków. Podobne straty w budkach i karmnikach robi wiewiórka. To naturalne zachowanie, a nie powód do przepędzania dzięcioła: w ogrodzie z wieloma kryjówkami sikorki i tak wyprowadzają lęgi.

Dzięcioł a pies i kot

Dzięcioł duży żeruje na pniach i karmnikach, więc rzadko pada ofiarą kota. Bardziej narażony jest dzięcioł zielony, który długo siedzi na trawniku przy mrowisku, oraz młode dzięcioły tuż po wylocie z dziupli. Zasady dla kota wychodzącego w okresie lęgów opisuje poradnik o kocie wychodzącym. Psu i kotu dzięcioł nie zagraża, a jego bębnienie po rynnie może co najwyżej zaniepokoić psa wrażliwego na dźwięki.

Jak pomóc dzięciołom?

Zimą dzięcioł chętnie korzysta z tłuszczu: surowej, niesolonej słoniny albo łoju w metalowym koszyku przymocowanym do pnia, kul tłuszczowych bez plastikowej siatki, posiekanych orzechów włoskich i słonecznika - jak w tabeli czym karmić ptaki zimą. Jak samemu zrobić kulę i dlaczego bez siatki, wyjaśnia kule tłuszczowe dla ptaków.

• Karma Garden&Fun 4 pory roku - ze słonecznikiem łuskanym i w łupinach; dzięcioł zabierze słonecznik, a resztę zjedzą mniejsze ptaki.
• Więcej karm i słonecznik dla ptaków znajdziesz w dziale pokarmu dla dzikich ptaków, a karmnik dla ptaków najlepiej zawiesić blisko pnia, żeby dzięcioł mógł się uczepić kory.
• Stare i martwe drewno. Uschnięta gałąź albo pień pozostawiony w kącie ogrodu to stołówka z larwami i miejsce do bębnienia. Pomysły na takie zakątki: ogród przyjazny ptakom.

Czy dzięcioł jest pod ochroną?

Tak. Wszystkie dzięcioły żyjące w Polsce są objęte ścisłą ochroną gatunkową (rozporządzenie w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt): nie wolno ich łapać, zabijać, przetrzymywać w domu, umyślnie płoszyć ani niepokoić, ani niszczyć zajętych gniazd, jaj i piskląt. Dotyczy to także dziupli w elewacji, jeśli ptak z niej korzysta. Pamiętaj też, że ranny albo bezradny ptak trafia do ośrodka rehabilitacji dzikich zwierząt albo do lekarza weterynarii, a nie do klatki w domu - krok po kroku w tekście znalazłem dzikie zwierzę.

Dzięcioł - co zapamiętać

• W ogrodzie najczęściej widzisz dzięcioła dużego: czarno-białego z czerwonym podogoniem; samiec ma czerwoną plamę na karku.
• Dzięcioł zielony żeruje na trawniku na mrówkach, a „niebieski dzięcioł” to kowalik.
• Dzięcioły nie odlatują na zimę; wiosenne bębnienie to sygnał terytorium, nie szukanie jedzenia.
• Otwory w ociepleniu naprawiaj szybko, ale tylko puste; zajętej dziupli nie wolno zamurować.
• Wszystkie dzięcioły są pod ochroną ścisłą.

Następny krok: obejrzyj narożniki i ścianę pod okapem domu - jeśli widzisz pierwsze ślady kucia, załataj je i osłoń, zanim dzięcioł wykuje w nich dziuplę.